III SA/Gl 1594/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W treści skargi skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. Wniosek ten powtórzył następnie na druku urzędowego formularza (PPF), który umotywował nieregularnymi i niskimi dochodami (ok. 2.000,00 zł) z prowadzonej działalności gospodarczej, wysokimi zobowiązaniami finansowymi z tytułu opłat oraz rat zaciągniętych kredytów, które przedstawił następująco: 188,00 zł opłata za wodę i energię elektryczną, 752,00 zł – opłaty za telefon komórkowy i stacjonarny, 4.000,00 zł – zakup opału (wydatek roczny), 1.008,00 zł - podatek od nieruchomości (wydatek roczny), 4.787,00 zł - raty zaciągniętych kredytów, 3.358,00 zł - ubezpieczenie samochodu i domu (wydatek roczny), 400,00 zł - koszty biura rachunkowego oraz 960,00 zł - składki ZUS. Dodatkowo jako składniki posiadanego majątku wymienił: dom o pow. [...] m2 obciążony hipoteką oraz samochód marki Skoda Superb rocznik 2009 o wartości ok. 35.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono kserokopie: - dokumentów źródłowych obrazujących zaciągnięte kredyty (to jest kredyt hipoteczny, którego termin spłaty w związku z przystąpieniem do restrukturyzacji 5/5 dotyczącej odroczenia spłaty części rat kredytu przez okres 60 miesięcy został przedłużony do dnia 31 stycznia 2039 r. oraz kredyt na zakup samochodu w ramach prowadzonej działalności "A" Z. T.); - zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. wraz z dokumentami księgowymi związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz deklaracjami VAT-7 za ostatnie trzy miesiące; - decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości; - dokumentów dotyczących ubezpieczenia komunikacyjnego; - potwierdzenia dokonywanych opłat za energię elektryczną, wywóz odpadów komunalnych, telewizję i telefon; - aktu notarialnego poświadczającego tytuł prawny do nieruchomości wraz z dokumentami dotyczącymi jej ubezpieczenia oraz ilości zameldowanych w niej osób (2 osoby), choć w piśmie z dnia 3 marca 2017 r. wskazano, że skarżący jest wdowcem. Mając na uwadze powyższe postanowieniem z dnia 15 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził bowiem, że złożone oświadczenie o stanie rodzinnym, wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której skarżący się znajduje. Ponoszone wydatki przekraczają bowiem kwotę miesięcznych dochodów wykazanych w rubryce nr 10 formularza, których wysokość i źródło pochodzenia rodzi wątpliwości, albowiem w ramach prowadzonej działalności od 2015 r. nie odnotowano żadnych przychodów, tylko wydatki, podczas gdy w styczniu bieżącego roku zarówno po stronie przychodów jak i wydatków nie odnotowano żadnych kwot, choć w rubryce nr 11 formularza oświadczono, że skarżący opłaca składki ZUS wynoszące 960,00 zł oraz koszty biura podatkowego rzędu 400,00 zł, które w dokumentach księgowych firmy nie zostały wykazane. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego złożył stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu domagał się zmiany wydanego 15 marca 2017 r. postanowienia i przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z należnego wpisu sądowego. Skarżący wykazał bowiem w dostateczny sposób swoją sytuację finansową. Do akt sprawy przedłożył przecież dokumenty źródłowe, które w jego ocenie były wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Wynikało z nich jednoznacznie, iż skarżący ma problemy finansowe uniemożliwiające uiszczenie wpisu sądowego choćby w części. Dysponuje bowiem niewielkimi środkami pieniężnymi, które w pierwszej kolejności przeznaczane są na bieżące utrzymanie, a zatem poniesienie ciężaru związanego z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego jest, w jego ocenie, obiektywnie niemożliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na uwadze powyższe Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczająco przekonywający, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków - art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie z treści złożonego wniosku wynikało, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje nieregularne dochody. Zostały one w rubryce nr 10 formularza oszacowane na ok. 2.000,00 zł, podczas gdy materiał dowodowy dołączony do pisma z dnia 3 marca 2017 r. wskazywał, że z powyższego tytułu od roku 2015 skarżący żadnych przychodów nie deklarował. Ponosił jedynie wydatki, których wysokość w 2015 r. wynosiła 6.320,64 zł (vide: zeznanie PIT-36), natomiast w roku 2016 te wynosiły 860,97 zł (vide: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów). Z kolei w styczniu bieżącego roku zarówno po stronie przychodów jak i wydatków nie odnotował żadnych kwot, choć w rubryce nr 11 formularza oświadczył, że opłaca składki ZUS wynoszące 960,00 zł oraz koszty biura podatkowego rzędu 400,00 zł, które w dokumentach księgowych firmy nie zostały wykazane. Podobnie jak raty kredytu zaciągniętego na samochód będący własnością firmy (vide: ewidencja środków trwałych poz. 2), czy wydatki związane z jego ubezpieczeniem, które każdy przedsiębiorca w ramach prowadzonej działalności ponosi. Powyższe nie mogły być zatem - jak słusznie zauważył referendarz sądowy - zaliczane do kosztów koniecznego utrzymania, które w oparciu o przedłożone dokumenty oszacowano w następujący sposób: 188,00 zł opłata za wodę i energię elektryczną, 752,00 zł – opłaty za telefon komórkowy i stacjonarny, 4.000,00 zł – zakup opału (wydatek roczny, czyli ok. 333,34 zł miesięcznie), 557,00 zł - podatek od nieruchomości (wydatek roczny, czyli 46,42 zł na miesiąc), 749,00 zł - ubezpieczenie domu (wydatek roczny, czyli ok. 62,42 zł miesięcznie), 174,00 zł opłata za wywóz odpadów komunalnych (wydatek roczny, czyli 14,50 zł na miesiąc) oraz 1.700,00 zł (raty kredytu hipotecznego). Ponieważ wydatki te po ich zsumowaniu faktycznie przekraczają kwotę zadeklarowanych w rubryce nr 10 formularza dochodów, złożony wniosek uznać należało za niekompletny. Tym bardziej, że w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, albowiem w treści pisma z dnia 3 marca 2017 r. wskazano, że Z. T. jest wdowcem, podczas gdy z dołączonego do tego pisma dokumentu w postaci zaświadczenia o zameldowaniu przy ul. [...] w M. wynikało, że na pobyt stały zameldowane są tam dwie osoby. To z kolei poddaje w wątpliwość złożone w rubryce nr 6 formularza oświadczenie jakoby skarżący samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe. Niemożliwe przecież jest aby wydatki związane z koniecznym utrzymaniem przewyższały podane w rubryce nr 10 dochody w sytuacji, gdy te od roku 2015 nie są wykazywane, a posiadania zaległości w opłatach poza odroczonym w spłacie kredytem hipotecznym strona nie deklaruje, gdyż te jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych są na bieżąco regulowane. Dlatego też złożone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach uznać należało za niekompletne. A ponieważ na etapie złożonego sprzeciwu kwestia pozostawania skarżącego w jednoosobowym gospodarstwie domowym dalej nie została wyjaśniona, podobnie jak wysokość i źródło posiadanych dochodów wykazanych w rubryce nr 10 formularza, brak było podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia, które jako prawidłowe na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a. utrzymano w mocy.