III SA/Gl 1699/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (umorzenia postępowania odwoławczego) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym i karnym pogorszyła się jej sytuacja życiowa i zawodowa. Wnioskodawca był zmuszony zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący zarabia aktualnie [...] zł brutto, co stanowi jedyny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym. Cały zarobek przeznaczony jest na bieżące utrzymanie rodziny, składającej się z żony i trójki małoletnich dzieci. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. oraz trójką dzieci: S. ([...] lat); A. ([...] lat) i R. ([...] lata). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on nieruchomości, oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiada on jednak, wg swojego oświadczenia, galanterię drewnianą o wartości [...] zł; piec o wartości [...] zł i silos o wartości [...] zł. Wszystkie te przedmioty są zajęte przez komornika. Z kolei żona skarżącego posiada samochód, dom, w którym mieszka cała rodzina, nieruchomości). Strona oświadczyła, że posiada zobowiązania: kredyty do zapłaty, zaległości w ZUS. Żona strony otrzymuje dotacje z Unii Europejskiej, jednak otrzymane z tego tytułu pieniądze przeznaczane są w całości na uprawę roli. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 11 października 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: wyciąg z rachunku bankowego, prowadzonego dla firmy wnioskodawcy w części obrazującego operacje dokonane na tym rachunku w okresie od dnia 3 stycznia 2013 r. do dnia 23 stycznia 2013 r. i wyciąg z rachunku obrazujący operacje dokonane w dniach 29 i 30 kwietnia 2013 r.; wydruki z "A": trzy wydruki obrazujące zaciągnięte pożyczki [...] zł (w listopadzie 2008 r. – do spłaty pozostało [...] zł), [...] zł (w maju 2009 r. – do spłaty pozostało [...] zł), [...] zł (w czerwcu 2011 r. – do spłaty pozostało [...] zł) oraz wydruk, z którego wynika, że w dniu [...] r. dokonano na tym rachunku bankowym zajęcia egzekucyjnego, a blokada na rachunku obejmuje kwotę [...] zł. W aktach znajduje się także: zaświadczenie, z kŧórego wynika, że skarżący zatrudniony jest w firmie "B" Sp. z o.o. w T. na czas nieokreślony, a jego wynagrodzenie wynosi aktualnie [...] zł; decyzja wymierzająca podatek rolny ([...] zł na rok bieżący); decyzja w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013 ([...] zł); zeznanie PIT-37 skarżącego za rok 2012; kserokopie umów kredytowych zawartych z "A". Ponadto, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty obrazujące miesięczne płatności: faktura obejmująca należność firmy dokonującej obsługi księgowej firmy skarżącego ([...] zł); rachunki opłat za energię elektryczną (ostatnio – [...] zł miesięcznie); opłata za usuwanie odpadów komunalnych ([...] zł miesięcznie). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. Ł., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy podkreślić, że opierając się na oświadczeniu wnioskodawcy zawartym na druku urzędowego formularza PPF, należy wnioskować, że jedynym regularnym i miesięcznym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest kwota [...] zł miesięcznie, stanowiąca jego wynagrodzenie. Jedynie otrzymywanie tego świadczenia zostało przez stronę udokumentowane. Jednocześnie, skarżący udokumentował miesięczne wydatki w kwocie około [...] zł, na które składają się: opłata za energię elektryczną i usuwanie odpadów komunalnych wraz z podatkiem rolnym i łącznym zobowiązaniem pieniężnym na bieżący rok (te dwa ostatnie świadczenia roczne, zostały uśrednione na każdy miesiąc). Wnioskodawca oświadczając, że jego jedyny dochód (a zarazem jedyny dochód wspólnego, pięcioosobowego gospodarstwa domowego) stanowi wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto, wzbudził wątpliwość co do wiarygodności tego oświadczenia. Trudno przyjąć, aby wnioskodawca był w rzeczywistości w stanie utrzymać się w ciągu miesiąca tylko i wyłącznie z kwoty [...] zł (z kwoty tej przypadałoby średnio około [...] zł miesięcznie na osobę). Należałoby bowiem przyjąć, że kwota ta ma wystarczyć na poniesienie wszelkich opłat za media, jak również na zakup żywności, odzieży i środków czystości dla samego wnioskodawcy, jego żony i trójki małoletnich dzieci (w wieku od [...] do [...] lat). Z rachunków opłat za media, przedłożonych przez wnioskodawcę, wynika, że po opłaceniu należności za energię elektryczną, wywóz śmieci i podatek rolny, w pięcioosobowym gospodarstwie domowym pozostaje jedynie kwota około [...] zł (czyli około [...] zł na osobę), która ma wystarczyć na uregulowanie pozostałych opłat, zakupu żywności, środków czystości, odzieży i opału na zimę. Należy również uwzględnić możliwość powstania obowiązku kosztów leczenia domowników oraz koszty związane z wychowaniem dzieci oraz ich edukacją. Tymczasem, z oświadczenia strony wynika, że jego żona posiada swój majątek: samochód i nieruchomości – w tym dom, w którym mieszka cała rodzina. W tej sytuacji wezwano skarżącego również do wykazania stanu majątkowego jego żony: odnośnie posiadanego (i prowadzonego) przez nią gospodarstwa rolnego i posiadanych przez nią rachunków bankowych. W tym zakresie, wezwanie referendarza sądowego pozostało całkowicie bez odpowiedzi. Nie podano nawet szacunkowo, orientacyjnie dochodów, jakie przynosi gospodarstwo rolne żony i nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego; w żaden sposób nie ustosunkowano się do kwestii rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy. W ogóle stan majątkowy jego żony nie został przez stronę w żaden sposób wykazany, wbrew wyraźnemu wezwaniu, zawartemu w piśmie z dnia 11 października 2013 r. Z uwagi na przedstawioną na druku PPF ciężką sytuację majątkową wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, celem wyjaśnienia, rzeczywistych źródeł utrzymania gospodarstwa domowego strony, wezwano ją do nadesłania zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w miejscu wskazanym przez niego, jako jego adres zamieszkania. W tym zakresie wezwanie to miało potwierdzić jego oświadczenie, że pozostaje on rzeczywiście w pięcioosobowym gospodarstwie domowym. Nie sposób przecież wykluczyć, że w miejscu jego zamieszkania zameldowana jest inna osoba, która może przecież osiągać określony dochód, co w jakimś zakresie, mogłoby zwiększyć jego możliwości w aspekcie poniesienia kosztów sądowych w jego sprawie, zawisłej przed tutejszym Sądem. Fakt zameldowania określonej osoby pod danym adresem tworzy domniemanie, że osoba ta prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami zameldowanymi pod tym adresem. Co istotne, strona skarżąca nie oświadczyła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości płatnicze, jak również nie stwierdziła, że korzysta z pomocy osób trzecich. Przy tak niskim dochodzie można byłoby spodziewać się, że wnioskodawca będzie jednak miał zaległości płatnicze, ewentualnie będzie korzystał z konkretnej pomocy innych osób (np. rodziny) w utrzymaniu swojej rodziny, z którą tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z tego można wywnioskować, że w gospodarstwie domowym skarżącego znajdują się jednak dodatkowe źródła dochodu. Powyższe uwagi są o tyle istotne, że przecież, jak sam wnioskodawca wykazał, ciążą na nim liczne zobowiązania finansowe z tytułu kredytów zaciągniętych w ubiegłych latach w "A". W tym zakresie, zauważyć należy, że skarżący nadesłał kserokopie odpowiednich umów kredytowych, jak również wykazał, że jego bankowy rachunek firmowy jest zablokowany, a podstawą tego zablokowania jest zajęcie egzekucyjne. Należy jednak podkreślić, że w wyciągu z "A" zawarta jest informacja, że na rachunku [...] od dnia 23 stycznia 2013 r. (data określona, jako "data transakcji") jest zablokowana kwota [...] zł z uwagi na zajęcie egzekucyjne. Jednak na wydrukach z tego samego rachunku bankowego za styczeń i kwiecień 2013 r. informacja ta nie znajduje odzwierciedlenia. Kwota zablokowana wynosi odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Poza tym, skarżący nie zastosował się do wezwania z dnia 11 października 2013 r., ponieważ miał on nadesłać wyciągi ze swojego rachunku, obrazujące operacje dokonane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem, skarżący nadesłał wyciąg jedynie za styczeń i za kwiecień 2013 r. W tej sytuacji należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał swojego aktualnego stanu majątkowego w sposób pełny, rzetelny i wyczerpujący. Oświadczenie skarżącego o jego aktualnym stanie majątkowym budzi wątpliwości, a przedłożony przez niego materiał dowodowy w ogóle wątpliwości tych nie usuwa. Reasumując, w świetle przedłożonego przez niego w sposób wybiórczy niepełnego materiału źródłowego nie sposób stwierdzić, że spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej, co w zasadzie uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego merytorycznego rozpoznania jego wniosku. Tymczasem, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.