III SA/Gl 1636/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę wnioskodawcy na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Wraz ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła na druku urzędowego formularza PPPr kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na druku formularza doprecyzowano żądanie, jako zwolnienie częściowe od kosztów sądowych – zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Zaznaczyć należy, że Spółka składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne). Postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Po wniesieniu sprzeciwu od tego postanowienia, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 1 lutego 2016 r. również odmówił wnioskującej Spółce przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie tutejszego Sądu zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2016 r. Wynika z tego, że kolejny wniosek o prawo pomocy w tym samym zakresie (częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) stanowi de facto wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, które już funkcjonuje w obrocie prawnym. Ostatnie badanie stanu majątkowego i kondycji finansowej Spółki miało miejsce w kwietniu 2016 r. Spółka, wg swojego oświadczenia, od marca 2014 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie uzyskuje dochodów i nie posiada majątku. W tym stanie rzeczy wnioskodawca nie posiada dochodów, ani majątku, nie ma możliwości wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia Spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 25.000 zł. Nie podano na druku urzędowego formularza PPPr wartość co środków trwałych wnioskodawcy, ani wysokości zysku bądź strat za ostatni rok obrotowy wg bilansu, z uwagi na to, że, wg oświadczenia strony, bilans za ostatni rok w ogóle nie został sporządzony. Spółka posiada trzy rachunki bankowe w [...] S.A. i posiada debet na rachunku prowadzonym w walcie polskiej na kwotę (-) 132,08 zł. na pozostałych dwóch rachunkach (Euro i USD) nie posiada żadnych środków. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 3 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy, nadesłanie deklaracji VAT-7 oraz wskazania źródeł dochodu, z którego pokrywane są wydatki na ich utrzymanie. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy Spółki, w piśmie z dnia 14 października 2016 r. stwierdził, że Spółka w dniu 13 października 2016 r. złożyła wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaświadczenia w zakresie wskazanym w wezwaniu. Nie zdołał natomiast pełnomocnik uzyskać od Spółki żadnych innych dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z rachunków bankowych. Zaznaczył jednocześnie, że prześle materiały do akt sprawy niezwłocznie po tym, jak wnioskodawca je przekaże. Pismem z dnia 26 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę, za pośrednictwem pełnomocnika, do nadesłania raportu kasowego oraz odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej. Wezwanie to pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Natomiast w dniu 26 października 2016 r. wpłynął do akt sprawy jedyny dokument – zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. odnośnie zeznań podatkowych składanych przez wnioskodawcę. Pozostałe dokumenty, o które skarżąca była wzywana nie zostały nadesłane. Mając na uwadze powyższe ustalenia referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 listopada 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że skarżąca w żaden sposób nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca bowiem, uchylając się od obowiązków nałożonych przez nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, nie wykazała jaki jest jej aktualny stan majątkowy. W dniu 16 listopada 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej, w którym wyjaśnił, że nie zdoła w zakreślonym 7-dniowym terminie uzyskać raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca. Wskazał, że dokumenty te są możliwe do sporządzenia przez biuro rachunkowe dopiero w okolicach 15-20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczą. Natomiast zakreślony przez referendarza termin upływa 10 listopada 2016 r. Jednocześnie pełnomocnik zobowiązał się do przesłania raportu kasowego niezwłocznie, jak tylko zostanie on sporządzony i przekazany pełnomocnikowi. Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, w związku z czym ich ewidencja nie jest prowadzona. Pismem z dnia 19 grudnia 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2016 r. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym postanowieniu skarżąca udzieliła odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 października 2016 r. z zachowaniem 7-dniowego terminu. Odpowiedź na wezwanie została doręczona do Sądu w dniu 16 listopada 2016 r., a więc w dniu sporządzenia postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Natomiast zaskarżane postanowienie zostało wydane w błędnym założeniu, że strona nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 października 2016 r. Pełnomocnik skarżącej podniósł ponadto, że skarżąca przedłożyła wszystkie dokumenty, o które była wzywana, a które znajdowały się w jej posiadaniu. Dodatkowo podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie osoby reprezentującej wnioskodawcę o tym, że znana jest jej treść art. 233 § 1 kk. Tym samym nie sposób podważać wiarygodności treści uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wydruków bądź wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie na koniec ostatniego miesiąca. Dla dokonania tych czynności został wyznaczony 14 dniowy termin. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Spółki wyjaśnił, że nie zdołał w zakreślonym terminie uzyskać od Spółki żądanych wydruków lub wyciągów z rachunków bankowych oraz raportu kasowego, zapewniając, że dokumenty te zostaną przesłane do Sądu niezwłocznie, jak tylko zostaną sporządzone i pełnomocnik znajdzie się w ich posiadaniu. Dokumenty te do dnia dzisiejszego nie zostały nadesłane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w powyższym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15). Z powyższego wynika zatem, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna zatem należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 p.p.s.a. Podkreślić ponadto należy, że to do sądu (referendarza sądowego) należy decyzja, jakie dokumenty mogą przyczynić się do uzupełnienia oświadczenia wnioskodawcy, a wnioskodawca ma obowiązek wypełnienia wezwania sądu w całości, nie będąc uprawnionym do samodzielnego uznania, że może zrezygnować z uzyskania czy też przedłożenia stosownej dokumentacji (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt I FZ 103/16). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożoną przez skarżącą Spółkę dokumentację Sąd doszedł do przekonania, że skarżącą nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Podkreślić należy bowiem, że skarżąca pomimo pisemnych zapewnień, nie nadesłała wydruków bądź wyciągów ze wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych oraz raportu kasowego, o które była dwukrotnie wzywana (3 października 2016 r. oraz 9 stycznia 2017 r.). Natomiast argument, że pełnomocnik nie zdołał w zakreślonym terminie uzyskać wymaganych dokumentów nie przekonuje Sądu. Przedłożenie Sądowi wydruków z rachunków bankowych nie powinno być trudne dla właściciela rachunku bankowego. To samo dotyczy raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie na koniec ostatniego miesiąca. Z treści pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 9 listopada 2016 r., wynika bowiem, że raport taki sporządza się w okolicach 15-20 dnia następnego miesiąca, zauważyć przy tym należy, że wezwanie do nadesłania tego dokumentu zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 23 stycznia 2017 r., a zatem raport taki powinien znajdować się w posiadaniu skarżącej Spółki. W kontekście powyższego Sąd zauważa, że przedstawiona przez skarżącą dokumentacja nie pozwala na precyzyjne ustalenie sytuacji majątkowej Spółki. Zdaniem Sądu, przedstawione dokumenty jedynie w sposób wybiórczy obrazują aktualną sytuację finansową skarżącej i jej możliwości płatnicze. Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.