III SA/Gl 186/21

`Sygn. akt III SA/Gl 186/21 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w B. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: u.s.u.s.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku W. B. (dalej: zobowiązana, skarżąca, strona) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] i na podstawie: 1. art. 83 ust, 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 04/2014 r. - 12/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek- [...] zł, odsetek liczonych na 15 czerwca 2020 r. – [....] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 04/2014 r. - 12/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek liczonych na 15 czerwca 2020 r. – [...] zł, 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 04/2014 r. - 12/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek –[...] zł, odsetek liczonych na 15 czerwca 2020 r. – [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres: 04/2014 r. -12/2016r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek liczonych na 15 czerwca 2020 r. – [...] zł, Stan sprawy jest następujący; W dniu [...] r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek za okres od czerwca 2015 r. do września 2016 r., a następnie wniosek z [...] r. o całkowite umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie decyzją z [...] r., nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym; a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 06/2015 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek-[...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 06/2015 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek –[...] zł, wskazując jako podstawę prawną art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 8 ust.2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 06/2015 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek-[...] zł, odsetek – [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 06/2015 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:  składek – [...] zł, odsetek-[...] zł , gdzie wysokość odsetek została wyliczona na dzień 15 czerwca 2020 r. W tym zakresie jako podstawę prawną dodatkowo wskazał 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwane dalej "rozporządzeniem". Organ wydając decyzję uznał, iż w świetle przepisu art. 24 u.s.u.s., nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna jednak bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec zaległości strony podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia tj. nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] r. co spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i będzie trwał do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. W konsekwencji powyższego organ uznał , że należności nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał, iż żródłem dochodu strony jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, z której dokonywane są potrącenia na poczet zaległości wobec Zakładu w wysokości [...] zł miesięcznie. Do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, niepobierająca zasiłku. Rodzina ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w wysokości [...] zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości [...] zł. Strona posiada zobowiązania finansowe wobec banków w wysokości [...] zł, spłacane po [...] zł miesięcznie i nie jest właścicielem nieruchomości, ani ruchomości. Organ stwierdził, iż w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy o u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości figurujące na koncie strony zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora ZUS Oddział w Z. W ramach egzekucji dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego, które jest skuteczne. W okresie od [...] do [...] r. udało się wyegzekwować kwotę [...] zł, tj. [...] zł średniomiesięcznie. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. W związku z powyższym zdaniem organu nie można uznać, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o u.s.u.s. zaistniały w strony przypadku. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.Mając na uwadze powyższe zdaniem organu brak jest podstaw prawnych do umorzenia zaległości jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W dalszej części organ dokonał analizy przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydanym na tej podstawie rozporządzenia, które to przepisy zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W tym zakresie przywołał § 3 ust. 1 rozporządzenia. Stwierdził, iż z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że strona pobiera świadczenie emerytalne, z którego dokonywane są potrącenia komornicze na poczet zaległości wobec ZUS. Do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. W ocenie Zakładu kontynuacja postępowania egzekucyjnego nie zagrozi stronie egzystencji ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Wysokość potrąceń, jaka może być dokonywana ze świadczenia emerytalnego oznacza, że w przypadku strony nie zachodzi obawa zagrożenia egzystencji. Jak bowiem wynika z przepisów art. 140 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Oznacza to, że świadczenie emerytalne strony nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo- konsumpcyjne. Wskazał, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, niepobierająca zasiłku. Rodzina ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem i leczeniem w łącznej wysokości [...] zł. Zdaniem organu nie można uznać, że opłaty eksploatacyjne bądź inne koszty związane z utrzymaniem są nadzwyczajnymi nieprzewidzianymi wydatkami. Podniósł, iż strona nie wskazała że ma zaległości z tego tytułu, nie dołączyła dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości gdyż trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. Wskazał, iż strona posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli na łączną kwotę [...] zł, spłacane w po [...] zł gdzie spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale nie uzasadnia pomijania spłaty zadłużenia wobec ZUS. Pozycja ZUS nie może być gorsza od innych podmiotów a takie stanowisko byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Nie można także poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowane wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych. Organ zaznaczył, iż dochód uzyskiwany przez rodzinę wynosi [...] zł, natomiast koszty utrzymania podane w oświadczeniu kształtują się na poziomie [...] zł, gdzie wskazano, że strona dokonuje także wpłat po [...] zł na poczet zobowiązań wobec banku co oznacza, iż wykazane wydatki przekraczają uzyskiwane dochody. W ocenie Zakładu zadeklarowany przez stronę stan majątkowy jest niejednoznaczny, ponieważ nie wykazano i nie udowodniono skąd pochodzą środki finansowe na utrzymanie i pokrycie bieżących wydatków, co nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej. Nie można zatem stwierdzić podstaw do umorzenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W zakresie wskazanych problemów zdrowotnych Zakład przyjął je za wiarygodne i udokumentowane jednak za niemające znaczenia dla sprawy gdyż przesłanka z rozporządzenia ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużniczki lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu, co w sprawie nie ma miejsca gdyż strona ma przyznane świadczenie emerytalne. Ponadto organ podniósł, iż na koncie strony pozostają nieopłacone składki finansowane przez ubezpieczonych. Zgodnie z art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Potrącanie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawa. Nie wywiązywanie się z powyższych obowiązków nie może być premiowane umorzeniem należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że środki jakie pozostają do dyspozycji na codzienne życie są niewystarczające, po potrąceniach w wysokości [...] zł i opłaceniu czynszu, prądu, gazu i wody pozostaje kwota [...] zł, z której nie jest w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych dwóch ciężko chorych osób. Podkreśliła, że kwota ta nie wystarcza na zakup uzupełniających leków. Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydał opisaną powyżej decyzję którą uchylił w całości decyzję ZUS z [...] r. nr [...] i na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wydał nową decyzję merytoryczną w sprawie. Prezes przywołując zarówno treść obowiązujących przepisów w sprawie jak i zgromadzony w niej materiał doszedł do przekonania o braku podstaw faktycznych do przychylenia się do wniosku strony. Zaznaczył, iż decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania w terminie. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie decyzji o umorzeniu należności. Zaznaczył, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to strona musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Zdaniem Prezesa w niniejszej sprawie zgromadzono wystarczający materiał dowodowy, a następnie dokonano subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz 107 k.p.a. Końcowo Prezes zauważył, iż w sentencji decyzji z [...] r. nr [...] wskazano błędny okres i wysokość zadłużenia na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W skardze do WSA w Gliwicach strona wskazała na trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje oraz na okoliczność, iż dług powstał z powodu niewyrejestrowania działalności gospodarczej w ZUS. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie z przyczyn wskazanych w skardze. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Wydanie przez organ odwoławczy decyzji po myśli art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza, iż sprawa, w której orzeka organ odwoławczy, musi być tą samą sprawą, którą rozstrzygnął organ I instancji. Jak wskazał NSA w wyroku z 17.09.1990 r., sygn. akt III SA 647/90, opublikowany we "Wspólnocie" 1991/36, s. 21]. "Decyzja organu odwoławczego, która w trybie art. 138 § 1 k.p.a. rozstrzyga o decyzji organu I instancji niebędącej przedmiotem odwołania, jest wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.)". Podzielając w całości ten pogląd zauważyć należy, iż organ II instancji może w oparciu o powołaną podstawę prawną merytorycznie rozstrzygać sprawę zainicjowaną wnioskiem strony w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek z tytułu składek osoby ubezpieczonej przy czym warunkiem koniecznym orzekania w sprawie jest wymaganie tożsamości sprawy rozpatrywanej w I oraz II instancji. Zaznaczenia zaś wymaga iż wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek dotyczył wszelkich należności z tytułu nieopłaconych składek. Tożsamość sprawy oznacza orzekanie w tożsamym stanie podmiotowym jak i przedmiotowym sprawy. W odniesieniu do zaskarżonej decyzji wymóg ten nie został spełniony. Zestawiając bowiem brzmienie sentencji orzeczenia ZUS wydanego w postępowaniu przed organem I instancji, gdzie organ orzekł w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej w łącznej kwocie [...] zł, w tym; a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 06/2015 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetek- [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 06/2015 r. - 09/2016 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek –[...] zł, z sentencją decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] r. stwierdzić należy, iż zakres przedmiotowy ostatniej z powołanych decyzji jest znacznie szerszy. W tej bowiem decyzji Prezes ZUS orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej za okres znacznie dłuższy niż organ I instancji to jest za okres od 04/2014 do 12/2016, jak też orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w kwocie znacznie wyższej od kwoty o jakiej rozstrzygał organ I instancji, to jest o kwocie [...] zł. W sytuacji zatem, gdy zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony musi być zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji zmienianie zakresu orzekania co do zarówno okresu składkowego objętego zaległościami w składkach z tytułu osoby ubezpieczonej jak i wysokości należności z tego tytułu wraz należnościami pochodnymi – odsetki za zwłokę oznacza rozszerzenie zakresu sprawy i orzekanie w zakresie innym, niż to uczynił organ I instancji. To zaś oznacza niezależnie, że organ II instancji naruszył takim postępowaniem w/w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jak wskazał WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 7.07.2021 r. o sygn. akt SA/Gd 392/21, (publ. LEX nr 3197183) co skład orzekający podziela w całości wykroczenie przez organ odwoławczy poza zakres rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w I instancji narusza przedmiotową tożsamość sprawy, a w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności. Mając na względzie wyżej przedstawione okoliczności należało uznać, że Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2, art. 15 k.pa. W związku z powyższym Sąd skargę uwzględnił i zaskarżoną decyzję uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Ponownie orzekając w sprawie Prezes ZUS uwzględni uwagi wskazane w wydanym wyroku.