III SA/Gl 185/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r. [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. ,poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej również jako ZUS) z dnia [...] r., znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku K. K. (dalej jako strona, skarżąca) z dnia [...] r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za [...] 2020 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Strona w dniu [...] r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] do [...] 2020 r. Do wniosku strona dołączyła [...] deklarację [...] za [...] 2020 r. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona złożyła [...] deklarację z [...] 2020 r., a zatem brak jest należności do opłacenia. W kolejnym zdaniu uzasadnienia decyzji stwierdzono, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za [...] 2020 r. Decyzja, wraz z pouczeniem o prawie, sposobie i terminie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy doręczono stronie w dniu [...] r., co wynika z urzędowego poświadczenia odbioru. W dniu [...] r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i zwolnienie jej z obowiązku opłacenia składek za [...] 2020 r. wskazując, iż dokumenty za ten miesiąc złożyła ponownie w dniu [...] r., tym razem wykazując składki do zapłaty. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS wskazał, że strona złożyła w dniu [...]r. deklarację rozliczeniową z [...] podstawą wymiaru składek na poszczególne fundusze. Korekta, która wpłynęła do organu dnia [...]r. została złożona po terminie wynikającym z art. 31zq § 3 ustawy COVID. Z tego względu decyzja o umorzeniu postępowania była w ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowa. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż deklarację za poszczególne miesiące od [...] do [...] 2020 r. składała w formie papierowej, zaś deklaracja za [...] była pierwszą złożoną elektronicznie. Z uwagi na brak doświadczenia w składaniu tego rodzaju dokumentów elektronicznie skorzystała z kreatora wypełniania formularzy i prawdopodobnie popełniła błąd, który doprowadził do złożenia deklaracji [...]. Stosowną korektę złożyła w dniu [...] r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 2 ustawy covid w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321 – dalej jako usus), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...]r. do dnia [...]r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...]r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za [...], [...] i [...] 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za [...], [...] i [...] 2020 r. nie później niż do dnia [...]r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. A skoro tak, to zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tym wymogom organ po raz pierwszy rozpoznając wniosek strony nie sprostał. Nie ulegało wątpliwości, że skarżąca do wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc [...] 2020 r. złożyła [...] deklarację. Jak wskazała w skardze, wcześniejsze deklaracje składała w formie papierowej, zaś ta za [...] była pierwszą złożoną drogą elektroniczną. Mogła zatem popełnić błąd wypełniając formularz, jednakże błąd ten winien skłonić organ do wyjaśnienia dlaczego strona chce zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek składając jednocześnie [...] deklarację. Z tego względu organ przed umorzeniem postępowania winien tą kwestię wyjaśnić, czego jednak nie uczynił uchybiając tym samym zasadzie wynikającej z przytoczonego wyżej art. 9 kpa. Nadto z treści uzasadnienia decyzji ZUS nie sposób wywnioskować, czy przyczyną umorzenia postępowania było złożenie [...] deklaracji, czy też uiszczenie składki. Uzasadnienie bowiem zawiera wzajemnie wykluczające się stwierdzenia, co uniemożliwia poznanie stronie motywów, jakimi ostatecznie kierował się organ umarzając postępowanie w sprawie. Tym samym organ nie uczynił zadość wynikającej z art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do obywateli. Decyzja o umorzeniu postępowania została doręczona stronie w dniu [...]r. Czternastodniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu [...]r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył jednakże merytorycznie wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez stronę dopiero dnia [...]r. Pomijając kwestię dopuszczalności merytorycznego rozpatrzenia sprawy, wydana przez Prezesa ZUS decyzja jest nieprawidłowa. Organ bowiem zachował się jak jakby jego rola ograniczała się do kontroli uprzednio wydanej decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili rozpatrywania wniosku po raz pierwszy. Tymczasem ustawodawca w przepisie art. 31zq ust. 8 ustawy COVID przewidział konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. A skoro tak, to organ ponownie rozpatrujący sprawę winien wziąć pod uwagę fakt złożenia przez skarżącą korekty deklaracji za [...] 2020 r. po dniu [...]r. Wydając merytoryczne rozstrzygnięcie winien ocenić, czy składając omyłkowo wadliwą deklarację w [...], a następnie dokonując jej korekty po dniu [...]r. strona wypełniła wynikający z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID obowiązek złożenia deklaracji przed dniem [...]r. Rozważenia wymagało również i to, czy strona miała obowiązek składania deklaracji za kolejne miesiące 2020 r., skoro – jak twierdzi w skardze – za okres od [...] do [...]r. złożyła deklaracje w formie papierowej. Organ winien ocenić również prawidłowość procedowania organu po raz pierwszy rozpatrującego wniosek strony w kontekście wskazanych wyżej uchybień opartych na treści art. 9 kpa, a nie bezkrytycznie akceptować zapadłe rozstrzygnięcie. Z tych względów skoro Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznał sprawę winien wydać rozstrzygnięcie co do zasadności wniosku strony, a nie wyłącznie co do prawidłowości decyzji ZUS z dnia [...]r. Wskazane powyżej uchybienia obu decyzji wymagały ich uchylenia i ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności ustali, czy strona złożyła deklaracje za okres od [...] do [...] 2020 r. i czy miała obowiązek składania deklaracji za [...] 2020 r., czy też z tego obowiązku była zwolniona na podstawie art. 47 usus. Prowadząc postępowanie organ wypełni obowiązki wynikające z omówionych wyżej przepisów art. 7, art. 8 i art. 9 kpa. W razie stwierdzenia konieczności złożenia deklaracji za [...] 2020 r. organ będzie miał na uwadze nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ppsa.