III SA/Gl 1695/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący A.N. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku tego, strona załączyła oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, stanowiący druk urzędowego formularza wniosku o zwolnienie od kosztów, mającego zastosowanie w postępowaniu cywilnym, toczącym się przed sądami powszechnymi. W tym stanie rzeczy, skarżący został wezwany pismem referendarza sądowego z dnia [...] 2010 r. do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez złożenie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF i – jednocześnie – wezwany do nadesłania szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Do pierwotnego wniosku skarżący dołączył jedynie zeznanie podatkowe PIT – 36 za 2009 r.; druk rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2009 r.; druk ZUS z dnia 10 marca 2010 r. określający wysokość aktualnego świadczenia emerytalnego i faktycznie wypłacaną świadczeniobiorcy kwotę emerytury; zestawienie zapisów księgowych na poszczególne miesiące 2009 r. i ustalenie dochodu osiągniętego w 2009 r. Tymczasem, dla wszechstronnego ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony konieczny był wgląd w inne dokumenty, o które została strona wezwana cytowanym wyżej pismem referendarza sądowego. Skarżący został mianowicie wezwany o: - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; - nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące (w załączniku do oświadczenia skarżący nadesłał jedynie zestawienie zapisów księgowych za poszczególne miesiące 2009 r., co nie przedstawiało aktualnej sytuacji majątkowej ani osobistej (czyli samego skarżącego, jako osoby fizycznej), jak również prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej); - przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...] w D.); - nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS, itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków oraz podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki te należało wykazać za pomocą faktur VAT, dowodów wpłaty, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie, itp. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy na prawidłowym druku formularza PPF. Była to jednak w całości kserokopia – wniosek ten nadal był obarczony brakiem formalnym – nie był on mianowicie własnoręcznie podpisany przez wnioskodawcę. Odnośnie nadesłania dokumentów i materiału źródłowego, mającego zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy skarżącego, w piśmie z dnia [...] 2010 r., oświadczył on, że ze względu na zakres nałożonego na niego zobowiązania i z uwagi na sezon urlopowy, nie będzie mógł w krótkim terminie przełożyć dokumentów, o które był wzywany. W tym stanie rzeczy, skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez jego własnoręczne podpisanie, bądź przez nadesłanie do Sądu podpisanego już formularza druku PPF. Jednocześnie przedłużono skarżącemu termin do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy i zarządzenie o przedłużeniu terminu do nadesłania dokumentów zostało stronie skarżącej doręczone w dniu [...] 2010 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, zawierającej to wezwanie i zarządzenie. Brak formalny wniosku został przez stronę uzupełniony w zakreślonym, siedmiodniowym terminie – skarżący nadesłał druk urzędowego formularza PPF z własnoręcznym podpisem. Przesyłka ta została nadana w urzędzie pocztowym w dniu [...] 2010 r. Do dnia dzisiejszego A. N. nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, które uzupełniłyby i jednocześnie uprawdopodobniły dane zawarte w tym wniosku. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. N., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczyły tylko te dokumenty, które wnioskodawca dołączył do swojego pierwotnego wniosku. Tym samym, zaniechanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do rozpoznania jej wniosku. W przedmiotowej sprawie, aktywność wnioskodawcy w postępowaniu wpadkowym, jakim jest postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, ograniczyła się tylko i wyłącznie do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku. Najpierw nadesłany został wniosek na prawidłowym druku formularza PPF, który obowiązuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a następnie skarżący usunął brak formalny tego wniosku, nadsyłając własnoręcznie podpisany egzemplarz formularza PPF. Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Do tej pory skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, ograniczając się tylko do oświadczenia złożonego w piśmie z [...] 2010 r., że "nie będzie mógł nadesłać żądanych dokumentów w krótkim terminie z uwagi na zakres tego zobowiązania i z uwagi na sezon urlopowy". Podsumowując, niewykonanie wezwanie referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu, w szczególności o źródła utrzymania skarżącego. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego, w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba go pozostawić bez rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt: I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.