III SA/Gl 1781/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 717 zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na urzędowym formularzu PPF strona doprecyzowała swoje żądanie – wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna, a jej firma istnieje tylko na papierze. Komornik skarbowy zajął konto firmy strony i zabrał ostatni samochód ciężarowy. W tej sytuacji strona skarżąca nie może dalej opracować w swojej firmie. Aktualnie strona wynajmuje dwa pokoje u teściów. Miesięczny dochód netto skarżącej i jej męża wynosi 2.329,56 zł, z czego komornik sadowy ściąga 453 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca opisała szacunkowe koszty związane z utrzymaniem: butla z gazem 85 zł; woda 39 zł; prąd 120 zł, dojazdy do pracy i do lekarza 250 – 300 zł; lekarstwa 150 – 250 zł; ogrzewanie 180 zł; opłata za mieszkanie 120 zł; środki czystości 100 zł. Po uiszczeniu tych opłat, pozostaje do życia kwota około 700 zł. Skarżąca i jej mąż mają problemy zdrowotne, a dieta męża strony jest dość kosztowna. W tej sytuacji trudno więc cokolwiek odłożyć i zaoszczędzić. Wnioskodawca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem J.D. Na ich miesięczny dochód składa się: wynagrodzenie strony w kwocie 1.672,22 zł brutto oraz renta męża w kwocie 1.297 zł. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, żadnych zasobów pieniężnych, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 22 grudnia 2011 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca nadesłała: zaświadczenie o swoich zarobkach; kserokopię pisma z ZUS-u o wysokości renty otrzymywanej przez jej męża; zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża w roku podatkowym 2010; zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia skarżącej na kwotę 29.576,28 zł (z dnia [...] r.). Ponadto nadesłane zostały dwa rachunki opłat za: energię elektryczną i wodę. Płatnikiem tych należności w obu przypadkach jest mąż skarżącej – J.D., a adres oznaczony jest, jako "[...]", podczas, gdy adres oznaczono na urzędowym formularzu PPF, jako "[...]". Zamiast aktualnego zaświadczenia o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem wskazanym przez skarżącą, jako miejsce zamieszkania, strona skarżąca nadesłała cztery kserokopie dowodów osobistych: swojego własnego i męża, oraz rodziców męża (swoich teściów): N.D. i I.D. W tym stanie rzeczy zaszły podstawy, aby stwierdzić, że skarżąca i jej małżonek mieszkają razem z rodzicami i prowadzą z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego też, kolejnym wezwaniem, z dnia [...]r. wezwano skarżącą o udokumentowanie stanu majątkowego swoich teściów (uzyskiwane przez nich dochody, środki zgromadzone na rachunkach bankowych), oraz podanie wysokości podatków ponoszonych przez teściów. Wezwano także skarżącą o nadesłanie deklaracji VAT – 7, a w przypadku ich nie złożenia odpowiedniego zaświadczenia. Ponownie wezwano skarżącą o przedstawienie stanu rachunków bankowych (skarżącej i jej męża). W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała jedynie pismo z dnia [...]r. W piśmie tym stwierdziła, że nadesłała już wszelkie zaświadczenia o dochodach swoich i swojego męża, podała już wysokość miesięcznych wydatków. Wnioskodawca kategorycznie stwierdziła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoimi teściami. Wynajmuje jedynie u nich pokój wraz z aneksem kuchennym i małą łazienką. Dochody jej teściów są ich prywatną sprawą, a chcąc dalej spokojnie wynajmować u nich pomieszczenie, nie śmie nawet prosić ich o udzielenie jakichkolwiek informacji o ich dochodach. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie posiada kont bankowych, dlatego nie ma wyciągów. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K.D., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżąca oświadczyła, że wynajmuje razem ze swoim mężem pokój z aneksem kuchennym i małą łazienką w domu swoich teściów. Kategorycznie zaprzeczyła temu, aby prowadziła z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Należy jednak zauważyć, że skarżąca wskazała na urzędowym formularzu PPF jako swój adres zamieszkania (i adres korespondencji) ul. [...] w B. Jednocześnie, w odpowiedzi na pierwsze wezwanie referendarza sądowego, nadesłała dwie faktury opłat za: energię elektryczną i za wodę, w których dłużnikiem dostawcy energii elektrycznej i Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. jest jej mąż J.D. Natomiast adres zamieszkania, wskazany na tych fakturach, to "ul. [...]". W tej sytuacji oświadczenie wnioskodawcy budzi poważne wątpliwości, co do jego wiarygodności. Są to bowiem aktualne faktury, które wskazują na to, że mąż widnieje jako płatnik podmiotów, dostarczających wodę i energię elektryczną do innej posesji, aniżeli posesja jego rodziców (teściów skarżącej), u której skarżąca ma wynajmować pomieszczenia. Powstaje w tym momencie wątpliwość, czy skarżąca razem ze swoim mężem zamieszkuje w odrębnej posesji, czy też "wynajmuje" pomieszczenia u swoich teściów. Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości wynajmu mieszkania u teściów, należy stwierdzić, że w praktyce "rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe" (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Jest to tym bardziej aktualne w przypadku, gdy w jednym lokalu, czy też domu mieszkają osoby sobie bliskie – w tym przypadku rodzice i ich syn, razem ze swoją żoną. W przedmiotowej sprawie powstaje domniemanie, że skarżąca mieszka w domu swoich teściów razem ze swoim mężem (a ich synem) i prowadzą oni jednak wspólne gospodarstwo domowe. Strona nie przedłożyła mianowicie żadnej umowy wynajmu pomieszczeń w domu należącym do teściów. Nie przedłożyła nawet jakiegokolwiek oświadczenia swoich teściów w tym zakresie. Tak więc oświadczenie w przedmiocie wynajmowania pomieszczeń w domu teściów trudno uznać, za wiarygodne. Skarżąca nie nadesłała również innych faktur oraz rachunków obrazujących wydatki na pokrycie opłat za media. Oprócz nadesłanych kopii faktur opłat za energię elektryczną i wodę, skarżąca podała jedynie szacunkowo wysokość poszczególnych opłat, nie określając przy tym, w jakiej dokładnie części partycypuje w nich ona razem z mężem. Dopiero takie rachunki pozwoliłyby stwierdzić, w jakim zakresie skarżąca i jej mąż rzeczywiście partycypują w kosztach utrzymania wspólnie zamieszkiwanego domu. Poza tym, jeżeli mąż wnioskodawcy z uwagi na swoje problemy zdrowotne wymaga rzeczywiście specjalnej diety, która jest kosztowna, to trudno zakładać, aby jego rodzice nie pomagali w ponoszeniu wydatków związanych z taką dietą. Jest to o tyle prawdopodobne, że z wykazanej przez stronę sytuacji majątkowej wynika, że po uregulowaniu wszelkich opłat pozostaje stronie i jej małżonkowi relatywnie niska kwota pieniężna. Fakt ten również przemawia za tym, że osoby zamieszkujące przedmiotowy dom, prowadzą wspólne gospodarstwo. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku nie tylko z mężem, ale także i z jego rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane tylko i wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Co do prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, określonej jako firma "prowadzona tylko na papierze", strona w ogóle nie nadesłała deklaracji VAT – 7, o które była przecież wzywana. Strona stwierdziła, że "chcąc odzyskać nadpłacony podatek VAT i podatek dochodowy nie może działalności gospodarczej zamknąć, ani zawiesić – takie informacje uzyskałam w Urzędzie Skarbowym w R. – dlatego firma jest, a składane deklaracje są zerowe". Skarżąca na urzędowym formularzu PPF stwierdziła, że firmę prowadzi "tylko na papierze". Fakt ten jednak powinien być udowodniony i wykazany poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. W tej kwestii nie wystarcza przecież tylko samo oświadczenie strony skarżącej. Strona była wszak wezwana o przedłożenie deklaracji VAT – 7 za trzy ostatnie miesiące. Zaznaczono w wezwaniu, że w przypadku, gdyby takie deklaracje nie zostały złożone, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie organu skarbowego. Wezwanie to było o tyle istotne, że deklaracje VAT – 7 wskazują na to, czy w prowadzonej działalności gospodarczej występuje jakikolwiek obrót. Jeżeli aktualnie składane deklaracje są faktycznie zerowe, to fakt ten należało wykazać, nadsyłając stosowne deklaracje (bądź ich kopie). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.