III SA/Gl 1849/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego. Żądanie to rozszerzyła następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku wskazała zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu. W motywach powyższego wyjaśniła, że działa w branży usługowo-produkcyjnej. Ponieważ zleceniodawcy, tj. agencje reklamowe pracujące dla dużych sieci handlowych proponują jej odległe terminy płatności, stara się być w tej kwestii elastyczna. Niestety okoliczność ta negatywnie wpływa na zdolność finansową firmy, która z uwagi na bezskuteczną windykację należności boryka się z poważnymi problemami finansowymi. Te dodatkowo potęguje sytuacja kryzysowa całego kraju, która sprawia, że zamówienia na projektowanie i druk reklamy, zmniejszają się. Podobnie dokonane w ostatnim czasie zmiany personalne w zarządzie Spółki dezorganizują jej dotychczasowy rytm pracy. Wprawdzie w oświadczeniu o posiadanym majątku zadeklarowała kapitał rzędu [...] zł, środki trwałe, których wartość oszacowała na kwotę [...] zł, a nadto zysk wielkości [...] zł, jednakże dane te jak wskazała dotyczą roku 2011, podczas gdy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stan jej konta był zerowy. Dane te uzupełniła nadesłaną przy piśmie z dnia [...] r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że Spółka w 2011 r. posiadała również kapitał (fundusz) zapasowy wynoszący [...] zł, natomiast jej aktywa obrotowe w porównaniu do poprzedniego roku uległy zwiększeniu do kwoty [...] zł (vide: bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową). Ponadto z prowadzonej działalności gospodarczej wypracowała w tym okresie przychód rzędu [...] zł, który po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8). Natomiast w roku 2012 jej przychód, mimo deklarowanej w czwartym kwartale podstawy opodatkowania wynoszącej [...] zł, zmniejszył się do kwoty [...] zł, podczas gdy ponoszone wydatki wynosiły [...] zł. W konsekwencji powyższego Spółka poniosła stratę rzędu [...] zł. Tymczasem zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych środki pieniężne wynosiły [...] zł i [...] zł. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 roku Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła na owo postanowienie sprzeciw, podkreślajac, że jej obecna sytuacja finansowa jednoznacznie wskazuje, że nie może ona wynająć sobie pełnomocnika, a ponieważ sprawy toczą się na wymagającym specjalistycznej wiedzy proceduralnej poziomie, nie jest w stanie prowadzić ich samodzielnie. Skarżaca wyjaśnia, że powodem zwolnienia dwóch pełnomocników była niemożność spełnienia ich wymagań finansowych oraz duży koszt prowadzenia mnogości spraw związanych z wynikami kontroli, które zakończono decyzjami wymiarowymi. Skarżąca podkreśliła, że nie można od niej oczekiwać, iż profesjonalny pełnomocnik poprowadzi tylko niektóre sprawy. Podniosła także, że jej zdaniem, oparcie się w wydanym rozstrzygnięciu na posiadanej w danym momencie gotówce nie może przesądzać o braku możliwości przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 tej ustawy zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu, może być przyznane, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W świetle powyższych uwag stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stosownie bowiem do treści art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza wszechstronne zbadanie całej sprawy nawet przy wadliwym sformułowaniu skargi czy znikomej aktywności strony skarżącej w postępowanie sądowoadministracyjne. W tej sytuacji odmowa ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu nie może stanowić naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Odnosząc się natomiast do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym należne opłaty sądowe i wydatki, do których zalicza się również wpis sądowy od skargi w kwocie 2.256,00 zł stwierdzić należy, że wprawdzie za ubiegły rok obrotowy skarżąca Spółka zadeklarowała stratę wielkości [...] zł, niemniej jednak okoliczność ta - w ocenie rozpoznającego wniosek – nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że ta nie była spowodowana nierentownością firmy, albowiem osiągnięty przychód wynosił [...] zł, tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie osiągnęły łączną kwotę [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8 i deklarację podatkową VAT-7K). Dlatego też nie sposób było uznać jakoby skarżąca zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Wykazana strata nie oznacza bowiem braku środków finansowych. Jest ona jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania świadczy skala prowadzonej działalności gospodarczej, która w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy, jako że obroty kasowe od stycznia do marca 2013 r. zamykały się w kwocie [...] zł, podczas gdy operacje bankowe po stronie Ma wynosiły [...] zł ("A" Bank) oraz [...] zł ("B" Bank). W ocenie rozpoznającego wniosek nic zatem nie stało na przeszkodzie aby z powyższych kwot wygospodarować kwotę 2.256,00 zł tytułem należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do wspomnianych wyżej kosztów prowadzonej działalności przyjmujących dużo wyższe wartości niż wpis sądowy od skargi. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, iż w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja finansowa uzasadniała zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.