III SA/Gl 1608/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółka jawna w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie inne koncesje i zezwolenia (cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 r. tutejszy Sąd oddalił skargę spółki na ww. decyzję. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia, skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na druku urzędowego formularza PPPr, w uzasadnieniu, skarżąca stwierdziła, ze znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Zła kondycja finansowa wynika z problemów w bieżącym regulowaniu należności przez kontrahentów spółki. Jest to źródłem powstania zatorów płatniczych. Wszystkie rubryki druku urzędowego formularza PPPr, poza rubryką przeznaczoną na uzasadnienie wniosku, nie zostały wypełnione. Załącznikami do wniosku były: sprawozdanie finansowe za rok 2012 i za rok 2013 oraz rachunek zysków i strat sporządzony za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. W tym stanie rzeczy, z uwagi na niekompletność dokumentów załączonych przez wnioskodawcę do wniosku, zarządzeniem z dnia [...] r., Sąd wezwał skarżącą spółkę do nadesłania szeregu dokumentów uzupełniających obraz jej rzeczywistego i aktualnego stanu majątkowego, z uwzględnieniem kondycji finansowej wspólników osobowej spółki prawa handlowego. Przesyłkę zawierającą powyższe wezwanie doręczono skarżącej spółce skutecznie w dniu [...] r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższej przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy). W dniu [...] r. wpłynęło do akt pismo procesowe wnioskodawcy z wnioskiem o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia Sądu do dnia [...] r. Wniosek uzasadniony został tym, że wnioskująca spółka obsługiwana jest przez zewnętrzną firmę księgową w C. Osoba z tej firmy, która bezpośrednio obsługuje skarżącą spółkę, przebywa na urlopie, który kończy się w dniu [...] r. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt sprawy żadne dokumenty, o które wnioskująca spółka była wzywana zarządzeniem Sądu z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości przychodów oraz wydatków. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr i nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą (a takim podmiotem jest bez wątpliwości skarżąca spółka) można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Wnioskująca spółka nadesłała jedynie sprawozdanie finansowe za rok 2012 i 2013 oraz rachunek zysków i strat sporządzony za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. Są to jedynie dokumenty księgowe, wskazujące na stan finansowy skarżącej w aspekcie księgowym. Brak innych dokumentów i materiałów źródłowych obrazujących stan spółki, jak wyciągi z jej rachunków bankowych, bądź też raportu kasowego. Ponadto, nie nadesłano do sprawy dokumentacji wskazującej na kondycję majątkową wspólników osobowej spółki prawa handlowego. Spółka jawna, jest spółką osobową. Spółka ta z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej. Każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami (art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych). W tym stanie rzeczy, jeżeli spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania – właśnie ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki – oceniając zasadność przyznania jej prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę także sytuację majątkową samych wspólników. Skarżąca spółka była więc zobowiązania wezwanie Sądu z dnia [...] r. do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych odnoszących się także do sytuacji finansowej jej wspólników, dokumentujących okoliczności, które wskazują na to, że bez otrzymania prawa pomocy, pozbawiona zostałaby możliwości z konstytucyjnego prawa do sądu. Wezwanie Sądu z dnia [...] r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres skarżącej spółki. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie, pismem, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] r., złożyła wniosek o wydłużenie terminu realizacji ww. wezwania Sądu do dnia [...] r. Wniosek ten został de facto przez Sąd uwzględniony. Jednak po upływie trzech tygodni od wskazanego przez wnioskodawcę terminu, do akt sprawy nie wpłynęły żadne dokumenty. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana przez tutejszy Sąd. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.