III SA/Gl 1863/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł, skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo prowadzi z żoną. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2 innych składników majątku nie posiada. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi starty, podczas gdy opłaty związane z utrzymaniem to kwota ok. 1.000,00 zł. Dodatkowo w rubryce nr 7.2.3 druku urzędowego formularza wpisał wierzytelności w wysokości ponad 20.000,00 zł z tytułu "czynszu za biuro". Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy dołączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego wraz z wypisem oraz orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza do nadesłania dokumentów źródłowych przedłożono przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 20.149,52 zł adresowane do żony skarżącego z tytułu zaległości czynszowych wobec A wraz z powiadomieniem o wpisaniu żony skarżącego do rejestru dłużników w związku z niespłaconym zadłużeniem z tytułu umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, wyciąg z rachunku bankowego skarżącego, którego saldo końcowe wynosiło (-) 11,84 zł, powiadomienie o przekazaniu do Krajowego Rejestru Długów niezapłaconych przez skarżącego zobowiązań w kwocie 10.808,10 zł. Pozostałe dokumenty, o które strona była wzywana, mimo że uwzględniono jej wniosek o przedłużenie terminu do ich nadesłania nie zostały nadesłane. Dlatego też referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W jego motywach stwierdził, że skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych obrazujących posiadane dochody i ponoszone wydatki, w tym również odnoszących się do jego żony, a zatem nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym skarżący, działający przez swojego pełnomocnika (to jest żonę) złożył stosowny środek zaskarżenia to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu domagał się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził, że dostarczył stosowne dokumenty źródłowe, które posiadał, a które obrazowały jego sytuację finansową. Poinformował, że jest po [...], dlatego korzysta z pomocy żony, która od maja 2015 r. leczona jest w Poradni Leczenia [...] i [...]. Okoliczność ta w jego ocenie powinna być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy co do meritum. Będąc bowiem pod wpływem zażywanych leków [...] terminowe wywiązywanie się z nałożonych na żonę obowiązków, nie jest możliwe. Podobnie skarżący z uwagi na stan zdrowia znacznie utrudniający mu codzienne funkcjonowanie nie jest w stanie uiścić występujących w sprawie kosztów sądowych, albowiem ubiega się o świadczenia rentowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015, poz. 658 – dalej jako ustawa nowelizująca). Zgodnie z art. 2 tej ustawy do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy nowelizującej w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81. Natomiast w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy nowelizowanej w brzmieniu dotychczasowym. To oznacza, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 260 ustawy p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy zauważyć, że przepis ten nie daje Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponieważ przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie. Okoliczności podniesione w sprzeciwie wraz z dokumentacją źródłową znajdującą się w aktach sprawy rzeczywiście uzasadniają przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od 13 czerwca 2014 r. do 8 lipca 2014 r. skarżący przebywał bowiem w szpitalu w związku z [...]. Na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego został zakwalifikowany do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Z informacji zamieszczonych w orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r. ustalono, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z kolei z informacji znanych Sądowi z urzędu (vide: akta sprawy o sygn. III SA/Gl 1864/15) wynika, że żona skarżącego od 25 września 2015 r. jest osobą bezrobotną. Wprawdzie kwota przyznanego jej zasiłku w zaświadczeniu wystawionym przez urząd pracy nie została podana, niemniej jednak mając na uwadze to, że w okresie od 4 maja do 24 lipca 2015 r. przebywała na leczeniu szpitalnym i pobierała zasiłek z ubezpieczenia społecznego, złożone w aktach o sygn. III SA/Gl 1864/15 oświadczenie, z którego wynikało, że dochody skarżącej wynoszą 900,00 zł uznano za wystarczające. Tym bardziej, że stan zdrowia żony skarżącego wymagał ponownej terapii w Poradni Leczenia [...] i [...] (vide: zaświadczenie z 15 lutego 2016 r. w aktach o sygn. III SA/Gl 1864/15), a to oznacza, że jej możliwości finansowe i zdolności zarobkowe nie uległy zmianie. Posiada ona bowiem zadłużenie wobec A oraz B S.A., a z tytułu posiadanych zaległości wpisana została do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych (por. dokumenty znajdujące się w aktach o sygn. III SA/Gl 1864/15 z dokumentami nadesłanymi przy piśmie z dnia 5 stycznia 2016 r. – k-37). Wprawdzie skarżący w treści urzędowego formularza zadeklarował prowadzenie działalności gospodarczej, która nie przynosi dochodu tylko straty, niemniej jednak w treści sprzeciwu wyjaśnił, że obecnie ubiega się o rentę, gdyż stan jego zdrowia znacznie utrudnia mu codzienne funkcjonowanie. Powyższe potwierdził dołączony do akt materiał dowodowy. A ponieważ z jego treści wynikało również, że skarżący nie posiada żadnych środków zgromadzonych na koncie (vide: wyciąg z rachunku bankowego w C), podobnie jak żona, wpisany został do Krajowego Rejestru Długów w związku z niezapłaceniem zobowiązań w kwocie 10.808,10 zł. Dlatego też Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że skarżący rzeczywiście nie jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.