III SA/Gl 1737/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialność osób trzecich) w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...]zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z dnia 27 września 2012 r. skarżący M. S. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). We wniosku skarżący wyjaśnił, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną i ich małoletnią córką. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2 , obciążonym hipotecznie, innych skalników majątku nie posiada. Prowadzona przez niego Spółka "A" utraciła bowiem płynność finansową o od roku [...] nie przynosi żadnych dochodów. Jej działalność została zawieszona (vide: odpis z KRS). Jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, które łącznie z dochodami konkubiny wynosi [...]zł brutto. Z kwoty tej opłacany jest czynsz rzędu [...] zł, a także raty zaciągniętych kredytów. Tymczasem posiadane zaległości w opłatach za czynsz wynoszą ponad [...] zł wraz z odsetkami, natomiast za energię elektryczną [...] zł. Ponadto z przedłożonego przy piśmie z dnia 30 listopada 2012 r. materiału dowodowego ustalono, ze w ubiegłym roku podatkowym skarżący wypracował dochód rzędu [...] zł (vide: PIT-37). W chwili obecnej zatrudniony jest na stanowisku [...] za wynagrodzeniem [...] zł netto (vide: wyciągi z "B"). Natomiast jego konkubina ze stosunku pracy otrzymuje [...] netto (vide: zaświadczenie o zarobkach). Ich zaległości w płatnościach obejmują należny czynsz w kwocie [...] zł plus odsetki rzędu [...] zł oraz energię elektryczną w wysokości [...] zł. Miesięcznie wydają kwotę [...] zł tytułem oplat za przedszkole córki. Dodatkowo spłacają też raty zaciągniętych kredytów i pożyczek, które wynoszą: [...] zł ("C"), [...] ("D"), [...] zł ("E"), [...] zł ("F" S.A.) oraz [...] CHF. Jednocześnie na Fundusz Pomocy Rodzinie wpłacają [...] zł. Referendarz sadowy postanowieniem z 7 grudnia 2012 r. zwolnił skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...]zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od niniejszego postępowania referendarza sądowego. W sprzeciwie tym skarżący ponownie opisał swoją sytuację finansową. Zaznaczył, że od [...] r. jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem [...] zł brutto. Wyjaśnił także, że "A" M.S. Spółka Jawna, której jest wspólnikiem nie posiada żadnych środków pieniężnych. Kapitał zakładowy Spółki co prawda wynosi [...] zł jednakże został on w całości przeznaczony na prowadzoną działalność gospodarczą podmiotu. Ponadto zwrócił uwagę, że Spółka od roku 2008 r. nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej, a od [...] r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Tym samym zarówno "A" M. S. Spółka Jawna jak i skarżący w ostatnich latach nie uzyskują żadnych dochodów z działalności tego pomiotu. M. S. posiada również zaległość wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w wysokości [...] zł oraz jako wspólnik "A" M. s. Spółka Jawna w wysokości [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia Strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że Strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Wprawdzie osiągane przez skarżącego dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie (vide: wyciągi z "B") w połączeniu z dochodami konkubiny rzędu [...] zł (vide: zaświadczenie o zarobkach), nie były wystarczające do bieżącego regulowania miesięcznych zobowiązań płatniczych, którymi obciążone było gospodarstwo domowe, w wyniku czego doszło do zadłużenia posiadanego mieszkania, które ponadto obciążone jest hipotecznie. Jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro jego przyczyną były spłacane raty zaciągniętych kredytów i pożyczek. Nie należy tracić z pola widzenia, że na konta osobiste skarżącego od czerwca do sierpnia 2012 r. dokonywane były wpłaty w wysokości: [...] zł ("B") i [...] zł ("G" – wyciągi w aktach o sygn. III SA/GL 1206/12), podczas gdy wpływy na koncie jego konkubiny wynosiły: [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec) i [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) i [...] zł (październik). W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie części należnej w sprawie opłaty do kwoty [...] zł, stanowiło zbyt duże obciążenie dla strony skarżącej, zwłaszcza, że w zeznaniach podatkowych za rok 2011 wykazane zostały nadpłaty w wysokości [...] zł i [...] zł. Tym samym wygospodarowanie kwoty [...] zł tytułem należnego wpisu sądowego od skargi, a następnie innych ewentualnie mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych, których wysokość również nie przekroczy tej kwoty leży w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Kwestia dysponowania majątkiem obciążonym hipotecznie, podobnie jak spłacanie zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet Państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. [...]zł – każda z opłat. Ta bowiem odpowiada jego możliwością finansowym. Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę [...] zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.