III SA/Gl 1596/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności celnych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w sprawie z uwagi na osiągany przez niego i jego żonę dochód miesięczny. Wnioskodawca i jego żona uzyskują bowiem jedynie świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 2.900 zł. Po uregulowaniu wszelkich opłat, zakupie odzieży, żywności i opłaceniu kosztów leczenia nie ma możliwości opłacić wpisu sądowego w trzech sprawach, zawisłych przed tutejszym Sądem (III SA/Gl 1596 – 1598/16). Jednocześnie wnioskodawca i jego żona nie są w stanie poczynić żadnych oszczędności. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną I. M. Emerytura wnioskodawcy wynosi 1.300 zł netto, natomiast świadczenie emerytalne jego żony zamyka się w kwocie 1.600 zł netto. Na ich wspólny majątek składa się lokal mieszkalny w G. o powierzchni 68 m2 o wartości około 130.000 zł. W rubryce nr 11 druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oszacował miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego: opłaty (w tym mieszkanie) – 550 zł; wyżywienie – 600 zł; media – 80 zł; odzież: 100 zł; telefony, internet i tv – 200 zł; dwa kredyty – 430 zł; leki – 70 zł; rehabilitacja – 90 zł. Załącznikiem do wniosku były dokumenty z Banku "A" obrazujące przelew świadczeń emerytalnych wnioskodawcy na jego konto. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Dokumentacja miała również zobrazować aktualny stan majątkowy małżonki wnioskodawcy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: kserokopie druczków obrazujących opłaty za mieszkanie i media; opłaty w aptekach; zeznania podatkowe PIT-37 za 2015 r. wnioskodawcy i jego żony oraz decyzję o waloryzacji emerytury żony wnioskodawcy. Do akt dołączono dużą ilość kserokopii obrazujących stan zdrowotny – głównie żony wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K. M., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący wykazał, że jego sytuacja majątkowa jest trudna. Chociaż część danych zawartych w jego oświadczeniach w ogóle nie została wykazana odpowiednimi dokumentami – np. stan zadłużenia kredytowego oraz warunki jego spłaty. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. wnioskodawca zawarł niezrozumiałe stwierdzenie, zgodnie z którym nie może on przedstawić danych dotyczących jego żony, ponieważ jest ona "osobą publiczną – nauczycielem i nie może jej narazić na zniesławienie". Dodał jednocześnie, że sprawa ta dotyczy "jego i tylko jego". Faktem jest, że sprawa sądowa zawisła przed tutejszym Sądem dotyczy tylko i wyłącznie skarżącego. Jednakże w przypadku postepowania wpadkowego, jakim jest postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, należy zbadać aktualny stan majątkowy skarżącego, ale również należy zbadać jednocześnie stan majątkowy osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący jest żonaty i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną. W tej sytuacji, analizując jego możliwości finansowe w aspekcie uiszczenia wpisu sądowego od skargi, należy rozpatrywać je także w aspekcie aktualnej kondycji majątkowej jego żony, z którą razem mieszka. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, niezależnie od obowiązującego w ich małżeństwie ustroju majątkowego (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Zaznaczyć należy, że z rachunków opłat za media, przedłożonych do akt sprawy oraz oświadczeń wnioskodawcy wynika, że małżonkowie Makowscy mieszkają razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Pomimo stanowiska prezentowanego przez skarżącego, przedłożył on część dokumentów, które pośrednio wskazują na stan majątkowy jego żony. Odnosi się to do jej zeznań podatkowych oraz kserokopii druków opłat, które obciążają oboje małżonków. Należy przyjąć, że miesięczne dochody wnioskodawcy i jego żony z tytułu świadczeń emerytalnych rzeczywiście zamykają się w granicach około 3.000 zł. Z kolei wydatki miesięczne będą oscylowały w granicach około 2.300 zł. Uwzględnić należy również problemy zdrowotne wnioskodawcy i jego małżonki, które generują dodatkowe wydatki. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika jednak, że jego żona dalej świadczy w jakimś zakresie pracę nauczyciela – świadomie jednak skarżący pominął tą kwestię przy gromadzeniu materiałów źródłowych do tej sprawy. Brak w aktach dokumentacji dotyczącej obciążenia kredytowego wnioskodawcy i jego żony oraz wyciągów z prowadzonych przez nich rachunków bankowych. W ocenie rozpoznającego wniosek uiszczenie, wpisu sądowego od skargi w tej sprawie w kwocie 500 zł może jednak rzeczywiście przekraczać możliwości finansowe wnioskodawcy – tym bardziej, że skarżący zainicjował trzy sprawy sądowoadministracyjne, które toczą się równolegle (III SA/Gl 1596 – 1598/16). W każdej z tych spraw wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł, co daje łącznie sumaryczną kwotę wpisu sądowego od skarg w tych trzech sprawach w wynoszącą 1.500 zł. Uiszczenie takiej kwoty faktycznie może pociągnąć za sobą uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego żony. Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący powinien być w stanie uiścić 1/5 część wpisu, tj. kwotę 100 zł. Uwzględniając fakt, że takie samo rozstrzygniecie w przedmiocie prawa pomocy zapadło w dwóch pozostałych sprawach sądowych, stwierdzić należy, że łączny wpis sądowy w tych sprawach wyniesie 300 zł. Kwota ta stanowi jedynie 20 % kwoty, którą skarżący byłby zobowiązany uiścić w przypadku całkowitej odmowy przyznania prawa pomocy w trzech sprawach sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.