III SA/Gl 1699/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (umorzenia postępowania odwoławczego) w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (umorzenia postępowania odwoławczego), R. L. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 roku odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu [...] roku (data nadania) do tut. Sadu wpłynął sprzeciw Strony skarżącej od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wniosku Strona oświadczyła, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym i karnym pogorszyła się jej sytuacja życiowa i zawodowa. Był on zmuszony zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący zarabia aktualnie 1.600 zł brutto, co stanowi jedyny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym. Cały zarobek przeznaczony jest na bieżące utrzymanie rodziny, składającej się z żony i trójki małoletnich dzieci. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. oraz trójką dzieci: S. ([...] lat); A. ([...] lat) i R. ([...] lata). Z oświadczenia Skarżącego wynika, że nie posiada on nieruchomości, oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiada on jednak, wg swojego oświadczenia, galanterię drewnianą o wartości [...]zł; piec o wartości [...]zł i silos o wartości [...]zł. Wszystkie te przedmioty są zajęte przez komornika. Z kolei żona skarżącego posiada samochód, dom, w którym mieszka cała rodzina, nieruchomości). Strona oświadczyła, że posiada zobowiązania: kredyty do zapłaty, zaległości w ZUS. Żona strony otrzymuje dotacje z Unii Europejskiej, jednak otrzymane z tego tytułu pieniądze przeznaczane są w całości na uprawę roli. W tym stanie rzeczy, Referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: wyciąg z rachunku bankowego, prowadzonego dla firmy wnioskodawcy w części obrazującego operacje dokonane na tym rachunku w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. i wyciąg z rachunku obrazujący operacje dokonane w dniach [...] i [...] r.; wydruki z Bank A: trzy wydruki obrazujące zaciągnięte pożyczki [...]zł (w [...]r. – do spłaty pozostało [...]zł), [...]zł (w [...]r. – do spłaty pozostało [...]zł), [...]zł (w [...]r. – do spłaty pozostało [...]zł) oraz wydruk, z którego wynika, że w dniu[...]r. dokonano na tym rachunku bankowym zajęcia egzekucyjnego, a blokada na rachunku obejmuje kwotę [...]zł. W aktach znajduje się także: zaświadczenie, z kŧórego wynika, że skarżący zatrudniony jest w firmie "B" Sp. z o.o. w T. na czas nieokreślony, a jego wynagrodzenie wynosi aktualnie 1.181,30 zł; decyzja wymierzająca podatek rolny ([...] zł na rok bieżący); decyzja w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013 ([...] zł); zeznanie PIT-37 skarżącego za rok 2012; kserokopie umów kredytowych zawartych z Bank A. Ponadto, Skarżący nadesłał następujące dokumenty obrazujące miesięczne płatności: faktura obejmująca należność firmy dokonującej obsługi księgowej firmy skarżącego ([...] zł); rachunki opłat za energię elektryczną (ostatnio – [...] zł miesięcznie); opłata za usuwanie odpadów komunalnych ([...] zł miesięcznie). W sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego o odmowie udzielenia prawa pomocy Skarżący podkreślił, że na dostarczenie dokumentów miał wyznaczony zbyt krótki okres w związku z czym niemożliwe było ich dosłanie, zaś Referendarzowi sądowemu zarzuca, że nie zweryfikował wątpliwości dotyczących budżetu domowego. Podkreślił ponadto, na co wskazywał już we wniosku, że na jego sytuację finansową wpływ mają prowadzone postępowania karne, administracyjne i egzekucyjne, dokonane zajęcia, poręczenie majątkowe i grożące sankcje finansowe, a uiszczenie kosztów sądowych spowoduje pokrzywdzenie najbliższych oraz spowoduje pogorszenie budżetu domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia Strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że Strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaakcentować należy, iż użyte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości, co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Na wstępie stwierdzić trzeba, iż dokumenty przedłożone przez Stronę skarżącą nie pozwalają w pełni na określenie jego statusu majątkowego, albowiem nie udowodnił on w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W pierwszej kolejności, należy podkreślić, że opierając się na oświadczeniu wnioskodawcy zawartym na druku urzędowego formularza PPF, należy wnioskować, że jedynym regularnym i miesięcznym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest kwota 1.181,30 zł miesięcznie, stanowiąca jego wynagrodzenie. Jedynie otrzymywanie tego świadczenia zostało przez stronę udokumentowane. Jednocześnie, skarżący udokumentował miesięczne wydatki w kwocie około 300 zł, na które składają się: opłata za energię elektryczną i usuwanie odpadów komunalnych wraz z podatkiem rolnym i łącznym zobowiązaniem pieniężnym na bieżący rok (te dwa ostatnie świadczenia roczne, zostały uśrednione na każdy miesiąc). Wnioskodawca oświadczając, że jego jedyny dochód (a zarazem jedyny dochód wspólnego, pięcioosobowego gospodarstwa domowego) stanowi wynagrodzenie w kwocie 1.181,30 zł netto, wzbudził wątpliwość co do wiarygodności tego oświadczenia. Trudno przyjąć, aby wnioskodawca był w rzeczywistości w stanie utrzymać się w ciągu miesiąca tylko i wyłącznie z kwoty 1.181,30 zł (z kwoty tej przypadałoby średnio około [...] zł miesięcznie na osobę). Należałoby bowiem przyjąć, że kwota ta ma wystarczyć na poniesienie wszelkich opłat za media, jak również na zakup żywności, odzieży i środków czystości dla samego wnioskodawcy, jego żony i trójki małoletnich dzieci (w wieku od [...] do [...] lat). Z rachunków opłat za media, przedłożonych przez wnioskodawcę, wynika, że po opłaceniu należności za energię elektryczną, wywóz śmieci i podatek rolny, w pięcioosobowym gospodarstwie domowym pozostaje jedynie kwota około [...] zł (czyli około [...] zł na osobę), która ma wystarczyć na uregulowanie pozostałych opłat, zakupu żywności, środków czystości, odzieży i opału na zimę. Należy również uwzględnić możliwość powstania obowiązku kosztów leczenia domowników oraz koszty związane z wychowaniem dzieci oraz ich edukacją. Tymczasem, z oświadczenia Strony wynika, że jego żona posiada swój majątek: samochód i nieruchomości – w tym dom, w którym mieszka cała rodzina. W tej sytuacji wezwano skarżącego również do wykazania stanu majątkowego jego żony: odnośnie posiadanego (i prowadzonego) przez nią gospodarstwa rolnego i posiadanych przez nią rachunków bankowych. W tym zakresie, wezwanie referendarza sądowego pozostało całkowicie bez odpowiedzi. Nie podano nawet szacunkowo, orientacyjnie dochodów, jakie przynosi gospodarstwo rolne żony i nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego; w żaden sposób nie ustosunkowano się do kwestii rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy. W ogóle stan majątkowy jego żony nie został przez stronę w żaden sposób wykazany, wbrew wyraźnemu wezwaniu, zawartemu w piśmie z dnia [...] r. Z uwagi na przedstawioną na druku PPF ciężką sytuację majątkową wspólnego gospodarstwa domowego Skarżącego, celem wyjaśnienia, rzeczywistych źródeł utrzymania gospodarstwa domowego strony, wezwano go do nadesłania zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w miejscu wskazanym przez niego, jako jego adres zamieszkania. W tym zakresie wezwanie to miało potwierdzić jego oświadczenie, że pozostaje on rzeczywiście w pięcioosobowym gospodarstwie domowym. Nie sposób przecież wykluczyć, że w miejscu jego zamieszkania zameldowana jest inna osoba, która może przecież osiągać określony dochód, co w jakimś zakresie, mogłoby zwiększyć jego możliwości w aspekcie poniesienia kosztów sądowych w jego sprawie, zawisłej przed tutejszym Sądem. Fakt zameldowania określonej osoby pod danym adresem tworzy domniemanie, że osoba ta prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami zameldowanymi pod tym adresem. Co istotne, Strona skarżąca nie oświadczyła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości płatnicze, jak również nie stwierdziła, że korzysta z pomocy osób trzecich. Przy tak niskim dochodzie można byłoby spodziewać się, że wnioskodawca będzie jednak miał zaległości płatnicze, ewentualnie będzie korzystał z konkretnej pomocy innych osób (np. rodziny) w utrzymaniu swojej rodziny, z którą tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z tego można wywnioskować, że w gospodarstwie domowym Skarżącego znajdują się jednak dodatkowe źródła dochodu. Powyższe uwagi są o tyle istotne, że przecież, jak sam Skarżący wykazał, ciążą na nim liczne zobowiązania finansowe z tytułu kredytów zaciągniętych w ubiegłych latach w Bank A. W tym zakresie, zauważyć należy, że skarżący nadesłał kserokopie odpowiednich umów kredytowych, jak również wykazał, że jego bankowy rachunek firmowy jest zablokowany, a podstawą tego zablokowania jest zajęcie egzekucyjne. Należy jednak podkreślić, że w wyciągu z Bank A zawarta jest informacja, że na rachunku [...] od dnia [...] r. (data określona, jako "data transakcji") jest zablokowana kwota [...] zł z uwagi na zajęcie egzekucyjne. Jednak na wydrukach z tego samego rachunku bankowego za [...] i [...] r. informacja ta nie znajduje odzwierciedlenia. Kwota zablokowana wynosi odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Poza tym, Skarżący nie zastosował się do wezwania z dnia [...] r., ponieważ miał on nadesłać wyciągi ze swojego rachunku, obrazujące operacje dokonane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem, Skarżący nadesłał wyciąg jedynie za [...] i za [...]r. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał swojego aktualnego stanu majątkowego w sposób pełny, rzetelny i wyczerpujący. Oświadczenie Skarżącego o jego aktualnym stanie majątkowym budzi wątpliwości, a przedłożony przez niego materiał dowodowy w ogóle wątpliwości tych nie usuwa. Tymczasem, uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd stanął na stanowisku, iż przedstawiona przez Stronę dokumentacja nie pozwoliła na wnikliwe i dogłębne rozważenie wniosku R. L. o zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, unaoczniony swojej sytuacji majątkowej, przedłożone przez niego dokumenty są fragmentaryczne, wybiórcze, co nie pozwala Sądowi w pełni zobrazować sytuacji majątkowej Strony i w efekcie skutkuje odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podnieść należy, iż R. L. nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej rodzinny. Do złożonego skutecznie przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy nie załączono żadnych dokumentów mogących Sądowi przybliżyć sytuację majątkową wnioskodawcy i jego rodziny. W tej sytuacji zaznaczyć trzeba, że uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez Stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Nieprzedstawienie przez Stronę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez Stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486). Sąd uznał, że zawarte we wniosku oświadczenia nie zostały potwierdzone lub uprawdopodobnione odpowiednimi dokumentami, do których przedłożenia Strona skarżąca została wezwana. Należy zgodzić się z wyżej prezentowanym ogólnym stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Reasumując, w świetle przedłożonego przez Skarżącego w sposób wybiórczy niepełnego materiału źródłowego nie sposób stwierdzić, że spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.