III SA/Gl 159/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys- Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 4 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług skarżący, reprezentowany w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie doradcy podatkowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w związku z brakiem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje de facto żadnego dochodu. W związku z tym, aktualna sytuacja finansowa skarżącego jest bardzo zła. Jednocześnie wnioskodawca posiada "dużo" kosztów oraz kredytów do spłaty. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Posiada oszczędności w kwocie 4.000 zł. Strona oświadczyła, że na jej miesięczny dochód składa się kwota około 1.000 zł uzyskiwana z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Swoje wydatki miesięczne wnioskodawca oszacował w sposób następujący: "koszty za mieszkanie" – 700 zł; alimenty – 1.400 zł; kredyty – 2.000 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – w tym wykazanie aktualnego stanu jego firmy; jego stanu cywilnego oraz warunków spłaty zaciągniętych przez niego zobowiązań finansowych. W odpowiedzi na wezwanie do akt sprawy nadesłano następujące dokumenty: protokół z dnia 14 kwietnia 2011 r., zawierający ugodę w przedmiocie alimentów na rzecz małoletniego W. C. i jego matki A. R. w łącznej kwocie 1.650 zł; zeznanie PIT-37 i PIT-36L za 2016 r.; deklaracja VAT-7 za marzec 2017 r.; bilans i rachunek zysków i strat – sporządzone na dzień 31 grudnia 2016 r.; pisma z banków: A; B i C informujące skarżącego o wypowiedzeniu umów kredytowych i pożyczek (pisma z pierwszego kwartału 2017 r.); zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego (na kwotę 7.274.595,19 zł); informację z Biura Informacji Kredytowej z dnia 11 maja 2017 r. W pismach przewodnich z dnia 11 i 18 maja 2017 r., pełnomocnik strony oświadczył, że działalność gospodarcza wnioskodawcy jest aktualnie zawieszona, obecnie toczy się postępowanie rozwodowe z jego żoną, z którą pozostawał w ustroju rozdzielności majątkowej. Koszty miesięcznego utrzymania oszacował skarżący na około 900 zł. Kredyty zostały natomiast zaciągnięte w okresie, kiedy jego firma była w dobrej kondycji finansowej. Zaznaczono, że wnioskodawca nie zamieszkuje pod adresem ul. [...] w G. – jest to jedynie adres do korespondencji, w którym prowadził (aktualnie zawieszoną) działalność gospodarczą. W tym stanie rzeczy, kolejnym pismem z dnia 31 maja 2017 r. wezwano skarżącego do wykazania jego aktualnych źródeł dochodu oraz tego, że toczy się obecnie jego proces rozwodowy, oraz wskazania na potencjalną pomoc udzielaną mu przez inne osoby. Pismem z dnia 13 czerwca 2017 r. złożony został wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych nas druku PPF – do dnia 23 czerwca 2017 r. Wniosek ten został uwzględniony przez rozpoznającego sprawę. W dniu 26 czerwca 2017 r. wpłynęły do akt sprawy następujące materiały: zawiadomienie pełnomocnika skarżącego o terminie rozprawy rozwodowej; umowa o pracę zawarta w dniu 1 czerwca 2017 r. – pracodawcą jest firma D Sp. z o.o. w G.. Ponownie do akt nadesłano informację z Biura Informacji Kredytowej z dnia 11 maja 2017 r. W piśmie przewodnim pełnomocnika strony z dnia 21 czerwca 2017 r. stwierdzono, że mieszkanie zlokalizowane przy ul. [...] w K. zostało sprzedane, a strona została z niego wymeldowana. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z 5 lipca 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Co więcej, w ocenie referendarza sądowego, jego oświadczenia są niespójne i nie wyjaśniają nawet w przybliżeniu jakie jest źródło, z którego pochodzą środki pieniężne umożliwiające jego utrzymanie, jak również opłacanie jego zobowiązań. Na podstawie jego zeznania podatkowego skarżącego za 2016 r. (dochód wyniósł 47.665,05 zł, przychód osiągnął wysokość 883.576,30 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 835.911,25 zł) oraz deklaracji podatkowej VAT – 7 za marzec 2017 r., ostatni miesiąc aktywnie prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej (wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wyniosła 17.314 zł) referendarz uznał, że skarżący prowadził aktywną działalność gospodarczą, dokonując czynności gospodarczych, które sumarycznie znajdują odzwierciedlenie w ww. kwocie podatku należnego. Zwrócono uwagę, że w przedłożonym przez stronę sprawozdania finansowego (bilansie i rachunku zysków) sporządzonego na koniec 2016 r., w pozycji aktywa, III Inwestycje krótkoterminowe,1, c widnieje kwota 99.692,66 zł, jako "środki pieniężne w kasie i na rachunkach". Kwota ta wzrosła w stosunku do końca 2015 r., kiedy to wartość ta wynosiła 73.704,44 zł. W oparciu o oświadczenie wnioskodawcy, zgodnie z którym prowadzi on samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe (zatrudnienie w firmie D Sp. z o.o. w G., na ¼ etatu z wynagrodzeniem wynoszącym 500 zł netto) referendarz stwierdził, że wydatki skarżącego w żadnym razie nie mają pokrycia w jego dochodach. Przypomniano w tym kontekście o miesięcznych alimentach po 1.400 zł, na rzecz A. R., matki jego syna W. C. oraz oświadczeniu wnioskodawcy, że koszty mieszkania zamykają się w kwocie 700 zł. Zwrócono także uwagę, że spłata zaciągniętych przez niego kredytów stanowi łącznie kwotę 2.000 zł. Referendarz podkreślił w dalszej części uzasadnienia, że aktualnie wnioskodawca korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z wyboru a w sprawie rozwodowej z jego powództwa reprezentowany jest przez pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego M. B.. W kontekście ubóstwa i faktu braku dochodów w kwietniu i maju 2017 r. za zastanawiający uznano na fakt ustanowienia w jego sprawach sądowych dwóch różnych pełnomocników procesowych. Zaznaczono, że pomimo wezwań referendarza sądowego, skarżący nie wskazał żadnej osoby, która udzielałaby mu pomocy finansowej, bądź nawet rzeczowej. Jednocześnie skarżący nie wskazał, że posiada jakiekolwiek zaległości finansowe z tytułu opłat za mieszkanie, czy za media. W ostatniej części uzasadnienia duże wątpliwości wzbudziła kwestia mieszkania zlokalizowanego w K., przy ul. [...]. Referendarz podkreślił, że na druku urzędowego formularza PPF skarżący wskazał ten adres, jako adres (miejsce) zamieszkania. Z kolei w piśmie przewodnim z dnia 21 czerwca 2017 r. stwierdzono, że mieszkanie to zostało sprzedane, a skarżący został z niego wymeldowany. Za prawdopodobny uznano fakt, że przy [...] w K., w którym skarżący był zameldowany, przed jego sprzedażą mogło stanowić jego własność a w takim przypadku wnioskodawca powinien dysponować środkami finansowymi pochodzącymi ze sprzedaży tego mieszkania. Sprzedaż ta nastąpiła bowiem po dniu 13 kwietnia 2017 r. (data wpływu do Sądu formularza PPF, w którym adres ten został określony przez wnioskodawcę, jako jego adres zamieszkania). W konkluzji uzasadnienia referendarz podkreślił, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone dokładną analizą aktualnej kondycji finansowej wnioskodawcy. Aby dokonać takiej analizy, potrzebna jest wiarygodna, rzetelna i wyczerpująca dokumentacja stanu majątkowego strony. W przedmiotowej sprawie strona nie spełniła tego warunku. Brak bowiem spójności przedstawionych materiałów źródłowych i dokumentów, stwierdzić należy jednocześnie, że wnioskodawca posiada dodatkowe, nieujawnione w tym postępowaniu źródło dochodów, które pozwala mu na regulowanie jego zobowiązań, bądź też korzysta z pomocy innej osoby (innych osób), co nie zostało wykazane. Postanowienie powyższe zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie w pierwszej kolejności podniesiono, że dochód skarżącego ma charakter wyłącznie księgowy i nie oznacza, jakoby skarżący realnie dysponował taką sumą. Zaznaczył, że powyższą kwotę w większości pochłonęły rozliczenia z kontrahentami, spłata kredytów i codzienne wydatki na utrzymanie skarżącego i jego rodziny. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że zarówno osiągnięty dochód jak i przedstawiony w sprawozdaniach finansowych wykaz środków pieniężnych nie mają związku z faktyczną kondycją finansową skarżącego. Zwrócono uwagę, że wszystkie umowy kredytowe podpisane przez skarżącego zostały wypowiedziane na skutek zalegania z ich spłatami. W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy stoi to w sprzeczności z tezą referendarza sądowego o posiadaniu przez skarżącego dodatkowych środków majątkowych. Podniesiono także, że sposób rozliczenia się skarżącego z prawnikami jest jego prywatną kwestią bez związku z rozpoznawanym wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zwrócić uwagę, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania). Określenie "wykazać" jest równoznaczne z określeniami "unaocznić, uwidocznić, przedstawić" (Słownik wyrazów bliskoznacznych PWN, wyd. 2010). Oznacza to, że nie wystarczy samo uprawdopodobnienie kwestii wskazanych we wniosku. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy niedopuszczalne są jakiekolwiek domniemania na rzecz strony ubiegającej się o zwolnienie. Dlatego, choć niewątpliwie wskazano okoliczności świadczące o trudnościach finansowych skarżącego (zawieszenie działalności gospodarczej, wypowiedzenie umów kredytowych, zajęcia rachunków bankowych), jednakże skarżący nie wyjaśnił podstawowej wątpliwości referendarza sądowego w sprzeciwie – przewagi ponoszonych aktualnie wydatków (opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, alimenty na rzecz małoletniego syna i spłata kredytów) nad bieżącymi dochodami. Zasadnie referendarz uznał, że albo wnioskodawca posiada inne, niewskazane we wniosku źródło dochodu albo też korzysta z pomocy osoby lub osób trzecich. Pomimo stosownego wezwania w tej materii skarżący nie wyjaśnił tej kwestii w toku postępowania przed referendarzem, nie odniósł się do niej także w sprzeciwie. W szczególności należy podzielić wątpliwości referendarza dotyczące świadczeń alimentacyjnych, wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i spłat kredytów opłat za mieszkanie, które to kwoty znacznie przekraczają oficjalny miesięczny dochód skarżącego. Wprawdzie ugoda, na podstawie której wnioskodawca zobowiązał się do łożenia na rzecz swojego małoletniego dziecka została zawarta w dniu 14 kwietnia 2011 r., jednak pomimo zawieszenia działalności gospodarczej, dwumiesięcznego pozostawania bez pracy i zatrudnienia zaledwie na ¼ etatu za wynagrodzeniem 500 zł miesięcznie skarżący nie podjął żadnych starań zmierzających do obniżenia kwoty alimentów. Skarżący nie wskazał także żadnych dokumentów świadczących o zaległościach w regulowaniu bieżących zobowiązań. W sprzeciwie w ogóle nie odniesiono się do kwestii mieszkania skarżącego położonego w K. przy [...]. Skoro pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że mieszkanie to (po wszczęciu postępowania wpadkowego w kwestii prawa pomocy) zostało sprzedane, w wyniku czego skarżący wyprowadził się mogło to oznaczać, że skarżący był właścicielem tego mieszkania. Również ta wątpliwość referendarza nie została usunięta. Aby móc przyznać prawo pomocy referendarz lub sąd musi dokonać porównania aktualnego stanu majątkowego z wysokością kosztów sądowych w sprawie. W sytuacji gdy sytuacja majątkowa wnioskodawcy budzi wątpliwości (jak to zachodzi w analizowanej sprawie) niemożliwym jest przeprowadzenie powyższej czynności a w konsekwencji przyznanie stronie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.