III SA/Gl 175/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Asesor WSA Krzysztof Targoński Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć Protokolant Beata Jacek po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi E.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę. Zaskarżoną tu decyzją z [...]r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił rozstrzygniecie Prezydenta Miasta P. z [...]r. nr [...] i orzekł o wymeldowaniu E.J. z miejsca pobytu stałego w P. przy ulicy [...]. Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1980 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że o wymeldowanie zwrócił T.J., któremu przysługuje lokatorskie prawo do wskazanego lokalu mieszkalnego. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie w ramach, którego dwukrotnie dokonano oględzin mieszkania, celem ustalenia, czy E.J. tam przebywa. T.J. wyjaśnił, że E.J. do [...]r. nie posiadała żadnych rzeczy osobistych w mieszkaniu. W dniu oględzin – [...]r. E.J. przywiozła do mieszkania rzeczy osobiste, które rozłożyła w pokoju. Natomiast podczas kolejnych oględzin w dniu [...]r. stwierdzono, że w mieszkanie jest remontowane i nie przebywa w nim E.J. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że te ustalenia potwierdzają również świadkowie – sąsiedzi, którzy zeznali, że strona nie przebywa w lokalu od około dwóch lat. Ponadto przesłuchano świadków-sąsiadów rodziców strony, którzy zeznali, że E.J. zamieszkuje z rodzicami. Wojewoda [...] powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...]r. przypomniał, iż ustalono tam, że E.J. mieszka z rodzicami w swoim byłym mieszkaniu i oni łożą na jej utrzymanie. Tym samym organ odwoławczy nie dał wiary zeznaniom E.J., które złożyła do protokołu oględzin w dniu [...]r., co do miejsca jej zamieszkiwania. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ odwoławczy przypomniał na czym polega zamieszkiwanie w lokalu stwierdzając przy tym, że E.J. nie przebywała fizycznie w spornym lokalu. Odnosząc się do okoliczności opuszczenia mieszkania przypomniał ponadto, że prawomocnym wyrokiem sądowym z [...]r. T.J. został uniewinniony od zarzutu znęcania się nad żoną. Na końcu, Wojewoda [...] stwierdził, że pomimo opuszczenia lokalu w sposób dobrowolny i trwały, E.J. nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E.J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła: naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. i art. 79 § 1 k.p.a. poprzez dopuszczenie dowodu z oświadczeń dwóch wskazanych tam świadków, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie tylko części dokumentów z pominięciem innych. W uzasadnieniu powołując się na dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie wyraziła pogląd, że organ odwoławczy rozpatrzył ją stronniczo i w dużym pośpiechu. Zwróciła także uwagę na to, że w sprawie cywilnej T.J. wnosił o jej eksmisję, co potwierdza przebywanie w spornym lokalu. Na końcu, skarżąca zakwestionowała ustalone przez organ odwoławczy okoliczności dotyczące rzekomo dobrowolnego opuszczenia mieszkania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga E.J. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych: "Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić." Według art. 9 ust. 2 tej ustawy: "Przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie". Należy przypomnieć, że ten przepis z dniem 19 czerwca 2002 r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ wyrokiem z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 Trybunał Konstytucyjny orzekł: Art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189): a) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; b) nie jest niezgodny z art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją jest ostateczne i powoduje uchylenie przepisu z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP obwieszczenia prezesa Trybunału o utracie mocy obowiązującej. Według art. 145 lit. a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (...), na podstawie którego została wydana decyzja. Ta regulacja prawna oznacza, że przepis niekonstytucyjny nie może stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej, jak również nie może być stosowany w ramach sądowoadministracyjnej kontroli decyzji administracyjnej. Chociaż przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie był wprost podstawą prawną rozstrzygnięcia w tej sprawie, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że na gruncie art. 15 ust. 2 - od dnia 19 czerwca 2002 r. należy przyjąć, iż nie ma znaczenie dla wymeldowania utrata uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy prawidłowo uznał, że zaistniała przesłanka wymeldowania wskazana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegająca na tym, że E.J. bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego tj. mieszkanie w P. przy ul. [...]. Prawidłowość tych ustaleń wynika również z tego, że skarżąca w postępowaniu przed sądem powszechnym w sprawie cywilnej jednoznacznie przyznała, iż mieszka z rodzicami, którzy łożą na jej utrzymanie. Opuszczenie to pojęcie obejmujące swoim zakresem pewien obiektywnie istniejący stan rzeczy, w tym wypadku opuszczenie było dobrowolne, ponieważ ostatecznie stanowiło realizację świadomego aktu woli. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie było przymusowe również z tego powodu, że skarżąca przebywając w nowym miejscu pobytu w terminie rocznym nie wystąpiła z roszczeniem o przywrócenie stanu posiadania i o zaniechanie naruszeń w trybie art. 344 ustawy Kodeks cywilny - gdyby takie obiektywnie zaistniały. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem:" Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonując prawidłowej oceny stanu faktycznego. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Podkreśla się jednak, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy podkreślić, że nie są one trafne. Sąd podziela bowiem stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na końcu, należy jeszcze raz podkreślić, że wskazane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w obecnym stanie prawnym zasadnicze znaczenia dla wymeldowania ma przesłanka faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organ administracji prawidłowo zatem ustalił, iż skarżąca nie zamieszkuje w spornym lokalu, ponieważ centrum spraw życiowych przeniosła do swojego byłego mieszkania, które podczas sprawy rozwodowej podarowała rodzicom. Opuszczenie lokalu może nastąpić nie tylko przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyrażać będzie taką wolę określonej osoby. I tak, długotrwałe, faktyczne zamieszkanie w innym lokalu, założenie w nim ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a także faktyczne zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu i zerwanie z nim związków pozwala na ocenę, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Pojęcia: zamieszkanie i pobyt zakładają przebywanie (fizyczną obecność) w jakimś miejscu, jednak w przypadku zamieszkania chodzi o pobyt kwalifikowany przez dodatkowe okoliczności dotyczące jego trwałości. W obu wypadkach zainteresowanemu przysługuje prawo wolności swobodnego, nieskrępowanego wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu, możliwość wyboru lokalu (pomieszczenia), gdzie dana osoba zamierza mieszkać lub przebywać. Wybór lokalu, w którym się mieszka (przebywa) nie ma charakteru abstrakcyjnego. Zamieszkanie to w praktyce przebywanie pod dachem w nadającym się do tego pomieszczeniu (lokalu). Wolność wyboru miejsca zamieszkania rozumieć należy w kategoriach ujęcia wolności konstytucyjnych, przyjmując, że obejmuje ona generalny zakaz ingerencji państwa i władz publicznych w tę sferę życia człowieka. Z tych względów należy stwierdzić, że dla ustalenia przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu najistotniejsze znaczenie mają te okoliczności przedmiotowe, które pozwalają na jednoznaczne odtworzenie rzeczywistej woli osoby, której wymeldowanie dotyczy. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu oznacza bowiem, że na podstawie dobrowolnej decyzji - świadomego aktu woli mamy do czynienia z sytuacją przeniesienia wszystkich najistotniejszych spraw życiowych do nowego miejsca pobytu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako nieuzasadnioną.