III SA/Gl 1850/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego. Żądanie to rozszerzyła następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku wskazała zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu. W motywach powyższego wyjaśniła, że działa w branży usługowo-produkcyjnej. Ponieważ zleceniodawcy, tj. agencje reklamowe pracujące dla dużych sieci handlowych proponują jej odległe terminy płatności, stara się być w tej kwestii elastyczna. Niestety okoliczność ta negatywnie wpływa na zdolność finansową firmy, która z uwagi na bezskuteczną windykację należności boryka się z poważnymi problemami finansowymi. Te dodatkowo potęguje sytuacja kryzysowa całego kraju, która sprawia, że zamówienia na projektowanie i druk reklamy, zmniejszają się. Podobnie dokonane w ostatnim czasie zmiany personalne w zarządzie Spółki dezorganizują jej dotychczasowy rytm pracy. Wprawdzie w oświadczeniu o posiadanym majątku zadeklarowała kapitał rzędu [...] zł, środki trwałe, których wartość oszacowała na kwotę [...] zł, a nadto zysk wielkości [...] zł, jednakże dane te jak wskazała dotyczą roku 2011, podczas gdy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stan jej konta był zerowy. Dane te uzupełniła nadesłaną przy piśmie z dnia [...] r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że Spółka w 2011 r. posiadała również kapitał (fundusz) zapasowy wynoszący [...] zł, natomiast jej aktywa obrotowe w porównaniu do poprzedniego roku uległy zwiększeniu do kwoty [...] zł (vide: bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową). Ponadto z prowadzonej działalności gospodarczej wypracowała w tym okresie przychód rzędu [...] zł, który po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8). Natomiast w roku 2012 jej przychód, mimo deklarowanej w czwartym kwartale podstawy opodatkowania wynoszącej [...] zł, zmniejszył się do kwoty [...] zł, podczas gdy ponoszone wydatki wynosiły [...] zł. W konsekwencji powyższego Spółka poniosła stratę rzędu [...] zł. Tymczasem zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych środki pieniężne wynosiły [...] zł i [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 tej ustawy zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu, może być przyznane, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie sądu bądź referendarza sądowego (vide: art. 258 § 1 ustawy p.p.s.a.) ma w tym przypadku charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd bądź referendarz sądowy nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej dostępu do sądu. W świetle powyższych uwag stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stosownie bowiem do treści art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza wszechstronne zbadanie całej sprawy nawet przy wadliwym sformułowaniu skargi czy znikomej aktywności strony skarżącej w postępowanie sądowoadministracyjne. W tej sytuacji odmowa ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu nie może stanowić naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Tym bardziej, że skarżąca przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy sama wypowiedziała pełnomocnictwo doradcy podatkowemu S. S. (k-24), a następnie radcy prawnemu B. S. (k-53), zatem i z tego powodu złożony w tym zakresie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się natomiast do drugiej części wniosku, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym należne opłaty sądowe i wydatki, do których zalicza się również wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł stwierdzić należy, że wprawdzie za ubiegły rok obrotowy skarżąca Spółka zadeklarowała stratę wielkości [...] zł, niemniej jednak okoliczność ta - w ocenie rozpoznającego wniosek – nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że ta nie była spowodowana nierentownością firmy, albowiem osiągnięty przychód wynosił [...] zł, tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie osiągnęły łączną kwotę [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8 i deklarację podatkową VAT-7K). Dlatego też nie sposób było uznać jakoby skarżąca zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Wykazana strata nie oznacza bowiem braku środków finansowych. Jest ona jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania świadczy skala prowadzonej działalności gospodarczej, która w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy, jako że obroty kasowe od stycznia do marca 2013 r. zamykały się w kwocie [...] zł, podczas gdy operacje bankowe po stronie Ma wynosiły [...] zł ("B") oraz [...] zł ("C"). W ocenie rozpoznającego wniosek nic zatem nie stało na przeszkodzie aby z powyższych kwot wygospodarować kwotę [...] zł tytułem należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do wspomnianych wyżej kosztów prowadzonej działalności przyjmujących dużo wyższe wartości niż wpis sądowy od skargi. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, iż w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja finansowa uzasadniała zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.