III SA/Gl 178/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2025 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2024 r. nr UP-840/2024 (060000/71/451103/2024/ponowne) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 października 2024 r. nr [...]. Przedmiotem skargi L. S. (dalej "strona" lub "Skarżąca") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ" lub "ZUS") wydana w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. W dniu 9 maja 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie odsetek od naliczonych należności powstałych z tytułu składek, a także anulowanie opłat dodatkowych, w tym prolongat za układy ratalne. W uzasadnieniu Skarżąca podała, że dwukrotnie zawierała układ ratalny i przeznaczała ¼ wysokości swojego świadczenia na spłatę rat, a po upływie 2 lat naliczana opłata prolongacyjna przewyższała kwotę wpłacanych rat. Z tego względu zadłużenie Skarżącej wzrosło. We wniosku podniosła, że rygorystyczne stosowanie zasady, że najpierw spłacane są opłaty dodatkowe, opłata prolongacyjna, a na końcu kwota główna, powoduje, że przy egzekucji komorniczej i układach ratalnych zadłużenie Skarżącej jest nie do spłacenia. Ponadto Skarżąca wskazała, że prowadząc działalność gospodarczą dawała zatrudnienie dla około 50 osób. Problemy finansowe wynikały ze zmian w polityce fiskalnej państwa względem małych przedsiębiorców, jak również pojawienia się dużych obiektów handlowych traktowanych preferencyjnie w zakresie ulg finansowych oraz zwolnień podatkowych. Skarżąca podniosła, że problemy finansowe wynikały także z kradzieży z włamaniem do sklepu, kradzieży dokonywanych przez pracowników, problemów z przebranżowieniem sklepu spożywczego na bar, jak również jego późniejsze spalenie przez nieznanych sprawców. Te okoliczności miały negatywny wpływ na stan finansów Skarżącej, co doprowadziło do zadłużenia zarówno wobec kontrahentów, jak i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca podała, że jej emerytura po potrąceniach komorniczych wynosi 1.670,16 zł, natomiast jej męża 2.600,00 zł. Argumentowała, że umorzenie odsetek umożliwi zmniejszenie zadłużenia, które to w 1/3 stanowią właśnie odsetki. Z kolei w dniu 27 maja 2024 r., w odpowiedzi na wezwanie organu, Skarżąca przedstawiła wypełniony formularz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej oraz kopię postanowienia o umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw w sprawie popełnienia na szkodę Skarżącej przestępstwa zniszczenia mienia. W dniu 12 sierpnia 2024 r. Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie organu, przedłożyła oświadczenie o nieprowadzeniu działalności rolnej. W dniu 21 października 2024 r. organ wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności dotyczących opłaty prolongacyjnej, oraz umarzającą postępowanie w sprawie opłat dodatkowych. 2. ZUS decyzją z dnia 22 października 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie: 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej "u.s.u.s."), odmówił Skarżącej umorzenia odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 321.638,00 zł, w tym na: a) na ubezpieczenie społeczne za okres 04/1999-10/2000 r., 04/2001 r. – 11/2003 r., 05-12/2004 r., 02-05/2005 r., 02/2006 r. – 06/2008 r., 07/2009 r. – 05/2012 r., 10/2012 r. – 05/2013 r. w łącznej kwocie 257.485,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 4-10/2000 r., 04/2001 r. – 01/2002 r., 05/2002 r. – 04/2003 r., 02/2006 r. – 06/2008 r., 08/2009 r. – 05/2012 r., 07/2012 r. – 05/2013 r. w łącznej kwocie 55.379,00 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 03/2001 r. – 02/2005 r., 10/2005 r. – 4/2012 r., 06/2012 r., 09/2012 r. – 10/2012 r. 01/2013 r., 03/2013 r., 05/2013 r. w kwocie 8.774,00 zł, 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie"), odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 192.551,00 zł, w tym na: a) ubezpieczenie społeczne – za okres 04/1999 – 10/2000, 04/2001-02/2005, 10/2005 – 04/2012 r. w łącznej kwocie 136.345,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 04/2000 – 10/2000 r., 04/2001-05/2012 r., 07/2012 – 05/2013 r. w łącznej kwocie 47.725,00 zł, c) Fundusz Pracy – za okres: 03/2001-02/2005 r., 10/2005-06/2011 r. w kwocie 8.481,00 zł. W ocenie organu w sprawie: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; - nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony; - nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3. W dniu 12 listopada 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wykazanych w ww. decyzji ZUS z 22 października 2024 r. Zdaniem Skarżącej organ przy rozpatrywaniu sprawy nieprawidłowo ocenił jej sytuację osobistą. W szczególności organ przy wydawaniu decyzji pominął, że Skarżąca jest osobą coraz starszą, słabszą i bardziej zależną od innych osób oraz, że przez lata wykonywania pracy nie była na zwolnieniach lekarskich, urlopie i codziennie pracowała kilkanaście godzin. Skarżąca wskazała, że do problemów finansowych doprowadziły ją zdarzenia losowe oraz polityka ekonomiczna państwa względem małych przedsiębiorców. Wyjaśniła, że ze wstydu nie zwracała się po pomoc do żadnych instytucji i wraz z mężem utrzymuje się z niewielkich emerytur, które są obciążone zajęciami komorniczymi. Zaznaczyła, że wspólna egzystencja Skarżącej i jej małżonka jest skromna. Do wniosku nie dołączyła nowej dokumentacji. 4. W dniu 21 listopada 2024 r. ZUS zawiadomił pełnomocnika Skarżącej o zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie umorzenia i przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Następnie decyzją z dnia 18 grudnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem ZUS w decyzji z 22 października 2024 r. prawidłowo zweryfikowano zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia oraz wymagalności. Organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że należności nie są przedawnione i są wymagalne. Organ wyjaśnił, że z przedłożonego do akt sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że Skarżąca: - jest mężatką, - nie pracuje zarobkowo, - pobiera emeryturę w wysokości 1.670,16 zł netto miesięcznie, - nie posiada dochodu z innych źródeł, - nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy, - nie pobiera zasiłków/świadczeń z pomocy społecznej, - nie korzysta z innych form pomocy, - ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 560 zł, - prowadzi gospodarstwo domowe z mężem – R. S., który uzyskuje dochód w wysokości 2.600,00 zł, - oprócz zadłużenia w ZUS ma również inne zobowiązania w wysokości 15.000,00 zł oraz 50.000,00 zł. Miesięcznie z tytułu ww. zadłużeń płaci ratę w wysokości 280,00 zł, - nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, środków transportu, praw majątkowych oraz wierzytelności, - posiada samochód marki Renault Clio, rok produkcji 2002, - posiada pralkę o wartości 100,00 zł, - podejmowała próbę spłaty w układzie ratalnym, lecz pomimo podjętego wysiłku zadłużenie ciągle rośnie. ZUS na podstawie danych z bazy REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalił, że Skarżąca: - zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, - od 3 kwietnia 2012 roku jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.538,12 zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 634,53 zł, kwota do wypłaty wynosi 1.670,16 zł, - od 16 listopada 1979 roku jest zamężna z R. S., który pobiera emeryturę z Wojskowego Biura Emerytalnego oraz prowadzi działalność gospodarczą w zakresie kodu PKD 56.30Z, - ma syna w wieku [...] lat – R. S., - nie jest właścicielem/współwłaścicielem pojazdów, - nie posiada nieruchomości. ZUS stwierdził, że: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie zachodzi – zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej nastąpiło 23 maja 2013 r., jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, z którego możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - nie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W tym zakresie ZUS wskazał, że 9 sierpnia 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w K. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z uzasadnienia tego dokumentu wynika, że postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na wniosek wierzyciela w oparciu o art. 820 k.p.c. z uwagi na fakt, iż w ciągu roku nie dokonano czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia postępowania. Z uwagi na okoliczność, że wierzyciel nie złożył wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania uległo ono umorzeniu z mocy prawa zgodnie z art. 823 k.p.c. ZUS zaznaczył, że tym postanowieniem nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Wobec tego nie nastąpiło definitywne stwierdzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; gdyż zaległości figurujące na koncie Skarżącej jako płatnika składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS Oddział w C.; ponadto wskazano, że Skarżąca dysponuje majątkiem podlegającym egzekucji – w postaci świadczenia emerytalnego. ZUS wskazał przy tym, że postępowanie egzekucyjne nadal jest w toku, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie jest możliwe definitywne stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Z powyższych względów ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku Skarżącej w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określone w rozporządzeniu, ZUS ustalił, że do Skarżącej nie ma zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 – z uwagi na okoliczność, iż nie prowadzi już działalności gospodarczej. Zaznaczono przy tym, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej Skarżąca wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących norm to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie przedsiębiorstwa i osiągane dochody, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych – w tym należności i składek. W decyzji podkreślono, iż za nieterminowe płatności z tytułu składek nalicza się odsetki zgodnie z zasadami określonymi w art. 23 u.s.u.s. oraz w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. W kontekście omawianej przesłanki ZUS stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, iż zadłużenie Skarżącej powstało nie na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Odnosząc się do przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, ZUS wskazał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W decyzji wskazano, że Skarżąca we wnoszonych wnioskach powołała się na swoją sytuację zdrowotną, w tym konieczność leczenia choroby przewlekłej. Odnosząc się do tej kwestii organ stwierdził, że Skarżąca dysponuje świadczeniem emerytalnym, które co roku jest waloryzowane, a także wypłacane niezależnie od jej stanu zdrowia. Wobec tego nie ma podstaw do stwierdzenia, że Skarżąca nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która to okoliczność nie została przez Skarżąca podniesiona. Organ w decyzji wskazał także, że podnoszone przez Skarżącą bardzo ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za zaktualizowanie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. ZUS podkreślił, że ta przesłanka nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Z uwagi na okoliczności, iż każda osoba może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zadaniem ZUS jest dokładne i racjonalne ocenienie sytuacji konkretnego podmiotu i podjęcie decyzji o ewentualnym umorzeniu zobowiązania. W tym kontekście podniesiono, że Skarżąca w toku postępowania wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który otrzymuje dochód w wysokości 2.600,00 zł netto miesięcznie. Z uwagi na brak dokumentów z zakresu informacji dotyczących uzyskiwanego przychodu/dochodu z prowadzonej przez R. S. działalności gospodarczej organ nie miał możliwości zweryfikowania tej okoliczności i poczynienia stosownych ustaleń. Organ przy dokonywaniu oceny stanu finansowego Skarżącej oparł się na informacjach przedstawionych w złożonym oświadczeniu. ZUS wskazał, że minimum socjalne ustalone w dniu 20 października 2024 roku na podstawie danych z GUS podanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2022 r. dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3.024,94 zł i jest niższe od dochodu jaki uzyskuje Skarżąca wraz z jej mężem. Organ wskazał też, że Skarżąca podała, iż stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 560,00 zł. Dochód Skarżącej pozwala więc na ich opłatę w całości. ZUS zaznaczył, że na sytuację finansową Skarżącej wpływa otrzymywane jednorazowego trzynastego i czternastego świadczenia. Zdaniem ZUS nie może uznać, że sytuacja Skarżącej nosi znamiona ubóstwa. Także prowadzona wobec Skarżącej egzekucja komornicza nie wpływa na tę okoliczność z uwagi na fakt, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Zgodnie z tą zasadą prowadzenie egzekucji z majątku dłużnika jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Organ argumentował, że Skarżąca sama korzysta z systemu ubezpieczeń społecznych poprzez pobieranie świadczenia długoterminowego. Nieuregulowanie zaległości naruszałoby więc interes społeczny, bowiem Skarżąca, pobierając świadczenie emerytalne, poprzez zaległości składkowe nie dokładałaby się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali uprawnieni. W ocenie ZUS w sprawie nie wystąpiły więc przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek. Wobec powyższego organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z dnia 22 października 2024 r. nr [...]. 5. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, wskazując, że konstrukcja spłaty zadłużenia – najpierw koszty dodatkowe, później odsetki, a na końcu należność główna powoduje, że mimo prowadzonej egzekucji zadłużenie cały czas rośnie. Skarżąca wskazała, że cały czas się leczy i jest w trakcie badań diagnostycznych, które mogą wyjaśnić jej problemy zdrowotne. 6. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o wezwanie Skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. przedłożenie pełnomocnictwa dla R. S., a w razie nieuzupełnienia tego braku odrzucenie skargi. Ponadto organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. 7. Skarżąca w dniu 25 marca 2025 roku uzupełniła braki formalne skargi poprzez przedłożenie udzielonego R. S. pełnomocnictwa procesowego oraz podanie numeru PESEL. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Wydane w sprawie decyzje ZUS naruszają prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek/odsetek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. Wyjaśnić zatem należy, iż kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2074, z późn. zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Kolejna zmiana okresu przedawnienia (którą należy mieć w polu widzenia na gruncie tej sprawy) została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2012 r. Od tego dnia na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. poz. 1378, dalej "ustawa zmieniająca") zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek z 10 do 5 lat. Jednocześnie, zgodnie z art. 27 ustawy zmieniającej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 27 ust. 2 ustawy zmieniającej, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 27 czerwca 2013 r[...], Lex nr [...]). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 2013 r., I UK 613/12 (OSNP 2014 Nr 3, poz. 44), gdy bieg przedawnienia należności składkowych rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., kluczowe znaczenie ma art. 27 ustawy zmieniającej, regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z jego ust. 1, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zatem zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Przykładowo, należność za styczeń 2003 r. (wymagalna w lutym 2004 r.) - jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia - ulegnie przedawnieniu według starych zasad w lutym 2014 r., a nie 2 stycznia 2017 r. (będzie miał do niej zastosowanie ust. 2, a nie ust. 1 art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców), natomiast należność za styczeń 2010 r. (wymagalna w lutym 2010 r.) - jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia - przedawni się nie w lutym 2020 r., ale w dniu 2 stycznia 2017 r., przy zastosowaniu ust. 1 art. 27 ostatnio powołanej ustawy. Za każdym więc razem konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów "starych" i "nowych" i przyjęcie terminu bardziej korzystnego, tj. przypadającego wcześniej. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W okresie od 1 stycznia 2003 r. do 1 stycznia 2022 r. przepis ten obowiązywał w brzmieniu: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem". Odsetki od składek ZUS przedawniają się wraz z przedawnieniem się należności podstawowej z tytułu nieopłaconej składki ZUS. ZUS powołał przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek i stwierdził, że należności figurujące na koncie Skarżącej (płatnika) są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS w decyzji z dnia 22 października 2024 r. wymienił należności z tytułu składek, które nie uległy przedawnieniu (str. od 4 do 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS). Wymienione należności dotyczą składek za okres od kwietnia 1999 r. do maja 2013 r. ZUS wskazał, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu na skutek: 1) prowadzenia postępowania egzekucyjnego i w tym zakresie wskazał jakich składek okoliczność ta dotyczy oraz powołał się na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego), 2) postępowania o umorzeniu należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność (Dz. U. z 2012, poz. 1551), 3) układu ratalnego. Stanowisko ZUS w kwestii nieprzedawnienia należności z tytułu składek nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej, gdyż po pierwsze organ nie uzasadnił wyczerpująco stanowiska w tym zakresie, pod drugie, w aktach administracyjnych brakuje dokumentów źródłowych, które miałyby wykazać stanowisko ZUS, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu; w aktach sprawy brak jest dokumentów, które pozwalałby Sądowi na kontrolę, czy i kiedy doszło do zawieszenia, bądź przerwania biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Podkreślić należy, że organ wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność, gdyż wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych, a istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (zob. E. Iserzon, J. Starościak, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze", Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia Naczelnego Trybunału Administracyjnego, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). ZUS powołał się na przesłankę zawieszenia z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., wskazał okres zawieszenia składek, lecz ani data początkowa zawieszenia, ani data końcowa nie jest możliwa do zweryfikowania przez Sąd, z uwagi na niewystarczający opis czynności i brak dokumentów źródłowych je obrazujących. Te braki dotyczą również innych wskazanych przez organ okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Mianowicie w aktach nie ma decyzji i umowy, na które ZUS powołuje się ogólnie - bez podania daty i numeru i co istotne, jakich należności z tytułu składek dotyczą. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że ZUS w ogóle nie rozważał zagadnienia przedawnienia należności z tytułu składek w kontekście przepisu przejściowego (art. 27 ustawy zmieniającej). Wskazane braki uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz braki materiału dowodowego świadczą o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie działanie niewątpliwe skutkowało także naruszeniem zasady zaufania, o której stanowi art. 8 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie, ZUS ustali termin upływu przedawnienia każdej należności z tytułu składek, z uwzględnieniem art. 27 ustawy zmieniającej, tj. ustali termin upływu przedawnienia każdej należności z tytułu składek na podstawie przepisów "starych" i "nowych", uwzględniając przy tym zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia i przyjmie termin przedawnienia bardziej korzystny dla Skarżącej, tj. przypadający wcześniej. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz aktach administracyjnych. Jak już Sąd wskazał, organ wszystkie swoje twierdzenia o istotnych w sprawie okolicznościach powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji ZUS z dnia 18 grudnia 2024 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 22 października 2024 r.