III SA/Gl 1803/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys - Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi P. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. o nr sprawy [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku P.R., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2008 do lutego 2009 w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę i na ubezpieczenie zdrowotne za powyższy okres - w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585). W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i wskazano, że strona wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu w/w składek powołując się na trudną sytuację materialną i rodzinną. Po przeanalizowaniu sytuacji materialno - życiowej wnioskodawcy decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ w I instancji odmówił umorzenie wnioskowanych należności z tytułu składek. Argumentując to rozstrzygnięcie organ, opierając się na brzmieniu art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślił fakt nie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności, gdyż nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec tychże należności. Ustalono także, że wnioskodawca jest kawalerem, studentem studiów dziennych Politechniki [...] na Wydziale [...] i planowany termin ukończenia studiów to [...] r.; zamieszkuje z matką – A.R., która jest głównym najemcą lokalu mieszkalnego; nie jest właścicielem ruchomości w postaci pojazdów mechanicznych; nie posiada majątku nieruchomego. W okresie od 22 stycznia 2009r. do 14 grudnia 2009r. matka strony – A.R. - była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna; od 30 stycznia 2009r. do 14 grudnia 2009r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, w tym stypendium szkoleniowe od dnia 29 czerwca 2009r. do dnia 23 października 2009r.; od dnia 15 grudnia 2009r. do dnia 28 lutego 2010r. podjęła zatrudnienie na umowę o pracę w "A" Sp. z o.o. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto. Nadto zauważono, że z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] r. wynika, że rodzina wnioskodawcy jest objęta pomocą finansową przez Ośrodek. Pomoc realizowana w oparciu o ustawę o dodatkach mieszkaniowych i strona wraz z matką korzystała z pomocy w formie dodatku mieszkalnego przyznanego na okres od września 2009 do lutego 2010 w wysokości [...] zł miesięcznie. Do sprawy wnioskodawca dołączył także dokumenty obrazujące kwoty należności z tytułu mediów, które świadczą o wydatkach związanych z utrzymaniem mieszkania. W konsekwencji poczynionych ustaleń organ I instancji stwierdził, że wprawdzie wydatki związane z codziennym życiem znacznie przekraczają osiągane dochody; środki którymi dysponuje rodzina są niewystarczające, co ma odzwierciedlenie w powstałym zadłużeniu opłat z tytułu ogrzewania oraz opłacaniu bieżących rachunków – to jednakże decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek nieopłaconych składek rozpatrywane są na zasadach uznania administracyjnego, a podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca przyjął na siebie szereg obowiązków, w tym również obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia. Poza tym podkreślono, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie zatrudnienia po ukończonych studiach. Reasumując więc postępowanie w sprawie zostało zakończone wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia zadłużenia. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie P. R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności określonych w w/w decyzji. Podkreślił, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Przede wszystkim organ niższej instancji nieprawidłowo ocenił właściwie ustalony stan faktyczny. Zaakcentował, że znajduje się w szczególnej sytuacji, która powinna być traktowana jako wyjątkowa i powodować odstępstwa od ogólnych zasad. Wskazał na sytuację zdrowotną matki i konieczność przyjmowania leków. Nadto jako student objęty jest ubezpieczeniem zdrowotnym i naliczanie drugiej składki ubezpieczeniowej jest wątpliwe. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne podzielając dotychczasowe stanowisko i argumentację. Dodatkowo zaznaczono, że z oświadczenia wynika, że ojciec wnioskodawcy wyprowadził się z domu, zobowiązał się łożyć alimenty w wysokości [...] zł. miesięcznie; były one płacone dopóki nie stał się osobą bezrobotną. Powołano się nadto na kserokopie z PUP potwierdzające, że od dnia [...] r. do nadal A.R. jest uprawniona do pobierania zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 120%. Organ wskazał także, iż według Kompleksowego Systemu Informacyjnego ZUS od [...]r. A. R. figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nadto stwierdzono, że z zaświadczeń o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych za rok 2009r. z dnia [...]r. wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, iż A.R. w 2009r. uzyskała przychód - dochód w wysokości [...]zł, natomiast P. R. uzyskał przychód - dochód w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy także podniósł, że na należności z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec czego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Mając więc na uwadze przepisy art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład postanowił utrzymać w mocy decyzję I instancji w sprawie odmowy umorzenia należności. Podobnie jak w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym podkreślono uznaniowy charakter wydawanych decyzji, ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i związaną z nią konieczność wywiązywania się z obowiązków opłacania składek ZUS oraz szansę na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie pracy po zakończeniu studiów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i uwzględnienie wniosku o umorzenie należności ZUS. Zarzuciła niedostateczną ocenę sytuacji i powtórzono dotychczasową argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów prawa. Przepis art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako "u.s.u.s.") stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego gdyż egzekucja w ogóle nie była prowadzona. Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w tym zakresie odwołał się do swojej ciężkiej sytuacji finansowej. Podkreślenia jednak wymaga, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził iż wykazane przez skarżącego trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem. Organ orzekający wskazał bowiem, że skarżący mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką – A.R.; nie ma nikogo na utrzymaniu; nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. W dacie orzekania przez organ był studentem studiów dziennych na Politechnice [...], które zgodnie z planem studiowania powinien był zakończyć [...] r. W konsekwencji więc nie było pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy istnieje realna szansa, że po zakończeniu studiów strona podejmie pracę i wówczas będzie miała możliwość spłaty zaległych należności. Ukończenie bowiem studiów, zdobycie wykształcenia i dodatkowych kwalifikacji oraz młody wiek wnioskodawcy stanowią podstawowe walory przy poszukiwaniu zatrudnienia; tym samym rokują na poprawę jego sytuacji bytowej. Zaległości ZUS dotyczą okresu od grudnia 2008r. do lutego 2009r. Nie można więc w kontekście przedstawionych okoliczności faktycznych stwierdzić, iż strona znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, uniemożliwiającej jej całkowicie spłatę zaległych składek. Wobec powyższego prawidłowa była zatem kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na te elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów. Ustalenia i wnioski jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Na zakończenie podkreślić należy, że organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę zarówno w odwołaniu jak i w skardze obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swe stanowisko. Skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania czy nie planowanych dochodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że organ nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 ppsa należało skargę oddalić.