III SA/Gl 174/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia temu terminowi w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że liczne postępowania inicjowane przez urząd celny spowodowały, że nie ma już ona środków na "obronę przed kolejnymi decyzjami i aktami oskarżenia". Wnioskodawca posiada na swoim utrzymaniu trójkę dzieci, a jednocześnie zmuszony jest korzystać z pomocy partnerki A.Z. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w pięcioosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoimi dziećmi: J.K. ([...] lat), J.K. ([...] lat) i M.K. ([...] lat) oraz ze swoją partnerką A.Z. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości, żadnych oszczędności, zasobów pieniężnych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Jedynym, regularnym dochodem we wspólnym gospodarstwie domowym jest kwota 4.500 zł osiągana przez A.Z. z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie osiąga on aktualnie żadnego dochodu. Strona oszacowała koszty miesięcznego utrzymania swojej rodziny, zaznaczając, że płaci alimenty w kwocie 1.500 zł miesięcznie i spłaca kredyty na łączną kwotę około 70.000 zł. Do druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca załączył: protokół zawierający ugodę zawartą w sprawie o sygn. akt: [...] prowadzoną w Sądzie Rejonowym w T.; zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w O. z dnia 28 października 2015 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do pobierania zasiłku oraz szereg zawiadomień kierowanych do wnioskodawcy w sprawach karnych. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 22 lutego 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Przesyłkę zawierającą to wezwanie, należało uznać, po dwukrotnym awizowaniu, za skutecznie doręczoną z dniem 11 marca 2016 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku G.K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie zdołał udowodnić w sposób przekonujący, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący de facto w ogóle nie wykazał jaki jest aktualny, obecny stan majątkowy gospodarstwa domowego, w którym on pozostaje. Faktem jest, że do druku formularza PPF skarżący dołączył zaświadczenie o posiadaniu przez niego statusu osoby bezrobotnej, jest to jednak zaświadczenie z dnia 28 października 2015 r., a więc sprzed ponad czterech miesięcy. Poza tym, na zaświadczeniu tym widnieje adnotacja o kolejnym terminie zgłoszenia (w dniu 16 listopada 2015 r.). Z kolei odnośnie płaconych przez wnioskodawcę alimentów, nadsyłając protokół ugody kreującej jego zobowiązanie alimentacyjne, zważyć trzeba, że wykazany został ten fakt, tj., że z dniem 23 listopada 2010 r. powstał obowiązek alimentacyjny po stronie wnioskodawcy. Brak natomiast wykazania, że wnioskodawca rzeczywiście, regularnie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego i uiszcza miesięcznie łączną kwotę 1.500 zł z tytułu alimentów. Z tych względów referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do wykazania aktualnego stanu majątkowego swojego gospodarstwa domowego wezwaniem z dnia 22 lutego 2016 r. Celem tego wezwania było uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę między innymi tego, że nadal pozostaje on osoba bezrobotną oraz jaki jest stan jego zadłużenia. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2016 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres podany przez stronę skarżącą zarówno w skardze, jak i we wniosku o prawo pomocy (na urzędowym formularzu PPF, adres ten został określony, jako adres do korespondencji). Przesyłka zawierająca wezwanie referendarza sądowego została uznana za doręczoną w sposób prawidłowy w trybie art. 73 P.p.s.a. Pierwsze awizo miało miejsce w dniu 26 lutego 2016 r., a powtórne awizo – w dniu 7 marca 2016 r. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że przesyłka zawierająca wezwanie referendarza sądowego została doręczona w dniu 11 marca 2016 r. (w terminie czternastu dni od pierwszego awizowania). Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2016 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.