III SA/Gl 1767/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 29 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca A.K. złożyła wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca oświadczyła, że w [...] r. uzyskała już dochód brutto w kwocie [...] zł. Jednak w związku z decyzją organu celnego zostało zajęte jej konto bankowe i w ten sposób zapłacony został podatek w łącznej kwocie [...] zł. W tym stanie rzeczy wnioskodawca nie uzyskała w tym roku żadnego przychodu, a poniosła stratę w wysokości [...] zł. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem M.K. i córką E. ([...] lata). Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Natomiast mąż strony jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], wyprodukowanego w [...] r. W oświadczeniu o dochodach, strona skarżąca oświadczyła, że z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskuje miesięcznie [...] zł brutto, natomiast jej mąż jest zatrudniony i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 września 2010 r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego i stanu majątkowego swojego męża. Wezwanie to miało na celu uzyskanie odpowiedniego materiału dowodowego, który obrazowałby aktualne i faktyczne możliwości finansowe strony skarżącej. Wnioskodawca została mianowicie wezwana o: - nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez nią w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące; - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez małżonka skarżącej; - nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącą i jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania podatkowego) za rok [...]; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz jej małżonka (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; - nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącą przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca; - przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. Jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przedkładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego. W zakreślonym terminie skarżąca nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana. A.K. nadesłała tylko: swoje zeznanie PIT – 36 za [...] r.; zeznanie PIT – 37 za [...] r. swojego męża; aneks do umowy o pracę swojego męża; a w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, strona nadesłała jedynie: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów we [...] r., wyliczenie dochodu na podstawie zapisów wg udziałów oraz podatkową ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych za okres od [...] do [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A.K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczyły tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłała w przesyłce nadanej w urzędzie pocztowym w dniu [...] r. Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca w ogóle nie udowodniła, aby znajdowała się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących całokształt jej sytuacji majątkowej. Wnioskodawca nie przedłożyła mianowicie wykazów, ani wyciągów z posiadanych przez siebie i małżonka rachunków bankowych – tak prywatnych, jak i związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. Materiały te miały dokumentować operacje dokonywane w ramach tych rachunków bankowych w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Niezależnie od tego, skarżąca w ogóle nie ustosunkowała się w żaden sposób do tej kwestii. A.K. nie oświadczyła, że (ona, czy jej mąż) nie posiadają rachunków bankowych (czy też, że je zlikwidowali) – ani na urzędowym formularzu PPF, ani w innym piśmie procesowym (przesyłka zawierające dokumenty nadesłane przez skarżącą nie była poprzedzona pismem przewodnim). Skarżąca nie wykazała również faktu, aby jej konto bankowe (o którym pisze w uzasadnieniu wniosku) było zajęte w toku jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Kwestia zajęcia tego konta jest zawarta jedynie w oświadczeniu strony, nie znajduje jednak potwierdzenia w jakimkolwiek dokumencie. Co istotne, to skarżąca nie podała również – nawet w przybliżeniu – jakie są orientacyjnie miesięczne koszty bieżącego utrzymania jej oraz męża, a także jakie wydatki są ponoszone na uregulowanie opłat za korzystanie z lokalu mieszkalnego, za tzw. "media" oraz jakie są koszty zakupu żywności, środków czystości. Tym samym, A.K. nie wykazała czy ponosi w ogóle jakiekolwiek opłaty za korzystanie z mieszkania, czy domu w którym zamieszkuje (czynsz najmu, czy inne opłaty tego rodzaju), nie wykazała w jakiej wysokości ponosi opłaty za tzw. media. Brak rachunków, czy też faktur z których wynikałoby w jakiej wysokości strona ponosi opłaty za (przykładowo): zużycie wody, energii elektrycznej, opału, wody, telefonu. Niezależnie od kwestii udokumentowania poszczególnych, konkretnych wydatków, wnioskodawca w ogóle nie podała nawet przybliżonych kwot, które składają się na wydatki na zakup żywności, środków czystości, czy ubrań dla niej samej i jej małżonka. Tak więc wnioskodawca nie przedstawiła wyciągu z posiadanych przez siebie, czy męża rachunków bankowych i w tym zakresie skarżąca nie wykazała, jaki jest jej stan majątkowy. Nie wskazując z kolei jakie są jej miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, strona nie zobrazowała stanu swoich obciążeń finansowych. Trzeba stwierdzić, że są to istotne braki, które uniemożliwiają w istocie dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym stwierdzenie, czy wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Kwota wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. Jest to najmniejsza z możliwych opłat sądowych przewidzianych w aktach normatywnych regulujących postępowanie sądowoadministracyjne. Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że jest to kwota (relatywnie) niska. Aby wykazać w tym przypadku zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie materiały źródłowe, które wykażą w sposób nie budzący wątpliwości, że uiszczenie takiej kwoty rzeczywiście może narazić ją na uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. A tego wnioskodawca przecież nie uczyniła. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.