III SA/Gl 1735/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2020 r. nr 020000/71/RDZ-ODW-5554/2020/RED w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 30 lipca 2020 r. nr [...]. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z 10 listopada 2020 r. znak 020000/71/RDZ-ODW-5554/2020/RED Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID-19), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej jako ZUS) z 30 lipca 2020 r. odmawiającą B. P. (dalej jako strona, skarżący) zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec i kwiecień 2020 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Strona 15 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Decyzją z 30 lipca 2020 r. ZUS odmówił stronie zwolnienia ze składek za marzec i kwiecień wskazując, że ta nie złożyła w wymaganym terminie 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych; nie była też zwolniona z obowiązku ich składania. Tym samym strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym przez pełnomocnika strony prowadzącego jej księgowość wskazano, że poprzednia księgowa, która składała wniosek nie złożyła wymaganych deklaracji. W związku z pandemią strona miała utrudniony kontakt z poprzednim biurem rachunkowym. Dodatkowo strona od 16 marca do 11 kwietnia 2020 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła również poprzednia księgowa strony argumentując, że w systemie ZUS widniał wniosek wraz z wymaganymi deklaracjami, które miały zostać sporządzone przez ZUS. W ocenie skarżącej – w przypadku braku wymaganych deklaracji ZUS powinien powiadomić o tym stronę, a nie oczekiwać na jej potknięcie tylko o to, by odmówić należnego stronie zwolnienia. Prezes ZUS rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca podniosła, że niezłożenie deklaracji było wynikiem niedopatrzenia księgowej. Ta bowiem złożyła stosowne deklaracje synowi skarżącej, lecz nie dopełniła tego obowiązku wobec strony. Skarżąca ponaglała księgową do dopełnienia tych obowiązków, jednak jej starania okazały się nieskuteczne. Brak został uzupełniony dopiero po powrocie księgowej z urlopu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając w szczególności, że strona wiedziała zarówno o obowiązku złożenia wymaganych deklaracji i o terminie, w którym winna to uczynić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Kwestie umorzenia składek uregulowane zostały w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 – dalej jako usus). Zgodnie z art. 123 usus, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 usus odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku strony. Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów kpa, a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła. Sąd stanął zatem na stanowisku, że postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek toczy się według przepisów kpa. Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że skarżąca wiedziała o obowiązku złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r. Sama bowiem wskazała, że ponaglała swoją księgową, a nawet zmieniła biuro rachunkowe w maju 2020 r., zatem na ponad miesiąc przed terminem złożenia deklaracji. Powstaje zatem pytanie, czy w takim stanie faktycznym procedowanie wniosku skarżącej było prawidłowe. Sąd stanął na stanowisku, że przepisy art. 7, art. 9, art. 79a § 1 kpa znajdują zastosowanie w sprawie niezależnie od świadomości strony co do obowiązku złożenia deklaracji. Przepisy te stanowią wzór procedowania wniosku strony w trybie kpa. Owszem, brzmienie przepisu 31zq nakłada na płatnika obowiązek złożenia deklaracji w wyznaczonym terminie, jednak przepis ten nie wyłącza obowiązków organu w zakresie prawidłowości procedowania. Tymczasem zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dalej, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 kpa). Tym obowiązkom organ nie sprostał. Oczekiwał na upływ 30 czerwca 2020 r. i po tej dacie wydał decyzję odmawiającą zwolnienia z opłacania składek. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa). Mając na uwadze zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny na podstawie cytowanych w poprzednim akapicie przepisów, Sąd doszedł do przekonania, że pomimo świadomości strony co do ciążących na niej obowiązków decyzja organu winna ulec uchyleniu. Podkreślić należy, że w sprawie doszło do uchybienia przepisom postępowania, a to powołanym wyżej art. 7, art. 9 i art. 79a § 1 kpa. W ocenie Sądu uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca zmieniła biuro rachunkowe w maju 2020 r., jednak pracownicy tego biura złożyli deklaracje dopiero 8 lipca 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca jednak wskazała, że deklaracje zostały złożone niezwłocznie od otrzymania informacji o ich braku. Sam fakt zmiany biura w maju nie oznacza zatem, że skarżąca przekazała pracownikom tego biura informację o braku deklaracji za marzec i kwiecień. Organ zaś w tym czasie pozostawał bierny mimo ciążących na nim obowiązków wynikających z powołanych przepisów. Mogłoby zatem dojść do uzupełnienia dokumentacji, gdyby organ powiadomił stronę o jej braku. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe wskazania co do dalszego procedowania w sprawie. Organ weźmie również pod uwagę nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa