III SA/Gl 1738/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona skarżąca już wcześniej złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2013 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący oświadczył w formularzu PPF, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną S. i dwójką małoletnich dzieci: W. ([...] lat) i W. ([...] lata). Jednocześnie skarżący wraz ze swoją żona i dziećmi mieszka u swoich rodziców. Wynika z tego, że pozostaje razem z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym. Na druku urzędowym formularza PPF wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej, która jest obecnie zawieszona, w związku z czym, nie osiąga żadnego dochodu. Odnośnie swojego majątku, strona oświadczyła jedynie, że mieszka z rodzicami, nie posiada żadnych innych nieruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 17 maja 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, a także wykazanie, że w aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego nastąpiła istotna zmiana (pogorszenie) w porównaniu do stanu ze stycznia 2013 r., kiedy to odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Strona została wezwana do nadesłania dokumentów obrazujących stan finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jak również do wykazania stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym zakresie chodziło o wykazanie aktualnego stanu majątkowego żony skarżącego oraz rodziców, z którymi razem mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym celu wezwano wnioskodawcę również o nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem zamieszkania skarżącego – skarżący wszak oświadczył, że mieszka z rodzicami, co implikuje domniemanie, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał jedynie część dokumentów, o jakie był wzywany: wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w "A" S.A. za okres od marca do maja 2013 r.; zaświadczenia o zajęciu środka transportowego, wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.; zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego (4 pisma organu egzekucyjnego: z dnia [...] r., z dnia [...] r. (dwa pisma) i z dnia [...] r.) skierowane do "A"; deklaracje VAT – 7 za okres od grudnia 2012 r. do maja 2013 r.; kserokopię aktu notarialnego (nr rep. A nr [...] ), którym ustanowiono w małżeństwie rozdzielność majątkową z dniem [...] r. W piśmie przewodnim, które wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu [...] wnioskodawca oświadczył, że przesyła część dokumentów, które udało mu się zdobyć, natomiast pozostałe dokumenty strona dośle do akt sprawy wtedy, gdy otrzyma je z urzędów. Średnie koszty utrzymania rodziny zamykają się w granicach około [...] zł miesięcznie. Strona nigdy nie gromadziła, ani nie zbierała żadnych rachunków, ani paragonów, gdyż nie było to jej potrzebne. Obecnie strona nie ma żadnych dochodów, ponieważ od lutego bieżącego roku "skończyły się jej zlecenia". Jednocześnie skarżący stwierdził, że nie może wykazać stanu majątkowego rodziców, ponieważ "on z rodziną tylko tam mieszka". Załącznikiem do tego pisma było zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r., z którego wynika, że organ nie dysponuje żadnymi danymi, z których wynikałoby, że żona skarżącego uzyskała w 2012 r. jakikolwiek dochód. Na złożonym w dniu [...] r. formularzu druku urzędowego PPF wnioskodawca oświadczył że prosi o przesłanie jeszcze jednego formularza, ponieważ "na tym czarnym tle nie da się tego odczytać". Wniosek ten został uwzględniony zarządzeniem z dnia [...] r. i wysłano skarżącemu jasny i przejrzysty egzemplarz druku urzędowego PPF. Powyższy, wypełniony formularz wpłynął do Sądu w dniu [...] r. Jedynym załącznikiem do tego druku było zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. stwierdzające, że żona skarżącego nie osiągnęła w 2012 r. dochodu. Do tej pory skarżący nie nadesłał żadnych innych dokumentów, ani materiałów źródłowych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. Ś., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze, skarżący nie wykazał stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że mieszka on razem ze swoimi rodzicami w jednym lokalu mieszkalnym. Jednocześnie rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Strona nie wykazała w żaden sposób, że nie prowadzi ze swoimi rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną i ze swoimi dziećmi oraz ze swoimi rodzicami. W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 17 maja 2013 r., skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną oraz z rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych wszystkich osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z S. Ś., a w rubryce 7.1 PPF (inicjującego pierwotne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, zakończone postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2013 r.) oświadczył, że w skład jego majątku wchodzi dom "zamieszkany z rodzicami". Z oświadczenia tego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z co najmniej trzema osobami uzyskującymi dochód – bądź też osobami potencjalnie mogącymi osiągać regularny dochód. Fakt przeciwny nie został wykazany przez stronę. Zaświadczenie o zameldowaniu miało na celu ustalenie rzeczywistego kręgu osób, mieszkających w miejscu wskazanym na formularzu, jako adres wnioskodawcy. Pozwoliłoby to ustalić krąg osób, z którymi skarżący rzeczywiście pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Rzadko bowiem zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Skarżący nie nadesłał jednak stosownego zaświadczenia. Wnioskodawca pominął całokształt dokumentów, o które był wezwany, a które miały zobrazować stan majątkowy jego rodziców – podobnie, jak w poprzednim postępowaniu. Skarżący przedłożył do akt jedynie zaświadczenie organu skarbowego o tym, że brak danych wskazujących na to, że jego żona uzyskiwała jakikolwiek dochód w 2012 r. Tak więc, skarżący nie wykazał całokształtu swojego aktualnego stanu majątkowego, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i wszechstronnej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy w aspekcie stanu majątkowego osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. A właśnie dokonanie takiej analizy jest warunkiem koniecznym rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy i, w konsekwencji, wydania postanowienia rozstrzygającego postępowanie wpadkowe. Natomiast odnośnie dokumentów nadesłanych przez skarżącego, które obrazują jego stan finansowy w aspekcie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, należy zauważyć, że skarżący nadesłał jedynie druki deklaracji VAT – 7, brak na nich jakichkolwiek podpisów, pieczątek, wskazujących na to, że zostały one złożone do właściwego miejscowo organu podatkowego. Skarżący nie nadesłał do akt księgi przychodów i rozchodów, nie udokumentował również swojego twierdzenia, że zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej – w aktach brak stosownego zaświadczenia o zawieszeniu bądź o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wszystkich osób, które pozostają z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednocześnie, strona skarżąca nie wykazała również tego, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w porównaniu z jej kondycją finansową ze stycznia 2013 r., kiedy to odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Reasumując, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.