III SA/Gl 1610/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a jednocześnie jest schorowana i cierpi na nieuleczalną chorobę. Od czterech lat wnioskodawca pobiera rentę chorobowa w wysokości [...] zł brutto (netto to jedynie [...] zł). Na utrzymaniu strony skarżącej jest żona, która również ma poważne problemy zdrowotne oraz córka, która właśnie ukończyła szkołę i aktualnie nie pracuje. Strona pozostaje w gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. oraz córką S. ([...] lat). Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się jedynie jego renta. Na majątek strony składa się dom o powierzchni [...] m2 i nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, oddana w dzierżawę. Ponadto, skarżący jest właścicielem samochodu osobowego. Skarżący oświadczył, że jego żona jest współwłaścicielem nieruchomości i samochodu. Jednocześnie skarżący nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 2 października 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie lekarskie skarżącego, kartę informacyjną ze szpitala wystawioną dla jego żony; zaświadczenie z PUP w C., z którego wynika, że żona wnioskodawcy była zarejestrowana, jako osoba bezrobotna od dnia [...] r. do dnia [...] r.; zaświadczenie PUP w C., z którego wynika, że córka strony S. K. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych; oświadczenie S. K., że pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie pobiera żadnych świadczeń; kserokopię umowy dzierżawy z dnia [...] r. (z dokumentu tego wynika, że jest to "dzierżawa nieodpłatna" – wydzierżawiające małżeństwo kaniowskich zobowiązało się do niepopierania od dzierżawcy z tytułu tej umowy żadnych korzyści majątkowych); druczek potwierdzający wysokości netto świadczenia rentowego; kserokopie druczków opłat za media: woda ([...] zł) i energia elektryczna ([...] zł); zeznanie podatkowe za 2012 r. złożone przez W. K. W dniu [...] r. wpłynęło do akt sprawy pisemne oświadczenie A. K. o tym, że jest razem ze skarżącym współwłaścicielem samochodu ciężarowego marki [...] z [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku W. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zdołał jedynie wykazać kwotę, którą otrzymuje regularnie, miesięcznie, tytułem świadczenia rentowego ([...] zł) oraz wykazał koszt opłat za media (wodę i energię elektryczną). Wnioskodawca oświadczając, że jego jedyny dochód (a zarazem jedyny dochód wspólnego, trzyosobowego gospodarstwa domowego) stanowi świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto, wzbudził wątpliwość co do wiarygodności tego oświadczenia. Trudno przyjąć, aby wnioskodawca był w rzeczywistości w stanie utrzymać się w ciągu miesiąca tylko i wyłącznie z kwoty [...] zł (z kwoty tej przypadałoby średnio około [...] zł miesięcznie na osobę). Należałoby bowiem przyjąć, że kwota ta ma wystarczyć na opłacenie czynszu, poniesienie wszelkich opłat za media, jak również na zakup żywności, odzieży i środków czystości dla samego wnioskodawcy, jego żony i córki, które – wg jego oświadczenia – nie osiągają samodzielnie żadnego dochodu i pozostają na jego wyłącznym utrzymaniu. Poza tym, zarówno wnioskodawca, jak i jego żona są osobami schorowanymi – z tego wynika, że musza opłacać zakup leków, jak również inne koszty leczenia. Z rachunków opłat za media, przedłożonych przez wnioskodawcę, wynika, że po opłaceniu należności za wodę i energię elektryczną w trzyosobowym gospodarstwie domowym pozostaje jedynie kwota około [...] zł (około [...] zł na osobę), która ma wystarczyć na uregulowanie pozostałych opłat, zakupu żywności oraz pokrycie kosztów leczenia. Z tego właśnie powodu, celem wyjaśnienia tych wątpliwości, wezwano wnioskodawcę do nadesłania zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w miejscu wskazanym przez niego, jako jego adres zamieszkania. W tym zakresie wezwanie to miało potwierdzić jego oświadczenie, że pozostaje on rzeczywiście w trzyosobowym gospodarstwie domowym. Nie sposób przecież wykluczyć, że w jego w miejscu jego zamieszkania zameldowana jest inna osoba, która może przecież osiągać jakiś dochód, co w jakimś zakresie, mogłoby zwiększyć jego możliwości w aspekcie poniesienia kosztów sądowych w jego sprawie, zawisłej przed tutejszym Sądem. Co istotne, na kserokopiach rachunków za media, obciążających jego miejsce zamieszkania, jako zleceniodawca widnieje zarówno W. K. (opłata za energię elektryczną), jak również C. K. (opłata za wodę). Fakt zameldowania określonej osoby pod danym adresem tworzy domniemanie, że osoba ta prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami zameldowanymi pod tym adresem. Co istotne, strona skarżąca nie oświadczyła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości płatnicze, jak również nie stwierdziła, że korzysta z pomocy osób trzecich. Przy tak niskim dochodzie można byłoby spodziewać się, że wnioskodawca będzie jednak miał zaległości płatnicze, ewentualnie będzie korzystał z konkretnej pomocy innych osób (np. rodziny) w utrzymaniu swojej rodziny. Z tego można wywnioskować, że w gospodarstwie domowym skarżącego znajdują się jednak dodatkowe źródła dochodu. Jeżeli w gospodarstwie domowym wnioskodawcy panowałaby rzeczywiście tak trudna sytuacja finansowa, jak przedstawiona na druku urzędowego formularza PPF, to zarówno jego żona, jak i córka nie mogłyby sobie pozwolić na to, aby być osobami niezarejestrowanymi aktualnie w powiatowym urzędzie pracy, jako osoby bezrobotne. Tymczasem z przedłożonych do akt sprawy zaświadczeń wynika, że jego córka nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, a jego żona z kolei figurowała jako osoba bezrobotna w przeszłości: w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. (oba zaświadczenia z dnia [...] r.). Poza tym, należy skonstatować, że skarżący znajdując się rzeczywiście w tak ciężkiej sytuacji finansowej, może pozwolić sobie na wydzierżawianie nieruchomości rolnej z zastrzeżeniem, "że nie będzie pobierać żadnych korzyści majątkowych z tego tytułu". Takie sformułowanie zawarte jest w nadesłanej kserokopii umowy z dnia [...] r. Z tego wynika, że skarżący i jego żona są stroną wydzierżawiającą nieruchomość rolną, która odstąpiła od pobierania czynszu. De facto, wnioskodawca oddał nieruchomość rolną w nieodpłatne użytkowanie. I uczynił to pomimo tego, że – jak sam oświadczył – znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej. Tak więc, skarżący znajdując się w trudnej sytuacji finansowej, sam, z własnej woli pozbawia się dodatkowego źródła dochodu. W tej sytuacji należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał swojego aktualnego stanu majątkowego w sposób pełny, rzetelny i wyczerpujący. Oświadczenie skarżącego o jego aktualnym stanie majątkowym budzi wątpliwości, a przedłożony przez niego materiał dowodowy w ogóle wątpliwości tych nie usuwa. Reasumując, w świetle przedłożonego przez niego w sposób wybiórczy niepełnego materiału źródłowego nie sposób stwierdzić, że spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej, co w zasadzie uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego merytorycznego rozpoznania jego wniosku. Tymczasem, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.