III SA/Gl 177/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny Protokolant Specjalista Beata Kujawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020r. poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. , poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...]r., znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku M. M. (dalej również jako strona, skarżący) w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepis art. 31zo ust. 1, art. 31zq ust.3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zgodnie z którym płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres kwiecień 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w C. dokonując ponownej analizy konta strony jako płatnika składek ustalił, że na dzień 30 czerwca 2020r. nie złożono za maj 2020 r. deklaracji rozliczeniowych. Poprawne deklaracje rozliczeniowe za maj 2020 r. złożono [...]r. a więc po obowiązującym terminie. Dalej wskazano, iż zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Jak ustalono w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, ponieważ dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały przekazane po 30 czerwca 2020 r. W ocenie Prezesa postępowanie w sprawie przez organ I instancji zostało przeprowadzone prawidłowo, właściwie ustalono stan faktyczny i zastosowano do niego obowiązujące przepisy prawa, dlatego też uznano iż decyzja z dnia [...]r. - [...] jest prawidłowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zarzuciła organowi;. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 31zo ust. 1 ustawy z dn. 02/03/2020 roku o szczególnych rozwiązaniach zw. z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, poprzez nieuwzględnienie, że przesłanki z ww. przepisu, uprawniające do zwolnienia ze składki zusowskiej, zostały przez skarżącego spełnione, a brak jest jakichkolwiek innych wymagań, od których uzależnione jest zwolnienie, naruszenie słusznego interesu prawnego skarżącego, w szczególności nieuwzględnienie celu i funkcji wprowadzenia ww. ustawy z dn. 02/03/2020 roku, której celem było wspomaganie przedsiębiorców, poprzez wprowadzenie zwolnień w systemie ubezpieczeń społecznych, naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 58 kpa, poprzez jego niezastosowanie, mimo że skarżący we wniosku z dn. [...] roku, z ostrożności procesowej, wnosił o przywrócenie terminu, jednak w zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie ustosunkował się do w/w wniosku. W zw. z powyższym wniesiono o: zwolnienie skarżącego z obowiązku płacenia składki zusowskiej za maj 2020 roku, przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień skarżącego, na okoliczność trudności w zapłaceniu składki, zasądzenie od ZUS O/w C. na rzecz skarżącego kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony podniósł, iż odmowa zwolnienia skarżącego ze składki za maj 2020 roku nastąpiła, gdyż - w ocenie organu rentowego - skarżący przekroczył termin do złożenia deklaracji, tj. złożył ją dn. [...] roku, podczas gdy powinien był ją złożyć do dnia [...] roku. Wskazał iż kwestię zwolnienia ze składek określa art. 31zo ustawy tzw. Covidowskiej i przepis ten statuuje przesłanki, które kumulatywnie muszą być spełnione, by przedsiębiorca skorzystał ze zwolnienia. Zdaniem pełnomocnika przepis ten nie określa terminu, w którym deklaracja ma być spełniona na co zwracano uwagę - we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jednak organ rentowy nie ustosunkował się do tej okoliczności. Skarżący podniósł iż organ rentowy nie wskazał, z jakiego przepisu prawa wynika obowiązek składania deklaracji do dn. [...] roku, mimo że z okoliczności tej wyciąga skutki prawne. Przesłanki z art. 31zo ust. 1 mają charakter katalogu zamkniętego, ich spełnienie stwarza warunki do zwolnienia z płatności składek (żadne inne warunki nie muszą zostać spełnione). Na powyższe wskazuje m.in. celowościowa wykładnia powyższego przepisu, który wprowadzono celem pomocy przedsiębiorcom, w związku z pandemią koronawirusa. Pełnomocnik strony podniósł, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wnosił - alternatywnie - o przywrócenie terminu do wniesienia deklaracji na podstawie art. 58 kpa co wyartykułowano z ostrożności procesowej. Skarżący wniosek powyższy uzasadnił, m.in. przeciążeniem systemu Płatnik. Jednakże w zaskarżonej decyzji organ rentowy nie ustosunkował się do tego wniosku. Organ rentowy nie dokonał rozstrzygnięcia w tym zakresie. Nie została więc rozstrzygnięta istota sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest legalność decyzji którą Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS, którą to z kolei umorzono postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie strony z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. U podstaw faktycznych podjętego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie organu, iż strona nie przesłała w ustawowym terminie dokumentów rozliczeniowych za wskazany okres, te bowiem złożone zostały [...]r. Strona skarżąca kwestionuje natomiast prawidłowość wydanych decyzji podnosząc, iż w przepisach ustawy z dnia 02.03.2020r. tzw. "covidowskiej" nie wskazano terminu w jakim należy złożyć deklaracja by skorzystać ze zwolnienia. Jak stanowi art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID -19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19). Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19). ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19). W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19). Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. (art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19). W zaskarżonej decyzji, organ przyjął, że skoro skarżący, nie złożył poprawnych dokumentów ZUS za maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r., to wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania z art. 105 § 1 K.p.a., skutkująca umorzeniem postępowania. W ocenie Sądu, stanowisko organu jest błędne, gdyż art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku skarżącej i:- jeżeli skarżąca spełnia przesłanki, uzasadniające zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek za maj 2020 r. to organ winien wydać informację na podstawie art. 13 zq ust. 5 ustawy COVID-19, bądź - wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za maj 2020 r. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, w przypadku, gdy skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania zwolnienia. Przypomnieć też przyjdzie, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 K.p.a.: "Gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Oznacza to, że przepis ten ma zastosowanie, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (np. przestał istnieć przedmiot postępowania, gdyż wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż przedmiot postępowania nadal istnieje. Skarżący jest zainteresowany zwolnieniem z obowiązku opłacania składek za wskazany we wniosku okres. Dlatego niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków do zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Zdaniem Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej. Albowiem skoro strona nie spełniała przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, to należało wydać decyzję o odmowie przyznania zwolnienia, a więc decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, a nie decyzję w inny sposób kończącą postępowanie, jaką jest decyzja o umorzeniu postępowania. Oznacza to, że organ naruszył art. 105 § 1 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od wskazanego uchybienia zauważyć także należy iż jak wynika z wniosku RDZ zawartego w aktach sprawy skarżący w jego treści zaznaczył w części II w pkt 1 formularza wskazujące okresy składkowe co do których wnioskuje by uzyskać zwolnienie marzec, kwiecień, maj 2020r. tym samym orzekanie w sprawie przez organy w zakresie jedynie okresu składkowego dot. maja 2020r. jest nieprawidłowe i nie odpowiada zakresowi przedmiotowemu wniosku. Podniesienia także wymaga, iż do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Tym zasadom organ nie zadośćuczynił. Kontrolując sporną decyzję nie można bowiem pomijać celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Tymczasem jak wynika z akt sprawy wniosek skarżącego datowany jest na [...] r. w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, -maj 2020r. co oznacza, iż na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony o warunkach, zasadach i trybie skorzystania z tego zwolnienia, konieczności złożenia stosownych dokumentów w terminie, a także o konsekwencjach prawnych niezłożenia deklaracji rozliczeniowych. Na etapie postępowania prowadzonego przed organami administracji po wpływie wniosku do organu nie była wyjaśniana skarżącemu kwestia konieczności dostarczenia w wymaganym terminie koniecznych dokumentów sprawozdawczych uprawniających do uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. W szczególności nie wezwano skarżącego do przedłożenia wymaganych dokumentów w stosownym terminie. Podkreślić przy tym należy, że skoro wniosek skarżącego nosi datę [...]r organ miał wystarczająco dużo czasu by zweryfikować, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Wskazane powyżej uchybienia zaistniałe po stronie organu wymagały więc uchylenia zaskarżonej decyzji celem ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Organ zwróci uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. Rozpatrując sprawę ponownie organ rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącego i wyda decyzję uwzględniając zalecenia wynikające z treści uzasadnienia. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.