III SA/Gl 1768/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności członka zarządu), w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżący A. K. złożył wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, strona oświadczyła, że jest osobą niepracującą i otrzymującą emeryturę w kwocie 700 zł. Skarżący nie posiada jednocześnie żadnego majątku, ani innych źródeł dochodu. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. N. – K. oraz z synem M. K. ([...] lat). Z oświadczenia zawartego w rubryce nr 10 urzędowego formularza PPF wynika, że aktualnie tylko skarżący uzyskuje jedyny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast jego żona nie pracuje. Pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, obrazujących jej aktualny i rzeczywisty stan majątkowy. Pismem tym, skarżący został wezwany między innymi do: - nadesłania odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie z tytułu utrzymania domu w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości, itd.; - nadesłania aktualnego zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy, potwierdzający fakt, że żona skarżącego i jego syn są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku; - przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego fakt, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie były odprowadzane za skarżącego oraz jego żonę i syna składki na ubezpieczenia społeczne. W zakreślonym terminie strona skarżąca nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana. Nadesłała mianowicie kserokopie zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT - 37 za [...] rok, złożonych przez niego samego oraz jego żonę i syna. Nadesłane zostały również kserokopie rachunków za czynsz w spółdzielni mieszkaniowej, opłaty za wodę, gaz i prąd elektryczny. Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że zaświadczenie z urzędu pracy dotyczące jego żony prześle do dnia [...] r. Jako przyczynę tej zwłoki, skarżący podał chorobę swojej żony. Do tej pory nie wpłynęło jednak do niniejszej sprawy zaświadczenie z urzędu pracy, ani zaświadczenie potwierdzające fakt nie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczają tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłał. Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących całokształt sytuacji majątkowej swojej żony oraz syna. A są to osoby, z którymi – według jego oświadczenia – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym kontekście należy uznać, że skarżący nie wykazał, aby jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący nie przedłożył stosownego zaświadczenia z ZUS, potwierdzającego fakt, że nie odprowadzano za jego żonę i syna stosownych składek na ubezpieczenie społeczne w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Nie zostało przedłożone również stosowne zaświadczenie z urzędu pracy, potwierdzające fakt, że żona skarżącego i jego syn są aktualnie osobami bezrobotnymi. Tymczasem, w rubryce 10 urzędowego formularza PPF, w którym należy wskazać dochody wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący oświadczył, że jego żona "nie pracuje". Natomiast swojego syna (z którym wnioskodawca pozostaje przecież we wspólnym gospodarstwie domowym), skarżący w ogóle pominął w tej rubryce urzędowego formularza. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku z żona i synem – to właśnie łączne dochody, wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów potwierdzających fakt nie osiągania dochodów przez żonę i syna skarżącego. Fakt nie osiągania dochodu przez domowników (czyli osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe) powinien być wykazany. W tym przypadku, koniecznym było odpowiednie udokumentowanie tego faktu, przykładowo, przedkładając stosowne zaświadczenie z właściwego urzędu pracy. Skarżący nie wykazał jednak w sposób nie budzący wątpliwości, że jego żona oraz syn nie osiągają żadnego dochodu. Tymczasem z zeznań podatkowych za 2009 r. wynika, że zarówno żona skarżącego, jak i jego syn osiągnęli jednak określony dochód. W tym stanie rzeczy, nie sposób wykluczyć, że domownicy skarżącego osiągają jednak nadal dochód. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.