III SA/Gl 1664/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca jest reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, wnioskodawca stwierdził, że od 2013 r. jest osoba bezrobotną – w chwili obecnej nie posiada prawa do zasiłku. Strona oświadczyła, że nie posiada aktualnie źródeł dochodu i posiada jednocześnie duże zadłużenie. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Wnioskodawca stwierdził, że jego wydatki, to czynsz i media, które wynoszą około 600 zł – w chwili obecnej nie są jednak opłacane. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie o tym, że jest on właścicielem mieszkania przy ul. [...] w B. i zalega z opłatami za ten lokal mieszkalny. Do powyższego zaświadczenia z dnia [...] r. dołączono również wykaz obciążeń związanych z tym lokalem – zaległości względem wspólnoty mieszkaniowej z tytułu opłat na bieżącą eksploatację i media (644,79 zł) oraz z tytułu opłat na fundusz remontowy nieruchomości (1.217 zł). Do akt nadesłano również zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w B. z dnia [...] r. stwierdzające, że wnioskodawca jest w nim zarejestrowany, jako osoba bezrobotna od dnia [...] r. i nie posiada prawa do zasiłku. Do akt załączono również druki opłat za media: opłata eksploatacyjna, zaliczka na fundusz remontowy; opłaty za energię elektryczną (106 zł) i gaz (151 zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczenia skarżącego, zawarte na druku urzędowego formularza PPF w porównaniu z nadesłanymi przez niego materiałami nie posiadają przymiotu wiarygodności. Po pierwsze, na druku formularza wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnego majątku (w tym nieruchomości). Z nadesłanych natomiast zaświadczeń Kancelarii Nieruchomości [...] wynika, że jest on jednak właścicielem mieszkania, położonego w B., przy ul. [...]. Jest to więc bardzo istotna rozbieżność pomiędzy oświadczeniem złożonym przez wnioskodawcę na druku formularza PPF, a jego faktycznym stanem majątkowym. Po drugie, na druku formularza PPF wnioskodawca oświadczył, że od 2013 r. jest bezrobotny. Tymczasem z nadesłanego zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy (zaświadczenie wystawione w dniu [...] r.) wynika, że jest on wprawdzie zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, jednak dopiero od dnia [...] r. Wynika więc z tego, że strona zarejestrowała się w urzędzie pracy dopiero na jeden dzień przed wydaniem jej zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej, nieposiadającej prawa do zasiłku. Wnioskodawca stwierdził, że nie posiada źródeł dochodu, posiadając jednocześnie duże zadłużenie. Strona faktycznie wykazała, że posiada zadłużenie z tytułu opłat związanych z nieruchomością, której jest właścicielem – są to zaległości z tytułu opłat za bieżącą eksploatację, media i fundusz remontowy nieruchomości. Poza powyższymi zaległościami, wnioskodawca nie wykazał jednak zaległości w pozostałych opłatach. Co istotne, wnioskodawca ponosi przecież koszty swojego utrzymania – koszty zakupu żywności, odzieży, środków czystości. Nie wykazał on jednak w żaden sposób, skąd pochodzą środki na pokrycie tych podstawowych kosztów. W wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] r. zobowiązano bowiem skarżącego do wskazania osób, które pomagają mu w utrzymaniu, jak również wykazania, że rzeczywiście prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe (zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem jego zamieszkania). W tym zakresie, wnioskodawca w ogóle nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi, a do okoliczności tych nie ustosunkował się nawet w pisemnym oświadczeniu. Sytuacja przedstawiona przez wnioskodawcę zdaje się być bardzo ciężka, jednak strona nie wykazała, skąd pochodzą środki na pokrycie podstawowych kosztów egzystencji. Jednocześnie wnioskodawca zdaje się nie korzystać z pomocy osób trzecich (zarówno obcych, czy też krewnych) i nie korzysta również z pomocy społecznej. Jak się okazało, jest on jednak właścicielem nieruchomości lokalowej, a zarejestrowany, jako osoba bezrobotna jest dopiero od dnia [...] r. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wnioskodawca posiada jednak jakieś źródło dochodu, którego jednak postanowił nie wykazywać, bądź też korzysta z regularnej, wydatnej pomocy materialnej innych osób. Przedstawione przez wnioskodawcę materiały zdają się być wyselekcjonowane i w sposób wybiórczy mają wskazywać na jego szczególnie trudną sytuację materialną. Materiał ten wskazuje jednak na to, że wbrew pierwotnym oświadczeniom, skarżący jest jednak właścicielem nieruchomości, a jako osoba bezrobotna zarejestrowany jest dopiero od dwóch tygodni. Nie należy również pomijać faktu, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego, co wskazuje na to, że stać go więc na ponoszenie fakultatywnych kosztów postępowania, nie chce on jednak równocześnie ponosić obowiązkowych kosztów sądowych w postaci opłat. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała całokształtu swojej aktualnej kondycji finansowej, a porównanie jej oświadczeń zawartych na druku formularza PPF z nadesłanymi materiałami źródłowymi stwarza istotne wątpliwości co do wiarygodności składanych przez niego oświadczeń. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.