III SA/Gl 1790/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący R. N. złożył wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF, obejmujący żądanie zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że jego sytuacja materialna nie pozwala mu na uregulowanie należności sądowych, ponieważ jest on bezrobotny i nie posiada żadnych dochodów. Wnioskodawca oświadczył, że mieszka w domu u rodziców i nie posiada swojego mieszkania. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...], poza tym, nie posiada on żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W rubryce 10 urzędowego formularza PPF skarżący wpisał nazwę oraz adres pracodawcy "A" w M. oraz stwierdził jednocześnie w miejscu w którym określa się dochód miesięczny brutto, że "paski zarobków nie są prawomocne". Pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, obrazujących jej aktualny i rzeczywisty stan majątkowy. Skarżący został wezwany do wyjaśnienia rozbieżności polegającej na tym, że na formularzu stwierdził, że jest osobą bezrobotną, a jednocześnie w rubryce dotyczącej dochodów wpisał swojego pracodawcę. W tym stanie rzeczy, skarżący został zobowiązany do udokumentowania faktu, że jest aktualnie osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku (zaznaczono, że należy w tym celu przedłożyć odpowiednie zaświadczenie wydane przez właściwy powiatowy urząd pracy), a jeżeli jest jednak nadal zatrudniony to powinien udokumentować wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia. Wnioskodawca został również wezwany do nadesłania kopii złożonych przez siebie zeznań podatkowych, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych oraz o podanie orientacyjnej wysokości kosztów bieżącego utrzymania. Z uwagi na to, że strona oświadczyła we wniosku, że zamieszkuje razem z rodzicami, została również wezwana do nadesłania aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod jego adresem zamieszkania. Wezwanie w tym zakresie miało na celu ustalenie kręgu osób z którymi skarżący razem zamieszkuje i prowadzi w rzeczywistości wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał szereg kserokopii swoich pism adresowanych do pracodawcy oraz świadectwo pracy, z którego wynika, że stosunek pracy wnioskodawcy ustał z dniem [...] r. Skarżący nadesłał również zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za lata 2003 – 2010. Strona nadesłała także pismo Powiatowego Urzędu Pracy w C. z dnia [...] r. informujące skarżącego o rodzajach pomocy udzielanej osobie, która chce zdobyć nowy zawód. W aktach sprawy znajduje się również akt notarialny, z którego wynika, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsi D. w gminie N. na podstawie darowizny poczynionej przez jego babkę w [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W niniejszej sprawie, wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest jednak bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie z kosztów sądowych. Tak więc skarżący nie będzie ponosił w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat), związanych z tą sprawą. Pozostał jednak do rozpoznania wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Do uwzględnienia wniosku nie wystarczą jedynie same oświadczenia strony. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. Temu celowi służy właśnie instytucja unormowana w art. 255 P.p.s.a., uprawniająca rozpoznającego wniosek o prawo pomocy do wezwania w zakreślonym terminie wnioskodawcy o dostarczenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie referendarza sądowego miało właśnie swoją podstawę w art. 255 P.p.s.a. Tymczasem, skarżący zdołał jedynie wykazać, że nie jest już zatrudniony w swoim dawnym miejscu pracy. Fakt ten wynika ze świadectwa pracy z dnia [...]r. Wnioskodawca nie wykazał natomiast, aby był osobą posiadającą status osoby bezrobotnej, ponieważ nie przedłożył stosownego zaświadczenia. W aktach znajduje się jedynie pismo Powiatowego Urzędu Pracy w C., będącego w istocie pismem informacyjnym, odpowiedzią na stosowne zapytanie skarżącego o możliwości uzyskania pomocy w nauce nowego zawodu. Ponadto z oświadczenia skarżącego zawartego na urzędowym formularzu PPF wynika, że mieszka on w domu u rodziców. W tym celu, został on wezwany do przedłożenia stosownego zaświadczenia wskazującego na osoby zameldowane w miejscu jego zamieszkania. Ustalenie kręgu tych osób (chodzi tutaj zarówno o rodziców, jak i inne osoby, z którymi skarżący może potencjalnie mieszkać, jak np. rodzeństwo) pozwoliłoby na skierowanie do tych osób stosownego wezwania do wykazania ich stanu majątkowego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący pozostaje z tymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy mieć na uwadze, że w realiach życia codziennego w naszym kraju regułą jest to, że osoba mieszkająca wspólnie ze swoimi rodzicami prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Fakt przeciwny powinien być wykazany i udowodniony w sposób nie budzący wątpliwości. W takim przypadku, wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku (co najmniej) z rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Skarżący nie przedstawił także jakie są koszty jego utrzymania. Nie określił jakie wydatki ponosi na zakup żywności, opał, środki czystości. Niezależnie od tego, że nie przedłożył w tym zakresie żadnych rachunków, paragonów, czy tez faktur, to nie określił wysokości tych wydatków nawet w sposób szacunkowy. W efekcie, skarżący nieprzedkładając kompletu dokumentów, o które był wzywany, uniemożliwił dokonanie rzetelnej analizy swojego stanu majątkowego przez rozpoznającego przedmiotowy wniosek. A dokonanie takiej analizy jest konieczne dla rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.