III SA/Gl 1863/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że nie dysponuje kwotą umożliwiająca mu uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną B.S. i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że mieszkanie o powierzchni [...] m2 stanowi własność jego żony i jest zadłużone. W rubryce nr 7.2.3 druku urzędowego formularza PPF (wierzytelności – rodzaj, wartość w złotych polskich lub innej walucie) wpisał: "ponad 20.000 bank czynsz za biuro". Strona oświadczyła, że z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej ponosi aktualnie straty, a opłaty stałe obciążające jego budżet domowy zamykają się w kwocie około 1.000 zł miesięcznie. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 20 listopada 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Przesyłka powyższa została uznana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału za doręczoną ze skutkiem prawnym z dniem 23 grudnia 2015 r. (zarządzenie z dnia 30 grudnia 2015 r.). W dniu 4 stycznia 2016 r., żona wnioskodawcy, B.S., przedłożyła do akt sprawy pełnomocnictwo swojego męża do reprezentowania go w postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie. Jednocześnie żonie wnioskodawcy wydano niedoręczoną przesyłkę. Pismem z dnia 5 stycznia 2016 r. skarżący złożył wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z dnia 20 listopada 2015 r. Wniosek ten umotywowany został nieobecnością skarżącego i jego żony w związku z rehabilitacją skarżącego po doznanym przez niego [...]. Załącznikiem do tego pisma były: przedsądowe wezwanie do zapłaty wystawione przez Spółdzielnię Mieszkaniową "A" w G. z dnia 14 grudnia 2015 r.; powiadomienie o wpisaniu żony skarżącego do rejestru dłużników (pismo z dnia 24 lipca 2015 r.); wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy (listopad 2015 r.); pismo z kancelarii prawnej "B" zawierające informację o możliwości przeprowadzenia czynności w miejscu zamieszkania dłużnika (pismo z dnia 4 listopada 2015 r.). Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2016 r. wniosek ten został uwzględniony i przedłużono termin do wykonania wezwania z dnia 20 listopada 2016 r. o czternaście dni od dnia otrzymania zarządzenia przedłużającego termin. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została uznana zarządzeniem Przewodniczącego tutejszego Wydziału (z dnia 15 lutego 2016 r.) za doręczoną ze skutkiem prawnym w dniu 5 lutego 2016 r. Do dnia dzisiejszego nie nadesłano do akt sprawy materiałów, o które wezwano w piśmie z dnia 20 listopada 2015 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A.F., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Do wniosku o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z dnia 20 listopada 2015 r. dołączono wprawdzie kserokopie kilku pism, wskazujących na zaległości płatnicze wnioskodawcy i jego małżonki, brak jednak w aktach innych materiałów, wskazujących chociażby na dochody wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Tymczasem rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega głównie na porównaniu wydatków obciążających wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy z jego odchodami. W aktach sprawy brak jednak jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualny stan majątkowy skarżącego, zarówno w przedmiocie dochodów, jak i posiadanych środków finansowych (bądź braku takich środków). Wezwanie referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2016 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres podany przez stronę skarżącą zarówno w skardze, jak i we wniosku o prawo pomocy (na urzędowym formularzu PPF, adres ten został określony, jako adres do korespondencji). Przesyłka zawierająca wezwanie referendarza sądowego została uznana za doręczoną w sposób prawidłowy w trybie art. 73 P.p.s.a. Przesyłka zawierająca to wezwanie została uznana za skutecznie doręczoną w dniu 23 grudnia 2015 r. W takim samym trybie doręczona została żonie wnioskodawcy, występującej w przedmiotowej sprawie, jako pełnomocnik procesowy skarżącego przesyłka zawierająca zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2016 r. przedłużająca o czternaście dni od dnia otrzymania tego zarządzenia, termin do wykonania wezwania o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych w wezwaniu z dnia 20 listopada 2015 r. Przesyłkę powyższą, uznano za doręczoną skutecznie w dniu 5 lutego 2016 r. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2015 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.