III SA/Gl 1636/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę wnioskodawcy na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. Wraz ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku, spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie doradcy podatkowego złożyła na druku urzędowego formularza PPPr kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na druku formularza doprecyzowano żądanie, jako zwolnienie częściowe od kosztów sądowych – zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Zaznaczyć należy, że spółka składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Po wniesieniu sprzeciwu od tego postanowienia, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 1 lutego 2016 r. również odmówił wnioskującej spółce przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie tutejszego Sądu zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2016 r. Wynika z tego, że kolejny wniosek o prawo pomocy w tym samym zakresie (częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) stanowi de facto wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, które już funkcjonuje w obrocie prawnym. Ostatnie badanie stanu majątkowego i kondycji finansowej spółki miało miejsce w kwietniu 2016 r. Spółka, wg swojego oświadczenia, od marca 2014 nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie uzyskuje dochodów i nie posiada majątku. W tym stanie rzeczy wnioskodawca nie posiada dochodów, ani majątku, nie ma możliwości wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 25.000 zł. Nie podano na druku urzędowego formularza PPPr wartość co środków trwałych wnioskodawcy, ani wysokości zysku bądź strat za ostatni rok obrotowy wg bilansu, z uwagi na to, że, wg oświadczenia strony, bilans za ostatni rok w ogóle nie został sporządzony. Spółka posiada trzy rachunki bankowe w Banku "A" S.A. i posiada debet na rachunku prowadzonym w walcie polskiej na kwotę (-) 132,08 zł. na pozostałych dwóch rachunkach (Euro i USD) nie posiada żadnych środków. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy, nadesłanie deklaracji VAT-7 oraz wskazania źródeł dochodu, z którego pokrywane są wydatki na ich utrzymanie. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy spółki, w piśmie z dnia [...] r. stwierdził, że spółka w dniu [...] r. złożyła wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaświadczenia w zakresie wskazanym w wezwaniu. Nie zdołał natomiast pełnomocnik uzyskać od spółki żadnych innych dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z rachunków bankowych. Zaznaczył jednocześnie, że prześle materiały do akt sprawy niezwłocznie po tym, jak wnioskodawca je przekaże. Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał spółkę, za pośrednictwem pełnomocnika, do nadesłania raportu kasowego oraz odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej. Wezwanie to pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Natomiast w dniu [...] r. wpłynął do akt sprawy jedyny dokument – zaświadczenie Naczelnika [...] S. Urzędu Skarbowego w S. odnośnie zeznań podatkowych składanych przez wnioskodawcę. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły jednak do akt żadne inne dokumenty, o nadesłanie których skarżąca spółka była wzywana. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka po raz kolejny złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. Oba wezwania referendarza sądowego z dnia [...] i [...] r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres pełnomocnika procesowego strony. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory do akt wpłynęło jedynie zaświadczenie organu podatkowego pierwszej instancji, z którego wynika, że skarżąca spółka nie złożyła żadnych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) oraz zawierające jednocześnie opis deklaracji VAT – 7 za sierpień 2016 r. Brak jednak w aktach wyciągu z raportu kasowego, jak również wyciągów z rachunku bankowego (z rachunków bankowych) skarżącej spółki. Te dwa rodzaje dokumentów źródłowych w sposób bezpośredni obrazują aktualną kondycję finansową podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą i wskazują na "wydolność finansową" przedsiębiorcy. Są to jednocześnie dokumenty (w szczególności raport kasowy), które znajdują się w zasadzie "pod ręką" działu księgowego spółki, i to niezależnie od tego, czy spółka posiada własny, wewnętrzny pion księgowy, czy też korzysta z odpowiednich usług podmiotu zewnętrznego. W takiej sytuacji brak jest więc możliwości dokonania jakiejkolwiek analizy stanu majątkowego spółki, a w dalszej kolejności brak możliwości rzetelnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.