III SA/Gl 159/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.U. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej kwotę 300 (trzysta) zł; 2. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, radcy prawnego, bądź doradcy podatkowego. Wniosek swój uzasadnił skarżący tym, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i ze względu na swój stan zdrowotny nie jest w stanie aktualnie podjąć stałej pracy zarobkowej. Pozostaje na całkowitym utrzymaniu żony, na której utrzymaniu pozostaje także ich małoletni syn. Do ponoszenia kosztów gospodarstwa dokłada się również córka strony. Opłaty sądowe w niniejszej sprawie przekraczają możliwości wspólnego gospodarstwa domowego, w związku z czym nie może ponieść ich bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego samego i rodziny. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. oraz dwójką dzieci: P. (23 lata) i K. (15 lat). Jedynie jego żona oraz córką uzyskują stały dochód z tytułu umowy o pracę – odpowiednio: 1.800 zł brutto i 1.200 zł brutto. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, oprócz mieszkania o powierzchni 35 m2 i samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji 2005). Mieszkanie i samochód wchodzą w skład majątkowej wspólności małżeńskiej. Poza tym skarżący nie posiada żadnych oszczędności, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Skarżący przedstawił szacunkowo koszty utrzymania mieszkania: 400 zł (czynsz); 100 zł (gaz); 100 zł (prąd); 60 zł (obiady dla syna); 50 zł (lekarstwa dla niego samego). Zaznaczył, że występują również dopłaty kwartalne lub roczne do tych kwot. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 lutego 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Strona nadesłała następujące dokumenty: zaświadczenie, z którego wynika, że od 18 listopada 2008 r. do nadal nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna ani poszukująca pracy w PUP w C.; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 6 marca 2012 r., z którego wynika, że w 2011 r., wnioskodawca nie uzyskał żadnego dochodu; zaświadczenie o zarobkach swojej żony (2.375,78 netto) i córki (średnio 947 zł miesięcznie); protokół zajęcia samochodu osobowego w trybie egzekucyjnym. Skarżący nadesłał również rachunki i paragony opłat za: gaz (205,69 zł); energię elektryczną (104,49 zł); telewizję cyfrową (70 zł); czynsz (483,51 zł); oraz rachunek zakupu leków, opiewający na kwotę 42,99 zł. Postanowieniem z dnia 21 marca 2012 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że przedłożony przez stronę materiał dowodowy oraz podane przez niego okoliczności faktyczne nie były wystarczające do uwzględnienia złożonego przez niego wniosku. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił błędną ocenę zebranych w sprawie dokumentów, nieodniesienie sytuacji finansowej do wysokości opłaty sądowej w niniejszej sprawie w powiązaniu z pozostałymi sześcioma sprawami zawisłymi przed tut. Sądem, błędne ustalenie, że łączny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym zamyka się w kwocie 3 323 zł gdy faktycznie wynosi on netto 2 000 zł miesięcznie, nieuwzględnienie wydatków na wyżywienie czteroosobowej rodziny które wynoszą ok. 1000 zł miesięcznie. Jednocześnie skarżący załączył dowody z wyciągów rachunków bankowych małżonki i córki. Sąd postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej kwotę 400 (czterysta) zł a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd biorąc pod uwagę opłaty stałe skarżącego oraz koszty wyżywienia rodziny przy uwzględnieniu liczby spraw skarżącego zawisłych przed sądem, a także fakt pozostawania skarżącego poza ewidencją osób bezrobotnych i poszukujących pracy oraz pozostawania poza katalogiem osób uprawnionych do pobierania zasiłku dla bezrobotnych, nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazał, że WSA przyznając mu zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej kwotę 400 zł, a w pozostałym zakresie odmawiając mu przyznania prawa pomocy, błędnie ocenił zebrane w sprawie dokumenty, nie odniósł sytuacji finansowej skarżącego do wysokości opłaty sądowej oraz do wysokości zobowiązań podatkowych. Dodatkowo, zarzucił błędne ustalenie dochodu rodziny oraz nieuwzględnienie wydatków czteroosobowej rodziny. NSA po rozpoznaniu zażalenia uchyliło zaskarżone postanowienie WSA stwierdzając, że przy wykazanych przez stronę dochodach rodziny oraz kosztach jej utrzymania, a także liczbie spraw, których skarżący jest stroną, obciążenie skarżącego kwotą 400 zł stanowi istotny wydatek dla utrzymania całej rodziny skarżącego. Sugerując dodatkowo, że WSA mając na uwadze środki finansowe, którymi dysponuje skarżący oraz wszystkie okoliczności składające się na jego status materialny, powinien rozważyć możliwość poniesienia przez skarżącego kosztu uzyskania pomocy prawnej od profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 t.j.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie zaś do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że L. U. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Z przedłożonych przez skarżącego zaświadczeń o zarobkach żony i córki jednoznacznie wynika, że wynoszą one odpowiednio netto: żony 2.375,78 zł. a córki średnio 947 zł miesięcznie. Z zaświadczenia M. U. z dnia 6 marca 2012 r. wynika, że kwota wynagrodzenia bruto wynosi 3.424,72 zł w tym koszty 111,25 zł, składki ZUS 355,57 zł, składka zdrowotna 271,68 zł, podatek 260,0zł zaś wynagrodzenie netto 2.375,78 zł. Natomiast z zaświadczenia o zarobkach P. U. z dnia 5 marca wynika , że jest to 947,73 netto. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżący przedłożył powyższe zaświadczenia na wezwanie sądu, bez komentarza natomiast w sprzeciwie podniósł, że łączna kwota netto zarobku żony i córki nie wynosi 3.323 zł., jak wynika z powyższych zaświadczeń a ok. 2000 zł. Wbrew treści zaświadczeń twierdzi, że kwoty w nich wskazane są kwotami brutto a sąd poczynił błędne ustalenie w tej kwestii. Nadmienić także należy, że kwoty brutto wynikające z zaświadczeń o pracę są inne od tych podanych przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy. We wniosku skarżący wykazał odpowiednio kwoty 1800 zł (żona) i 1200 zł (córka). Tym samym skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zdobycie środków na poniesienie określonej części należnych w sprawie opłat sądowych leżało poza zasięgiem jego możliwości finansowych lub było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia pełnomocnika nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Należy dojść do konkluzji, że wnioskodawca nierzetelnie wykonał obowiązek nałożony w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy a mianowicie nie zobrazował w sposób wiarygodny swojego stanu majątkowego co sugerują sprzeczności w nadesłanych dokumentach - zaświadczenie o zarobkach i wyszczególnione w nich kwoty netto i brutto w stosunku do oświadczeń skarżącego, zarówno w formularzu jak i w sprzeciwie oraz obroty na rachunkach bankowych (wpłaty własne). Trudno w tej sytuacji czynić zarzut sądowi, że dał wiarę przestawionym zaświadczeniom. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem NSA nierzetelne wykonanie obowiązku nałożonego przez sąd jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Data powstania zobowiązania (r. 2006), obroty na rachunkach bankowych, sprzeczności w nadesłanych dokumentach w stosunku do oświadczeń strony skarżącej, uzasadniają konkluzję, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny aktualnego stanu majątkowego, podobnie fakt pozostawania skarżącego poza ewidencją osób bezrobotnych i poszukujących pracy pozbawionego z tej racji prawa do zasiłku, w listopadzie 2008 r. powoduje, że zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu w pełnej wysokości nie znajduje uzasadnienia. O nadmiernym obciążeniu finansowym i znacznym uszczerbku kosztów utrzymania z racji uiszczenia wpisu można byłoby mówić wtedy, gdy skarżący wykorzystywałby wszelkie możliwości prawne uzyskania dochodów i takiego nie osiągnął. Skarżący dobrowolnie pozbawił się prawa do zasiłku. Sąd mając na uwadze opłaty stałe skarżącego oraz koszty wyżywienia rodziny przy uwzględnieniu ilości spraw skarżącego zawisłych przed tut. Sądem ( wpis łącznie w kwocie 4.632 zł) postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 190 Ppsa.