III SA/Gl 1724/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF. W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą od 1.100 zł – w tym opłaty za gaz, wodę, prąd, czynsz, telefon, RTV. Koszty lekarstw wynoszą od 300 zł do 400 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie oraz dzieci będących pod jego opieką w pogotowiu rodzinnym. Strona podniosła, że dofinansowanie na dzieci nie zawsze jest wystarczające, Z oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną M. oraz pięciorgiem dzieci – ich podopiecznymi: J. M. (5 lat); M. M. (4 lata); K. M. (3 lata); K. G. (2 lata) i D. J. (1 roczek). Wszyscy mieszkają w spółdzielczym lokalu czynszowym o powierzchni 52 m2. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składają się: jego renta w wysokości 1.896 zł brutto oraz wynagrodzenie jego żony z tytułu umowy zlecenia w wysokości 2.964,60 zł. Strona oświadczyła, że dofinansowanie na dzieci, które otrzymuje żona, nie stanowi ich przychodu i niejednokrotnie nie jest wystarczające ze względu na stan zdrowia dzieci. Z oświadczenia zawartego na druku urzędowym formularza PPF wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Ponadto nikt z rodziny, ani ze znajomych nie jest w stanie pożyczyć gotówki wnioskodawcy. Załącznikiem do formularza PPF było: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności skarżącego do pracy do dnia [...] r.; decyzja o przyznaniu renty; kserokopie rachunków opłat za prąd i gaz oraz czynsz. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: aktualną decyzję o przeliczeniu renty wnioskodawcy; umowę nr [...] o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej – pogotowia rodzinnego zawartej pomiędzy Prezydentem Miasta S. a M. i J. S.; pięć decyzji przyznających świadczenie na poszczególne dzieci – jako rodzinie zastępczej – na pokrycie kosztów utrzymania każdego z dzieci; informację o dochodach małżonków S. w 2014 r. (PIT-11, PIT-11A i PIT-40A); wydruki z rachunków bankowych: skarżącego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. ("[...]"); jego matki J. S. (wnioskodawca jest współwłaścicielem tego rachunku) za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. (Bank [...]); jego żony M. S. za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. (Bank [...] S.A.); zawiadomienie z ZUS o wysokości wypłacanego świadczenia rentowego od listopada 2015 r. (2.564,31 zł); postanowienie S. R. w C. o rozłożeniu na raty spłaty grzywny (po 120 zł miesięcznie); decyzję o przydziale lokalu mieszkalnego nr [...] z dnia [...] r. (zajmowanego do chwili obecnej mieszkania spółdzielczego). W piśmie przewodnim adwokata z dnia [...] r. znajduje się wyjaśnienie, że rachunek w Banku [...] należy de facto do jego matki J. S., a jest on jego współwłaścicielem z uwagi na wiek matki (80 lat). Na rachunku tym zdeponowane są wyłącznie środki finansowe pochodzące z emerytury matki i przeznaczane na opłaty wszelkich jej rachunków (np. czynsz za mieszkanie). Na rachunku tym nie ma żadnych środków pieniężnych wnioskodawcy. Ponadto w piśmie tym stwierdzono, że skarżący i jego żona nie posiadają żadnych lokat, oszczędności, majątku, jak również nie korzystają z pomocy osób trzecich i nie mają żadnych zaległości w opłatach za mieszkanie, czy media. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy na to, że oboje małżonkowie S. uzyskują miesięcznie regularny i stały dochód: wnioskodawca uzyskuje kwotę 1.476,45 zł tytułem świadczenia rentowego (od listopada 2015 r.), natomiast jego żona uzyskuje z tytułu umowy zlecenia wynagrodzenie w kwocie 2.662,82 zł. Budżet tego gospodarstwa powiększany jest miesięcznie o łączną kwotę 5.000 zł, która stanowi świadczenie na zaspokajanie potrzeb dzieci przebywających w rodzinie zastępczej, prowadzonej przez wnioskodawcę i jego żonę. Na potrzebę rozpoznania wniosku, do dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy zaliczono także świadczenia wypłacane na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznych. Na gruncie zgromadzonych w tej sprawie dokumentów nie sposób zaprzeczyć hipotezie, że świadczenia te w znacznej części współkształtują sytuację materialną wnioskodawcy i jego żony. Zarówno bowiem wynagrodzenie żony wnioskodawcy wypłacane jej tytułem umowy zlecenia o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej – pogotowia rodzinnego, jak i poszczególne świadczenia na rzecz konkretnych podopiecznych składają się na dochód jednego, wspólnego gospodarstwa domowego. Przyjmując odmienne stanowisko można byłoby stwierdzić, że ww. świadczenia, wpływające na rachunek bankowy żony wnioskodawcy przeznaczane są tylko i wyłącznie na jeden cel – sprawowanie opieki nad podopiecznymi. Odnosi się to w szczególności do łącznej kwoty 5.000 zł wypłacanej tytułem sprawowania opieki nad poszczególnymi podopiecznymi. Co istotne jednak, świadczenia te zasilają jeden wspólny budżet domowy, łącznie ze świadczeniem rentowym wnioskodawcy. Podkreślić należy, że środki wypłacane tytułem opieki nad podopiecznymi nie są źródłem dochodów opiekuna (opiekunów), lecz stanowią integralną część składową jednego budżetu domowego wnioskodawcy (a ściśle – małżonków S. i ich podopiecznych). W przypadku wyłączenia kwoty 5.000 zł ze wspólnego budżetu gospodarstwa domowego wnioskodawcy, należałoby również – konsekwentnie – wyłączyć ze wspólnego gospodarstwa domowego dzieci, nad którymi sprawowana jest opieka. W takiej sytuacji wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy obejmowałoby jedynie jego samego oraz jego żonę. Z powyższych danych wynika, że łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi około 9.140 zł miesięcznie, co daje 1.305 zł na osobę. Wnioskodawca określił koszty utrzymania, w tym opłaty za czynsz i media na łączną kwotę średnio 1.100 zł miesięcznie, a koszty leczenia i zakupu lekarstw na kwotę do 400 zł na miesiąc. Po uwzględnieniu stałych wydatków, pozostaje w gospodarstwie domowym około 1.090 zł na osobę. Należy podkreślić, że wnioskodawca jest również "współwłaścicielem" rachunku bankowego J. S. – swojej matki. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, na rachunku tym znajdują się jedynie środki pochodzące ze świadczenia emerytalnego jego matki i z rachunku tego opłacane są koszty jej utrzymania. Brak jakichkolwiek podstaw do tego, aby zanegować powyższe twierdzenie. Z analizy tego rachunku bankowego wynika jednak, że w dniu [...] r. miała miejsce transakcja obciążeniowa tego rachunku – na korzyść rachunku bankowego żony wnioskodawcy – na kwotę 200 zł. Wynika z tego, że zdarzają się przypadki, w których środki zgromadzone na rachunku bankowym matki skarżącego wspierają budżet wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Do akt sprawy, żona wnioskodawcy przedłożyła wyciąg ze swojego rachunku bankowego prowadzonego w Bank [...] o nr [...]. Na ten rachunek bankowy wpływa jej wynagrodzenie wypłacane jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. tytułem prowadzenia pogotowia rodzinnego w ramach pełnienia funkcji zawodowej rodziny zastępczej oraz kwoty świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania poszczególnych dzieci. Z analizy przedłożonych do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych wynika jednak, że żona wnioskodawcy posiada jeszcze kolejny rachunek bankowy o nr [...] z którego regularnie przelewa gotówkę na rachunek bankowy, z którego wyciąg dołączyła do akt sprawy. W aktach sprawy brak wyciągu z tego rachunku, pomimo tego, że w wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] r. wyraźnie sprecyzowano, że należy przedłożyć do akt sprawy wyciągi i wykazy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W tym więc zakresie występuje istotna luka w przedłożonym przez wnioskodawcę materiale źródłowym. Tymczasem z rachunku tego zasilano regularnie rachunek M. S. w Banku [...] następującymi kwotami: 1.000 zł (13 września 2015 r.); 500 zł (26 września 2015 r.); 500 zł (30 września 2015 r.); 500 zł (2 października 2015 r.); 300 zł (28 listopada 2015 r.). Wynika z tego, że z rachunku bankowego, z którego nie przedstawiono wyciągu, żona wnioskodawcy zasiliła konto swojego rachunku bankowego, prowadzonego w Bank [...] na kwotę 2.800 zł w wyżej wskazanym okresie. Z kolei M. S. dokonywała również transakcji obciążeniowych na rachunku w Bank [...], zasilając z kolei swój "nieujawniony" rachunek bankowy następującymi kwotami: 200 zł (5 listopada 2015 r.); 500 zł (30 listopada 2015 r.); 1.300 zł (3 grudnia 2015 r.). Z analizy rachunku bankowego żony skarżącego, którego wyciąg znajduje się w aktach sprawy wynika, że w gospodarstwie domowym spłacane są kredyty. Fakt ten nie został jednak podniesiony przez wnioskodawcę ani na druku urzędowego formularza PPF, ani w piśmie przewodnim jego pełnomocnika procesowego z dnia [...] r. W tym stanie rzeczy brak jest informacji na jaki cel zobowiązania te zostały zaciągnięte i czy rzeczywiście służyć miały zaspokojeniu koniecznych i niezbędnych potrzeb utrzymania siebie i rodziny. Odnośnie spłacanych jednak zaległości kredytowych stwierdzić należy, że ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Fakt spłaty kredytów nie stanowi sam w sobie przesłanki przesądzającej o zwolnieniu wnioskodawcy od kosztów sądowych (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Co istotne, okoliczność spłaty kredytów nie świadczy automatycznie o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zaznaczyć należy również, że strona oświadczyła w sposób kategoryczny, że nie posiada żadnych zaległości w opłatach za mieszkanie czy media, oraz, że nie korzysta z pomocy osób trzecich. Oświadczenie to prowadzi do wniosku, że gospodarstwo domowe wnioskodawcy funkcjonuje w aspekcie ekonomicznym w sposób płynny, a płynności tej nie zakłóca spłata zaciągniętych zobowiązań. Jednocześnie gospodarstwo to nie musi obecnie korzystać z pomocy finansowej osób trzecich. W efekcie stwierdzić należy, że wnioskodawca powinien być w stanie wygospodarować kwotę 500 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie – bez zagrożenia doznania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie samego oraz swojej rodziny. Konstatacja ta jest również aktualna, przy uwzględnieniu faktu, że wnioskodawca ma równocześnie obowiązek poniesienia takich samych kosztów sądowych w trzech sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 1001 – 1003/15 (wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych rozpoznawane były w sprawach o sygn. akt: I SO/Gl 5 – 7/15), a więc łączny, sumaryczny wpis sądowy od wszystkich czterech skarg wyniesie w sumie 2.000 zł. Uiszczenie takiej kwoty znajduje się w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.