III SA/Gl 1594/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, z której uzyskuje nieregularny dochód. Ten oszacowany został na kwotę [...] zł netto (vide: rubryka nr 10 formularza), podczas gdy wydatki związane z bieżącym utrzymaniem przedstawiono w następujący sposób: 188,00 zł opłata za wodę i energię elektryczną, 752,00 zł – opłaty za telefon komórkowy i stacjonarny, 4.000,00 zł – zakup opału (wydatek roczny), 1.008,00 zł - podatek od nieruchomości (wydatek roczny), 4.787,00 zł - raty zaciągniętych kredytów, 3.358,00 zł - ubezpieczenie samochodu i domu (wydatek roczny), 400,00 zł - koszty biura rachunkowego oraz 960,00 zł - składki ZUS. Dodatkowo jako składniki posiadanego majątku wymieniono: dom o pow. [...] m2 obciążony hipoteką oraz samochód marki Skoda Superb rocznik 2009 o wartości ok. 35.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano kserokopie: - dokumentów źródłowych obrazujących zaciągnięte kredyty; - zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. wraz z dokumentami księgowymi związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz deklaracjami VAT-7; - decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości; - dokumentów dotyczących ubezpieczenia komunikacyjnego; - potwierdzenia zapłaty za energię elektryczną, telewizję i telefon; - aktu notarialnego poświadczającego tytuł prawny do nieruchomości wraz z dokumentami dotyczącymi jej ubezpieczenia oraz ilości zameldowanych w niej osób. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie przedstawione w treści urzędowego formularza dane nie pokrywały się z przedłożoną do akt dokumentacją źródłową. Mianowicie jako źródło utrzymania skarżący wskazał prowadzoną działalność gospodarczą, z której uzyskuje nieregularne dochody. Zostały one w rubryce nr 10 formularza oszacowane na ok. 2.000,00 zł, podczas gdy materiał dowodowy dołączony do pisma z dnia 3 marca 2017 r. wskazywał, że z powyższego tytułu od roku 2015 skarżący żadnych przychodów nie deklaruje. Ponosi jedynie wydatki, których wysokość w 2015 r. wynosiła 6.320,64 zł (vide: zeznanie PIT-36), natomiast w roku 2016 te wynosiły 860,97 zł (vide: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów). Z kolei w styczniu bieżącego roku zarówno po stronie przychodów jak i wydatków nie odnotował żadnych kwot, choć w rubryce nr 11 formularza oświadczył, że opłaca składki ZUS wynoszące 960,00 zł oraz koszty biura podatkowego rzędu 400,00 zł, które w dokumentach księgowych firmy nie zostały wykazane. Podobnie jak raty kredytu zaciągniętego na samochód będący własnością firmy (vide: ewidencja środków trwałych poz. 2), czy wydatki związane z jego ubezpieczeniem, które każdy przedsiębiorca w ramach prowadzonej działalności ponosi. Powyższe nie mogły być zatem zaliczane do kosztów koniecznego utrzymania, które oszacowano w następujący sposób: 188,00 zł opłata za wodę i energię elektryczną, 752,00 zł – opłaty za telefon komórkowy i stacjonarny, 4.000,00 zł – zakup opału (wydatek roczny, czyli ok. 333,34 zł miesięcznie), 557,00 zł - podatek od nieruchomości (wydatek roczny, czyli 46,42 zł na miesiąc), 749,00 zł - ubezpieczenie domu (wydatek roczny, czyli ok. 62,42 zł miesięcznie), 174,00 zł opłata za wywóz odpadów komunalnych (wydatek roczny, czyli 14,50 zł na miesiąc) oraz 1.700,00 zł (raty kredytu hipotecznego). Ponieważ te przekraczają kwotę miesięcznych dochodów wykazanych w rubryce nr 10 formularza, których wysokość i źródło pochodzenia (z uwagi na wskazane wyżej okoliczności) dalej rodzi wątpliwości, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Niemożliwym jest bowiem aby wydatki przewyższały dochody w sytuacji gdy te od 2015 r. nie są wykazywane, a posiadania zaległości w opłatach poza odroczonym w spłacie kredytem hipotecznym strona nie deklaruje, gdyż te jak wynika z dokumentów źródłowych, które nadesłano na bieżąco są regulowane. Na uwagę zasługuje również fakt, iż w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jak bowiem podano w treści pisma z dnia 3 marca 2017 r. Z. T. jest wdowcem. Niemniej jednak z dołączonego do wskazanego wyżej pisma dokumentu w postaci zaświadczenia o zameldowaniu przy ul. [...] w M. wynikało, że na pobyt stały zameldowane są dwie osoby. Pojawia się zatem pytanie kto poza skarżącym zamieszkuje pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza. Powyższe ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Ponieważ w rozpoznawanej sprawie pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania skarżącego zameldowane są dwie osoby, a nie jedna, przyjąć należało, wbrew złożonemu oświadczeniu (vide: rubryka nr 6 formularza), że skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego. To z kolei oznacza, że złożone przez niego oświadczenie o stanie rodzinnym, wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. A ponieważ brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, gdyż odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca zwłaszcza, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika procesowego. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.