III SA/Gl 1592/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.584 zł, strona złożyła wniosek o prawo pomocy. Na urzędowym formularzu PPF strona sprecyzowała swoje żądanie, wskazując, że żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i pozostaje bez pracy. Skarżący nie posiada prawa do zasiłku, w efekcie nie uzyskuje więc żadnych dochodów. Wnioskodawca pozostaje obecnie na utrzymaniu swojej żony M. K.. Strona nie jest w stanie uiścić opłat sądowych, ponieważ nie posiada żadnych środków pieniężnych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną M. K.. Wg jego oświadczenia, wynagrodzenie żony za pracę w wysokości [...] zł brutto stanowi aktualnie jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego. Strona (ani jego małżonka) nie posiadają jednocześnie żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Strona oświadczyła, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około 2.000 zł. Na koszty te składają się: czynsz najmu mieszkania, rata kredytu zaciągniętego przez żonę wnioskodawcy, stałe opłaty za media oaz koszty wyżywienia – około 500 zł. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. ustanowił zabezpieczenie na rachunku bankowym skarżącego. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 8 listopada 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał pismo przewodnie z dnia 9 grudnia 2013 r. i następujące dokumenty, jako załączniki: zaświadczenie z dnia [...] r. stwierdzające, że wnioskodawca nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych PUP w S.; decyzję z dnia [...] r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dotyczącego działalności gospodarczej skarżącego; zaświadczenie o zarobkach oraz umowę o pracę i zeznanie podatkowe za 2012 r. żony wnioskodawcy – M. K.; wniosek o wydanie zaświadczenia o nieosiąganiu przez stronę dochodu w 2012 r. (skierowany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.); wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego małżonki; aneks do umowy lokalu użytkowego położonego w D. przy ul. [...], zawartej z wynajmującym przez żonę strony skarżącej. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że nie został zarejestrowany jako bezrobotny, "albowiem prowadząc działalność gospodarczą nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych." Stąd też wnioskodawca nie zarejestrował się jako bezrobotny. Skarżący oświadczył, że pozostaje zameldowany w S., w lokalu położonym przy ul. [...], ale zamieszkuje razem z żoną w D. przy ul. [...], w mieszkaniu wynajmowanym przez żonę. Wnioskodawca oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą około 2.000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu swojej żony M.K.. Oświadczył jednocześnie, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, ponieważ "prowadząc działalność gospodarczą nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych". Jeżeli skarżący w rzeczywistości nie uzyskuje żadnego dochodu, to powinien szukać źródła dochodu – z reguły źródłem takim jest praca (stosunek pracy), którego nawiązanie ułatwia właśnie urząd pracy. Najpierw trzeba jednak zgłosić się do odpowiedniego miejscowo urzędu pracy i uzyskać rejestrację statusu osoby bezrobotnej. Kwestią drugorzędną pozostaje to, czy osoba zarejestrowana posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych i świadczenie to jest wypłacane, czy też uprawnienia takiego nie posiada. Sytuacja, w której skarżący, wg swojego oświadczenia, nie osiąga żadnego dochodu i jednocześnie nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna, jest mało wiarygodna. Szczególne wątpliwości wzbudza jego stwierdzenie, że prowadzi działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie występują podstawy do przypuszczenia, że wnioskodawca posiada jednak jakieś źródło dochodu, którego jednak nie ujawnił. Kolejne wątpliwości wzbudza fakt, że skarżący podał na druku urzędowego formularza PPF, jako swój adres (miejsce) zamieszkania lokal położony w S., przy ul. [...], a jednocześnie oświadczył w piśmie przewodnim z dnia [...] r., że będąc zameldowanym w ww. lokalu, zamieszkuje jednak wraz ze swoją małżonką w lokalu znajdującym się w D., przy ul. [...]. Jeżeli jednak wnioskodawca rzeczywiście nie osiąga żadnego dochodu, a dochód jego małżonki jest praktycznie w całości przeznaczany na wspólne utrzymanie, to rodzi się pytanie – skąd wnioskodawca uzyskuje środki pozwalające mu na utrzymanie jego lokalu znajdującego się w S.. Na utrzymanie lokalu składa się bowiem uiszczanie czynszu (bądź stosownych opłat użytkowych w przypadku własności lokalu), regulowanie opłat związanych z użytkowaniem lokalu (tzw. media) oraz powszechne koszty związane z posiadaniem i korzystaniem z mieszkania (tj. wszelkiego rodzaju naprawy i remonty – niezależnie od ich rozmiaru). W tym zakresie również są podstawy do tego, aby przypuszczać, że mieszkanie to zostało przez stronę wynajęte, czy też oddane w użytkowanie jakiemuś podmiotowi, a w takim przypadku, przynosi ono skarżącemu określony dochód. Wnioskodawca w ogóle nie nadesłał stosownego zaświadczenia wskazującego osoby, które są zameldowane w jego miejscu zamieszkania. Dokument taki mógłby usunąć wątpliwości związane zarówno z tym mieszkaniem, jak i z ilością osób, które tworzą wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Faktem jest, że w wezwaniu z dnia 8 listopada 2013 r., wskazano na jego lokal w S. – podany przez niego, jako jego jedyne miejsce zamieszkania. Skarżący jednak nie nadesłał żadnego zaświadczenia o zameldowaniu: ani z lokalu znajdującego się w S., ani też z lokalu, który zajmuje w rzeczywistości razem ze swoja małżonką w D.. Co istotne, skarżący w ogóle nie ustosunkował się nawet na piśmie do kwestii tego zaświadczenia. W pkt 8 swojego pisma przewodniego strona ograniczyła się jedynie do poinformowania o stanie faktycznym, polegającym na tym, że pozostaje zameldowana w lokalu położonym w S., ale faktycznie mieszka razem ze swoją żoną w wynajętym przez nią mieszkaniu w D.. W efekcie brak jest jakiegokolwiek dowodu, który pozwalałby domniemywać, że wnioskodawca zamieszkuje rzeczywiście tylko ze swoją żoną, a w dalszej kolejności, że pozostaje on rzeczywiście w jedynie dwuosobowym gospodarstwie domowym. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego swojego, jak również swojego wspólnego gospodarstwa domowego. Nadesłane przez stronę dokumenty i złożone przez nią oświadczenia wzbudzają wątpliwości, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej samej strony, jak również strony w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.