III SA/Gl 1842/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2013 r. przy udziale – sprawy ze skargi H.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę. Skargą z dnia [...] r. H. Z. zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] , utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w związku z wnioskiem podatnika o potracenie z kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za luty 2012 r. w kwocie [...] zł zobowiązania podatkowego z tytułu wieczystego użytkowania gruntu za rok 2010 w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy jako podstawę prawną wydanego postanowienia wskazał m.in. art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 oraz art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., Nr 749) Rozstrzygnięcie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] r. H. Z. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [...] z siedzibą w R. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. o dokonanie potrącenia z kwoty zwrotu podatku od towarów i usług wykazanego w korekcie deklaracji VAT-7 za luty 2012 r. w wysokości [...] zł na zobowiązanie podatkowe z tytułu opłaty za [...]zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie przeksięgowania kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2012 r. na poczet zobowiązania podatkowego z tytułu opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu za 2010 r. wobec Prezydenta Miasta R. w wysokości [...] zł, gdyż postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] dokonał zaliczenia nadpłaty z dnia 17 kwietnia 2012 r. tj. kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2012 r. wysokości [...] zł na poczet zaległości podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2004 r. tj. na: należność główną – [...] zł i odsetki za zwłokę –[...] zł. Nie zgadzając się z wydanymi postanowieniami Strona skarżąca złożyła w dniu [...] r. zażalenia, w których żądała uchylenia obu zaskarżonych postanowień, które ograniczają prawo podatnika do dysponowania kwotą podatku do zwrotu, a opieszałość działania organu w rozpatrzeniu wniosku powoduje trudności w prawidłowym księgowaniu. Zażalenia te zostały rozpatrzone odrębnie ale w jednej dacie. Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji uznając, że nie istnieje podstawa prawna do merytorycznego rozpatrzenia wniosku. W uzasadnieniu podniósł, że postępowanie w sprawach potracenia podatków samorządowych jest realizowane na zasadach określonych w art. 64 i art. 65 O.p., przy czym w art. 65 § 1 sformułowano zamknięty katalog wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z których można dokonać potrącenia. W katalogu tym nie mieści się kompensata z tytułu opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu. Na powyższe rozstrzygnięcie H. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wnosząc o jego uchylenie oraz postanowienia go poprzedzającego podatnik podkreślił, że organ pozbawił podatnika prawa do dysponowania nadpłatą do zwrotu. Nadto ustawa Ordynacja podatkowa nie zabrania przekazywania (kompensaty) nadwyżki podatku na pokrycie zobowiązań z innego tytułu wobec tego samego wierzyciela, którym jest Skarb Państwa. Podatnik postawił również pytanie czy gdyby wskazał rachunek bankowy na który organ winien dokonać zwrotu nadpłaty, to organ również odmówiłby zwrotu nadwyżki? Podkreślił również, że organ pozostaje w zwłoce, gdyż do chwili obecnej nadpłata nie została zwrócona mimo upływu ustawowego terminu do jej zwrotu i co z odsetkami. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi, wskazując brak podstaw faktycznych i prawnych do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że ma kłopoty z ustaleniem w organach skarbowych stanu zaległości podatnika i w konsekwencji nie wie na co ma zaliczyć występującą nadwyżkę podatku VAT. Wskazuje, że organy wysyłają decyzje na nieaktualny adres podatnika/firmy lub miejsca zamieszkania, chociaż wskazał adres dla doręczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwany dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W ocenie Sądu przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór dotyczy zasadności zastosowania przez organ podatkowy regulacji z art. 165a Ordynacji podatkowej w przypadku złożenia przez podatnika wniosku o przekazanie kwoty nadpłaty na konto Urzędu Miasta R. na poczet opłaty za wieczyste użytkowanie za rok 2010 z którą to płatnością podatnik zalega. Organ podatkowy wskazuje na brak podstawy prawnej do spełnienia żądania strony. Skarżący natomiast nie widzi przeszkód, gdyż wierzycielem jest Skarb Państwa. Jednocześnie nie neguje występowania zaległości podatkowych za sierpień 2004 r., gdyż sam do końca nie wie jakie, za jaki okres i w jakiej wysokości zaległości posiada. Należy wskazać, że art. 165a O.p. daje organowi podatkowemu prawo odmówienia wszczęcia postępowania na żądanie złożone przez osobę nie będącą stroną postępowania bądź gdy z jakichkolwiek innych przyczyn wszczęcie postępowania jest niedopuszczalne. Ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek, w odniesieniu do strony odsyła do art. 165 O.p., tj. do postępowania podatkowego wszczynanego na żądanie strony. Natomiast inne przyczyny, o których mowa w tym przepisie, to w szczególności brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia żądania danej treści w trybie postępowania podatkowego, sytuacja w której w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, czy też sytuacja w której wydana już została decyzja podatkowa (bądź postanowienie). Na sprawę administracyjną (podatkową) w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W świetle powyższego niewątpliwie za przyczynę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania można, zdaniem organu odwoławczego, uznać brak takiej pozycji w zamkniętym katalogu wierzytelności wskazanych w art. 65 § 1 oraz art. 64 § 1O.p. Natomiast instytucja potrącenia (kompensaty) stanowi jedną z form wygasania zobowiązań i wykorzystywana jest także w określonym zakresie w prawie podatkowym, stanowiąc szczególny sposób zapłaty podatku. Z potrąceniem mamy do czynienia wówczas, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Każdy z wierzycieli zostaje zwolniony ze swojego zobowiązania do wysokości wartości mniejszej, natomiast reszta należności podlega uiszczeniu. Jednak w prawie podatkowym potrącenie może być dokonane jedynie przy spełnieniu warunków m.in. określonych w art. 64 Ordynacji podatkowej. Stosownie bowiem do art. 64 § 1 O.p. bieżące zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe w podatkach wraz z odsetkami stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrącaniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: 1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami; 4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego; 5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego; 6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej. Redakcja przytoczonego przepisu bezsprzecznie wskazuje, że zawiera on zamknięty katalog wierzytelności, które mogą podlegać potrąceniu, taksatywnie wymienione w jego 6 punktach. A zatem warunkiem koniecznym kompensaty jest, aby wierzytelność dotyczyła Skarbu Państwa i obejmowała tytuły ściśle określone przez prawo tj. wskazane w art. 64 § 1 O.p. Wnioskowana przez stronę skarżącą kompensata opłaty za rok 2010 z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Spółki wobec Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta R. nie mieści się w sztywnych granicach wyżej cytowanych regulacji prawnych. Zatem - jak zasadnie uznały organy podatkowe - niemożliwym było uwzględnienie wniosku strony w żądanym przez nią zakresie. Poza tym dodatkowym argumentem za trafnością zaskarżonych przez stronę rozstrzygnięć jest zaliczenie spornej nadpłaty z dniem [...] r. na poczet zaległości podatkowej za sierpień 2004. Bezspornym jest bowiem, że mocą postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 2 lipca r. dokonano z dniem [...] r. zaliczenia kwoty zwrotu podatku VAT za miesiąc luty 2012 r. w wysokości [...]zł powstałej z dniem złożenia korekty deklaracji wykazującej zwrot podatku wraz z należnym oprocentowaniem na poczet zaległości podatkowych o najwcześniejszym terminie płatności wraz z odsetkami za zwłokę. Postanowienie to jedynie opisuje, w jaki sposób zarachowano omawianą wpłatę, a więc informuje podatnika o przeznaczeniu wpłaconych środków. Postanowienie to nie ma więc znaczenia materialnego, a jedynie gwarancyjne, gdyż zaliczenie wpłaconych środków na poczet zaległości następuje z mocy samego prawa. Wskazał na to wyraźnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 marca 2009 r., sygn. akt II FSK 1824/07 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu tym NSA podkreślił również, że postanowienie takie nie kreuje nowego stanu faktycznego ani prawnego, a jego gwarancyjny charakter objawia się m.in. tym, że z chwilą zaliczenia wygasa zobowiązanie podatkowe na skutek zapłaty oraz, że nie nalicza się już odsetek za zwłokę. Postanowienie takie informuje przy tym podatnika, jak zdaniem organu podatkowego zaliczona została nadpłata. Oczywiście podatnik może kwestionować podany przez organ sposób zaliczenia nadpłaty, nie zmienia to jednak faktu, że omawiane postanowienie nie kreuje wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, gdyż wygasa ona z chwilą wystąpienia nadpłaty z mocy prawa. Gdyby nawet organ nie wydał postanowienia o zaliczeniu nadpłaty a faktycznie po stronie podatnika istniała zaległość, to i tak doszłoby do odpowiedniego zaliczenia nadpłaty. Zobowiązanie wygasłoby w sposób wskazany w obowiązujących przepisach prawa. Jeżeli natomiast organ wyda postanowienie w sprawie zaliczenia nadpłaty na najstarszą zaległość, a dyspozycja o jej zaliczeniu przez podatnika jest niewykonalna, to wówczas ma on pewność, w jakim zakresie jego zobowiązanie wygasło. Innymi słowy skoro nadpłata została zaliczona z urzędu na poczet zaległości podatkowych, to nie można mówić bezprawności organu podatkowego odmawiającego jej wpłaty na konto podatnika lub jak w przedmiotowej sprawie zaliczenia jej na poczet zaległych należności podatnika względem Skarbu Państwa z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości. Wniosek był nieskuteczny bo nadpłata została zaliczona z mocy ustawy na najstarszą zaległość podatkową. Wniosek organów podatkowych wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowi naruszenia prawa. Sąd stwierdził jej zgodność z przepisami prawa, gdyż brak jest podstawy prawnej, w tym również w art. 64 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, do uwzględnienia żądania potrącenia, a właściwie dokonania płatności imieniem Spółki na wskazane konto Urzędu Miasta R. . Należy też zauważyć, że skarżący nie podjął przewidzianych prawem działań mających na celu wyjaśnienia zaniechania przez organ rozpatrzenia wniosku w terminie 1 miesiąca (art. 139 § 1 O.p.) i nie złożył ponaglenia w trybie art. 141 § 1 O.p. Mając na względzie powyższe wywody oczywista wydaje się odpowiedź na pytanie skarżącego zawarte w skardze, ze w przedmiotowej sprawie bez znaczenia pozostaje okoliczność jaki rachunek bankowy wskazała strona we wniosku o potracenie. Uznając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a więc nie doszło przy jego wydaniu naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy względnie innemu naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.) Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. skargę oddalił. Należy też wskazać, że podniesione w skardze wady postanowienia zostały sprostowane jako oczywiste omyłki pisarskie w wydanych postanowieniach, które podatnikowi zostały doręczone.