III SA/Gl 1606/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 października 2020 r. nr RDZ/R/11/2020 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 16 października 2020 r., nr RDZ/R/11/2020, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił P. C. (dalej: strona, skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres marca 2020 r. W podstawie prawnej powołał się na art. 31zq ust. 7 i art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID). W uzasadnieniu organ wskazał, 14 kwietnia 2020 r. Strona wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składki za okres od marca do maja 2020 r. Strona została poinformowana o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za marzec 2020 r.; kwota została ustalona na podstawie dokumentów rozliczeniowych. Natomiast 3 lipca 2020 r. ponownie Strona wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za ten okres przedstawiając korektę deklaracji. Zatem zaskarżoną decyzją odmówiono prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składki za ten okres wskazując, że kwota jest ustalana jednorazowo i nie uwzględnia się korekt deklaracji rozliczeniowych, które wpłyną po dniu rozpatrzenia wniosku. Kwestionując powyższą decyzję Strona złożyła skargę do tutejszego Sądu podnosząc, że ZUS swoją decyzją odbiera płatnikowi prawo do złożenia korekt dokumentów w ustawowo przewidzianym terminie i pozbawia go prawa do pozytywnego rozpatrzenia korekt tych dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie; podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję, odmawiającą stronie skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za przedmiotowy miesiąc w oparciu o złożoną korektę pierwotnej deklaracji, według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Na wstępie wskazać należy, że podstawę prawną kwestionowanego w tej sprawie rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 31zo ustawy COVID. Jak wynika z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z kolei art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID-19 wprowadza, jako przesłankę przyznania zwolnienia, obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych. Na uwagę zasługuje zwłaszcza regulacja art. 31zq ust. 3 tej ustawy, według której warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Natomiast według ust. 4 powołanego artykułu, zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Na mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 423 ze zm.) w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Również na gruncie art. 180 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na uprawnieniu Strony do ponownego złożenia 3 lipca 2020 r. wniosku o ponowne zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za marzec 2020 r. w oparciu o dokonaną wówczas korektę pierwotnej deklaracji. Organ uznał, że korekta deklaracji rozliczeniowej za ww. okres została złożona po dniu rozpatrzenia wniosku o zwolnienie i nie ma podstaw do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek wykazanych w ww. deklaracji. Przede wszystkim zaakcentować należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa). A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego wniosek Strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 kpa) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony skarżącej nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia decyzji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 kpa podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie ustalił jednoznacznie stanu faktycznego sprawy – a przynajmniej taki w ogóle nie został w uzasadnieniu przedstawiony. Strona – jak wynika z akt sprawy złożyła wniosek 14 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, który organ rozpatrzył i 30 kwietnia 2020r. poinformował wnioskodawcę o zwolnieniu wg dokumentów rozliczeniowych złożonych do 27 kwietnia 2020 r. oraz stanu konta na ten dzień. Jednakże Strona ponownie pismem z 29 czerwca 2020 r. wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki za ten miesiąc w oparciu o dołączoną korektę deklaracji. Natomiast organ w ogóle nie wyjaśnił w oparciu o obowiązujący system prawa okoliczności czy Strona była uprawniona do dokonania takiej czynności. Kwestię tę bowiem zawarł w jednym zdaniu tj., że nie uwzględnia się korekt deklaracji rozliczeniowych, które wpłyną po dniu rozpatrzenia wniosku. Podczas gdy art. 31zq w ust. 3 ustawy o COVID-19 stanowi, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych m.in. za styczeń 2021 r., - do dnia 30 kwietnia 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Tą normą zaś ustawodawca jednoznacznie określił ramy czasowe do dokonywania przez uprawnione podmioty koniecznych czynności celem realizowania swoich uprawnień. Skoro termin do wnioskowania o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, składania deklaracji, korekt i dokumentów upływał z dniem 30 kwietnia 2021r. to tym samym aż do tego dnia wnioskodawca miał prawo korygować wszystkie swoje wcześniejsze wnioski i podania. Zatem wyżej cytowana norma miała istotne, decydujące wręcz znaczenie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy, a została zupełnie pominięta przez organy obu instancji. Tym samym zupełnie nie wyjaśniono kluczowych dla rozstrzygnięcia kwestii. W konsekwencji więc należało uznać, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, nie spełniają wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 kpa, zgodnie z którym decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił także wynikającej z art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. W żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń i argumentów podnoszonych przez Stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czym naruszył podstawową zasadę procesową z art. 11 kpa – realizacji przekonywania. która nakazuje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Wskazane powyżej uchybienia wymagały więc uchylenia decyzji organów obu instancji celem ponownego przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.