III SA/Gl 1790/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] r. R. N. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 2 marca 2011 r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu [...]r. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z 2 marca 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 cyt. ustawy zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" p.p.s.a. strona skarżącą w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Tak więc skarżący nie będzie ponosił w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat) związanych z tą sprawą. Pozostał jednak do rozpoznania wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosza, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, warszawa 2004 r., s. 319). Przyznanie praw pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymaniu siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Do uwzględnienia wniosku nie wystarczą jedynie same oświadczenia strony. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. Wnioskodawca nie wykazał, aby był osobą posiadającą status osoby bezrobotnej, ponieważ nie przedłożył stosownego zaświadczenia wraz ze sprzeciwem. W aktach znajduje się jedynie wcześniej nadesłane pismo Powiatowego Urzędu Pracy w C., będącego w istocie pismem informacyjnym, odpowiedzią na stosowne zapytanie skarżącego o możliwość uzyskania pomocy w nauce nowego zawodu. Ponadto z oświadczenia skarżącego zawartego na urzędowym formularzu PPF wynika, że mieszka on w domu rodziców. W tym celu został on wezwany do przedłożenia stosownego zaświadczenia wskazującego na osoby zameldowane w miejscu jego zamieszkania. Ustalenie kręgu tych osób (chodzi tutaj zarówno o rodziców, jak i inne osoby, z którymi skarżący może potencjalne mieszkać, jak np. rodzeństwo) pozwoliłoby na skierowanie do tych osób stosownego wezwania do wykazania ich stanu majątkowego. Nie ulega wątpliwości, że skarżący pozostaje z tymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy mieć na uwadze, że w realiach życia codziennego w naszym kraju regułą jest to, że osoba mieszkająca wspólnie ze swoimi rodzicami prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Fakt przeciwny powinien być wykazany i udowodniony w sposób nie budzący wątpliwości. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku (co najmniej) z rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Skarżący nie przedstawił także jakie są koszty jego utrzymania. Nie określił jakie wydatki ponosi na zakup żywności, opał, środki czystości. Niezależnie od tego, że nie przedłożył w tym zakresie żadnych rachunków, paragonów, czy też faktur, to nie określił wysokości tych wydatków nawet w sposób szacunkowy. W efekcie skarżący nieprzedkładając kompletu dokumentów, o które był wzywany, uniemożliwił dokonanie rzetelnej analizy swojego stanu majątkowego przez rozpoznającego przedmiotowy wniosek. A dokonanie takiej analizy jest konieczne dla rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W tej sytuacji przyjąć należało, iż dopóki skarżący nie przedłoży pełnej dokumentacji istotnej dla sprawy Sąd nie będzie w sposób jednoznaczny mógł ocenić czy zawarte we wniosku oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, a w konsekwencji czy skarżący zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.