III SA/Gl 1706/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 16 lipca 2015 r. skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, skarżący oświadczył, że z uwagi na faktycznie ponoszone koszty spłaty zobowiązań i pożyczki, opłaty za media, oraz wcześniejsze dofinansowanie konta firmy, po uregulowaniu ww. zobowiązań, "na życie" pozostaje we wspólnym gospodarstwie skarżącego kwota 1.013,04 zł, tj. około 500 zł na osobę. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną W.S. Z jego oświadczenia wynika, że jest on właścicielem mieszkania o powierzchni około 60 m2, o wartości około 110.000 zł obciążonego hipoteką na sumę 180.000 zł. Jednocześnie skarżący jest współwłaścicielem w ½ nieruchomości o powierzchni około 15 arów, zabudowanej stacją paliw. Wartość tej nieruchomości mieści się wg ostatniego operatu w kwocie około 500.000 zł. Poza powyższymi nieruchomościami skarżący nie posiada już innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego składają się emerytury jego – w wysokości 2.974,50 zł netto i jego żony – w wysokości 1.920 zł netto. Skarżący podał również szacunkowe wydatki, ponoszone miesięcznie w jego gospodarstwie domowym: spłaty zobowiązań zaciągniętych w "A" – 200 zł i 500 zł; spłata pożyczki – 1.000 zł; obciążenie świadczenia emerytalnego tytułem wykonawczym – 906,46 zł; opłata za mieszkanie – 140 zł; opłata za media – 250 zł; opłata za TV, telefon i Internet – 250 zł, koszty leczenia przewlekłych schorzeń – 250 zł oraz ubezpieczenie pośmiertne – 100 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 13 października 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący nadesłał do akt sprawy: druki potwierdzenia pobranych świadczeń emerytalnych (swojego i swojej żony), decyzję o waloryzacji emerytury wojskowej wnioskodawcy; PIT-37 za 2014 r. złożony przez małżonków S.; szereg dokumentów wskazujących na zajęcia wierzytelności, których adresatem jest wnioskodawca; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez wnioskodawcę w "A" za okres od dnia 11 lipca 2015 r. do dnia 28 października 2015 r.; zaświadczenie o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; historia spłaty kredytu zaciągniętego przez stację paliw "B" Sp. j.; aneks do umowy o limit zadłużenia; historia spłaty kredytu zaciągniętego przez skarżącego; umowa pożyczki zawartej pomiędzy M.S. (pożyczkodawcą – synem wnioskodawcy) a jego rodzicami (pożyczkobiorcami) W.R.S.; akt notarialny zawierający oświadczenie o ustanowieniu hipoteki; oświadczenie M. S. o pozostałej do spłaty kwocie pożyczki; rachunki opłat za: eksploatację lokalu; energię elektryczną; zakup leków; opłaty w [...]; oraz raty podatku od nieruchomości (za nieruchomości położone w B. przy: ul. [...] i [...] oraz w T. przy ul. [...]). Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący jedynie w sposób częściowy, wręcz wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza sądowego i nadesłał do akt sprawy tylko część dokumentów i materiałów źródłowych, o które był wzywany. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że niemożliwym było dostarczenie wszystkich wymaganych dokumentów (w tym zaświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego małżonki skarżącego). Jednocześnie skarżący wskazał, że po otrzymaniu postanowienia z dnia 12 listopada 2015 r., jego żona zwróciła się do banku o wystawienie zaświadczenia o zamknięciu rachunku wraz z wyciągami za ostatnie 3 miesiące jego aktywności, a także dodatkowo wykazem z rachunku dotyczącym wpływów na konto pożyczki udzielonej skarżącemu oraz jego małżonce przez ich syna M.S. Skarżący oświadczył również, że z uwagi na archiwalny - dla banku – charakter dokumentów z zamkniętego rachunku powyższe zaświadczenia, wyciągi i wykazy zostaną przesłane do Sądu niezwłocznie po ich uzyskaniu z banku. Z uwagi na to, iż skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, na mocy zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 11 stycznia 2016 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1715/15, wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie w terminie 7 dni zaświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego jego małżonki, a także wyciągów z tego rachunku i wykazu dotyczącego pożyczki udzielonej skarżącemu przez jego syna. Do chwili obecnej dokumenty te nie zostały jednak nadesłane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej w zakresie całkowitym czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości dotyczą przede wszystkim rachunku bankowego żony wnioskodawcy. Z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną W.S. Skarżący wykazał wysokość świadczeń emerytalnych pobieranych przez siebie samego i swoją żonę – łącznie jest to kwota około 3.990 zł netto miesięcznie. Do akt sprawy skarżący nadesłał również zeznanie podatkowe PIT-37, składane razem z żoną za 2014 rok. Co jednak wymaga podkreślenia, skarżący pominął bardzo istotny materiał źródłowy, o który był przecież wyraźnie wzywany pismem referendarza sądowego z dnia 13 października 2015 r., a także późniejszym zarządzeniem sprawozdawcy z 11 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 1715/15. Do akt sprawy nadal nie nadesłano wyciągu bądź też wykazu z rachunku bankowego posiadanego przez jego żonę. W sprzeciwie złożono wprawdzie oświadczenie, iż rachunek ten zamknięto, ale fakt ten nie został w sposób przekonujący udokumentowany czy choćby uprawdopodobniony, mimo stworzenia dla strony skarżącej możliwości uzupełnienia nadesłanej dokumentacji w tym zakresie. Odnośnie obciążeń kredytowych wnioskodawcy i jego żony należy zaznaczyć, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.