III SA/Gl 1612/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi F Sp. j. w S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2021 r. nr 020000/71/RDZ-ODW-8241/2021/RED w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 21 grudnia 2020 r. nr [...]. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z 2 lutego 2021 r. znak 020000/71/RDZ-ODW-8241/2021/RED Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID-19), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej jako ZUS) z 21 grudnia 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 30 listopada 2020 r. prowadzone wobec F spółka jawna (dalej jako strona, skarżąca) w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Dnia 7 kwietnia 2020 r. do ZUS wpłynął wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. za osoby ubezpieczone opatrzony nazwiskiem T. R., jego numerem NIP i PESEL. Pismem z 23 listopada 2020 r. wspólnik wniósł o korektę tego wniosku podając, że składa go w imieniu spółki, a nie jak błędnie wskazał – tylko w swoim imieniu. Podał, że pozostałe dane wniosku są prawidłowe – dotyczą bowiem pracowników spółki. Decyzją z 21 grudnia 2020 r. ZUS umorzył postępowanie wobec wskazanej wyżej spółki stwierdzając, iż ta nie złożyła do 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienia z opłacania składek. Spółka nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że została dotknięta skutkami epidemii, a wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Prezes ZUS wydając zaskarżoną do Sądu decyzję podał, że spółka nie złożyła w terminie wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wniosek z 7 kwietnia wpłynął bowiem na konto w ZUS T. R. jako podpisującego wniosek. W skardze do tutejszego Sądu spółka wyjaśniła, że pierwotny wniosek z 7 kwietnia 2020 r. został wysłany z konta elektronicznego wspólnika. Dotyczył on jednak zwolnienia ze składek należnych za wspólnika i pracowników spółki. W wyniku tego wniosku pracownik organu skontaktował się ze skarżącym i poprosił, by wspólnicy spółki złożyli wniosek również za nich samych, co też zostało uczynione. Nikt nie powiadomił wspólnika, że winien ponowić wniosek również za spółkę. Powołał się również na trudności wynikające z epidemii, całkowicie nową dla niego sytuację i trudności w obsłudze systemu składania wniosków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa). W aktach administracyjnych rzeczywiście znajduje się wniosek o zwolnienie z opłacania składek datowany na 7 kwietnia 2020 r. Wniosek ten opatrzony jest podpisem wspólnika, jego numerem PESEL i NIP. Dość powiedzieć jednak, że we wniosku wspólnik zaznaczył, że domaga się zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za pracowników. Zaszła zatem niespójność, której organ nie wyjaśnił – wspólnik bowiem nie był w tym przypadku płatnikiem, lecz była nim spółka i to ona zatrudniała pracowników. Wnioskującym o zwolnienie ze składek za pracowników był jednak wspólnik. Nie bez znaczenia pozostaje i ta okoliczność, że wspólnik skorygował wniosek pismem z 23 listopada 2020 r. Organ nie odniósł się do skuteczności złożonej korekty i uznał pismo korygujące za nowy wniosek. Przyjął organ, że wniosek ten został złożony po terminie 30 czerwca 2020 r., co uzasadnia umorzenie postępowania. Mając na uwadze te dwie okoliczności istotne z punktu widzenia proceduralnego rozważyć przyjdzie, według jakich przepisów organ rozpoznaje wniosek strony. Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Kwestie umorzenia składek uregulowane zostały w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 – dalej jako usus). Zgodnie z art. 123 usus, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 usus odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku strony. Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów kpa, a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła. Sąd stanął zatem na stanowisku, że postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek toczy się według przepisów kpa. A skoro tak, to rozważyć należy, czy organ dopełnił obowiązków wynikających z przepisów kpa umarzając postępowanie w sprawie. Zdaniem Sądu nie. Wniosek z 7 kwietnia 2020 r. zawierał sprzeczność, ponieważ złożony był przez wspólnika domagającego się zwolnienia ze składek za pracowników spółki. Ten stan winien skłonić organ do wyjaśnienia, czy wniosek rzeczywiście składa wspólnik za siebie, czy też działa w imieniu spółki. ZUS nie ustalił, czy wspólnik zatrudnia pracowników, czy też pracodawcą i płatnikiem składek jest spółka. ZUS poinformował jedynie wspólnika o konieczności złożenia wniosku za niego samego oraz odrębnego wniosku przez drugiego wspólnika. Istotne znaczenie w sprawie ma również dokonana korekta z 23 listopada 2020 r. ZUS potraktował złożone pismo jako nowy wniosek zupełnie pomijając ten wniosek, do którego wspólnik się odnosił. Organ winien zatem wypowiedzieć się co do dopuszczalności skorygowania wniosku złożonego przecież już 7 kwietnia 2020 r., a dotyczącego pracowników spółki. Co więcej, zarówno ZUS wydając decyzję 21 grudnia 2020 r., jak i Prezes ZUS 2 lutego 2021 r. nie zwrócili uwagi na nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. W konsekwencji ZUS ponownie rozpoznając sprawę rozważy dwie możliwości: albo potraktuje złożoną korektę wniosku o zwolnienie z opłacania składek za skuteczną i uzna tym samym, że wniosek został złożony w terminie, albo zastosuje regulację art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 otwierając stronie możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia prawidłowo wypełnionego wniosku i deklaracji rozliczeniowych. Z tych względów Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa