III SA/Gl 189/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca – M. C. reprezentowana przez adwokata M. N. w treści skargi kasacyjnej z dnia [...] r. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W przedłożonym urzędowym formularzu PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z powodu bardzo złej sytuacji materialnej. Wskazała, że wraz mężem korzystają z pomocy jego rodziców, zamieszkując wraz z nimi w domu jednorodzinnym i pokrywając jedynie część kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Skarżąca oświadczyła, iż w związku tym, że nie jest nigdzie zatrudniona pozostaje na utrzymaniu męża, którego dochody ze stosunku pracy wynoszą [...] zł brutto. Zgodnie z oświadczeniem Strony skarżącej, powyższą kwota w całości przeznaczona jest na wyżywienie ([...] zł), leki, środki czystości i higieny, a nadto odzież ([...] zł). Wprawdzie dom, w którym zamieszkuj M. C. wraz mężem T. C. stanowi własność rodziców męża i to oni pokrywają znaczną część wydatków związanych z jego utrzymaniem. To jednak skarżąca wraz z mężem w miarę swoich możliwości częściowo w tych wydatkach partycypują. Ponieważ obejmują one opłaty za energię elektryczną [...] zł, wodę [...] zł, opał [...] zł, gaz [...] zł, wywóz śmieci [...] zł oraz podatek od nieruchomości [...] zł. Skarżąca i jej mąż pokrywają 30% tych wydatków, czyli [...] zł. Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznanie prawa pomocy Stronie skarżącej. Pismem z dnia [...] r. Strona skarżąca złożyła sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sądowego wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Pełnomocnik M. C. w obszernym uzasadnieniu stwierdził, że Skarżąca w sposób nie budzący wątpliwości wykazała, iż nie może podnieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podniósł, iż Strona skarżąca przedstawiła wnikliwie swoją sytuację finansową jak również sytuację finansową jej rodziny. Zdaniem pełnomocnika Strony dokumentacja wskazująca na brak dochodów Skarżącej ogranicza się jedynie do zaświadczenia z PUP, albowiem nie będąc osobą zarejestrowaną nie może otrzymywać żadnego zasiłku, a dodatkowo z dokumentu wydanego przez ZUS wynika, iż skarżąca nie jest zatrudniona bowiem nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Nadto pełnomocnik Skarżącej podniósł, że zostało wykazane, że Skarżąca oraz jej rodzina ponosi miesięczne opłaty w wysokości około [...] zł. Zdaniem pełnomocnika nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż wobec M. C. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wynikające z wydanej przez Organ decyzji, które to postępowanie również ma wpływ na sytuację majątkową skarżącej. Z dokumentów nadesłanych przez stronę wynika, iż łączne dochody rodziny opiewają na kwotę około [...] zł netto. W opinii pełnomocnika przy ponoszonych podstawowych miesięcznych kosztach, Skarżąca nie posiada możliwości na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Do sprzeciwu pełnomocnik Strony skarżącej nie dołączył żadnych dokumentów. Zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2015 r. pełnomocnik M. C. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez Stronę skarżącą, a także jej męża T. C., - przedłożenie kopii zeznań podatkowych złożonych przez M. C. oraz jej męża T. C. za 2014 r., - przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez M. C. oraz jej męża T. C. rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), W odpowiedzi na opisane wezwanie pełnomocnik M. C. pismem z dnia [...] r. przedłożył następujące dokumenty: zaświadczenie z Powiatowego Urzędu pracy o braku uprawnienia do pobierania zasiłku dla bezrobotnych dla Skarżącej z dnia [...] r., potwierdzenie ubezpieczenia rodzinnego dla Skarżącej, PIT-37 za rok 2013 oraz 2014 dotyczący T. C. wraz potwierdzeniami złożenia rocznego rozliczenia podatku, zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia T. C., oświadczenia A. C. o braku wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa w Spółkach "A" Sp. z o.o. w W. oraz "B" sp. z o.o. w W., oświadczenia A.C. o miesięcznych wydatkach związanych z utrzymaniem domu, oświadczenia M. C. o braku odprowadzania składki na ubezpieczenie społeczne w 2014 r. i ubezpieczaniu w zakładzie męża ("B" Sp. z o.o. w W.) oraz o braku posiadania rachunku bankowego i oświadczenia M. C o braku pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz braku rejestracji jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zarządzeniem z dnia 6 sierpnia 2015 r. pełnomocnik Strony skarżącej na mocy art. 255 p.p.s.a. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez: - przedłożenie odpisów bądź kserokopii składanych przez M. C. zeznań podatkowy za rok 2013 i 2014 lub zaświadczeń wystawionych przez właściwy organ podatkowy potwierdzających, iż zeznania takie nie zostały złożone z uwagi na brak dochodów, - oświadczenie czy skarżąca lub T. C. korzystają ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej, jeżeli tak, to w jakiej formie i w jakiej wysokości (należy przedłożyć stosowne decyzje wydane w tym przedmiocie). Opisane zarządzeni zawierało informację, iż niezastosowanie się do tego wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami zwanej dalej P.p.s.a.). W piśmie z dnia [...] r. M. C. stwierdziła, że przedkłada zaświadczenie z Urzędu Skarbowego oraz oświadczenie dotyczące pomocy społecznej, jednakże do tego pisma dołączono jedynie oświadczenie Skarżącej z dnia [...] r. o braku składania zeznań podatkowych za rok 2013 i 2014, wraz z informacją, iż stosowne zaświadczenie z Urzędu Skarbowego potwierdzające ten stan zostanie przedłożone niezwłocznie po otrzymaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem odnosząc się do wniosku M. C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy podkreślić, iż Strona skarżąca przedkładając dokumenty, mające być uzupełnieniem i uprawdopodobnieniem oświadczeń zawartych na druku formularza PPF, nadesłała jedynie część dokumentów wymaganych przez Sąd. Pomimo wezwań nie przedstawiono zaświadczeń z właściwego Urzędu Skarbowego o braku składania zeznań podatkowych za rok 2013 i 2014 z uwagi na brak dochodów, nadto nie przedstawiono oświadczenia o tym czy M.C.lub T.C. korzystają ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. Nadto do sprzeciwu z dnia [...] r. nie dołączono żadnej dokumentacji. Sąd stanął na stanowisku, wnioskodawca nie przedstawił w sposób rzetelny i wiarygodny całokształtu swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, a wątpliwości wskazane przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 22 maja 2015 r. nie zostały przez Stroną skarżącą rozwiane i nadal pozostają aktualne. Podkreślić należy, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokładnie zanalizować aktualny stan majątkowy wnioskodawcy. Ażeby to uczynić, stan ten musi być wykazany przez wnioskodawcę w sposób przejrzysty i rzetelny. Sytuacja majątkowa powinna być przedstawiona w sposób nie budzący wątpliwości co do jej rzetelności, czy wręcz prawdopodobieństwa. Dopiero w takiej sytuacji można rozstrzygać wniosek o prawo pomocy – na podstawie dokumentacji opisującej w sposób wiarygodny sytuację majątkową wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie stan majątkowy przedstawiony przez Skarżącą budzi istotne wątpliwości, albowiem nie potwierdza jednoznacznie, że M.C.pozostaje bez żadnych źródeł dochodu. Przedłożone zaświadczenia z Powiatowego Urzędu pracy z dnia [...] r. na które powołuje się pełnomocnik Skarżącej, wskazywało jedynie na fakt niefigurowania w ewidencji osób bezrobotnych, nadto z pisma ZUS z dnia [...] r. wynika jedynie, że odnośnie wyrejestrowania M. C. z ubezpieczeń przeprowadzone będzie postępowanie wyjaśniające, albowiem ostatni zidentyfikowany raport dotyczący jej osoby pochodził z czerwca 2003 r. taka sytuacja oznacza, że od tego czasu nie wykorzystuje ona związanych ze statusem osoby bezrobotnej uprawnień do korzystania z opieki zdrowotnej, albowiem nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Twierdzenie pełnomocnika Skarżącej, że opisane dokumenty jednoznacznie wskazują na brak dochodu po stronie M.C.Sąd uznał za przedwczesne i za daleko idące. Podobnie z pozostałych dokumentów nie można było w żaden sposób ustalić czy zgłoszona jest przez męża do ubezpieczenia zdrowotnego miało wcześniej miejsce (zaświadczenie ze spółki "A" Sp. z o.o .w W. ma datę [...] r., natomiast zaświadczenie ze spółki "B" Sp. z o.o. w W. wystawiono [...] r.) czy też nie. Nadto podkreślić należy, iż Skarżąca wraz z mężem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami męża, tj. A. i Z. C.(w oświadczeniu z dnia [...] r. A.C. stwierdza wprost, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe), przy czym dochody według przedłożonych decyzji o waloryzacji emerytur wynoszą po potrąceniach egzekucyjnych [...] zł netto i [...] zł netto, podczas gdy ponoszone wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł), opał ([...] zł), gaz ([...] zł), wywóz śmieci ([...] zł) oraz podatek od nieruchomości ([...] zł), co w sumie daje kwotę [...] zł. Należy mieć na uwadze, że A. C. pomimo zrezygnowania z pełnienia funkcji prezesa zarządu w Sp. z o.o. "C", z tytułu której otrzymywała dodatkowe wynagrodzenie rzędu [...]zł brutto, to nadal jest prezesem zarządu w "B" Sp. z o.o. w W. oraz "A" Sp. z o.o .w W. i pomimo jej oświadczenia z dnia [...] r. iż z tego tytułu nie otrzymuje wynagrodzenia, to wykonując nieodpłatnie funkcję w zarządzie dwóch spółek przyczynia się do powstania przychodu z tytułu tzw. nieodpłatnych świadczeń. W przeciwnym wypadku spółki te musiałyby dokonać zapłaty za czynności zarządcze realizowane przez osoby działające w ramach zarządu. Nie dokonując takiej płatności de facto oszczędzają na wydatkach, a wspomniane oszczędności stają się dla nich przychodem do opodatkowania. To z kolei oznacza, że A. C. jest zainteresowana osiąganiem zysku i zwiększaniem wartości majątku tych spółek, których jest prezesem, gdyż majątek ten może jej przynieść określone korzyści w postaci dywidendy, tj. prawa do udziału w zysku wynikającego z rocznego sprawozdania finansowego stanowiącego w rzeczywistości ekwiwalent podejmowanych przez nią czynności zarządczych. Dlatego też samo oświadczenie A. C. o nieotrzymywaniu wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu nie mogło być uznane za wystarczające. Nie zostało ono bowiem poparte żadną dokumentacją źródłową wskazującą na ewentualny brak wypracowanego przez spółkę "A" zysku, czy trudności finansowe spółki "B" uniemożliwiające wypłacenie dodatkowych przysporzeń, do których zalicza się również pobrane zaliczki na dywidendę. Nadto w sprzeciwie z dnia [...] r. pełnomocnik Skarżącej oświadczył, iż wspólnikiem Spółki "B" jest Z. C., co a sytuacja ta również może przysparzać dodatkowe korzyści finansowe . W tym miejscu zaakcentować trzeba, iż uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarówno całkowite, jak i częściowe) może nastąpić jedynie po wszechstronnej analizie całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak już stwierdzono wyżej, Skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji w sposób rzetelny, nie budzący wątpliwości. A tylko przedstawienie aktualnego stanu majątkowego w sposób wiarygodny daje podstawę do precyzyjnej analizy i ewentualnego uwzględnienia wniosku. Ewentualne szacowanie wysokości kosztów sądowych, które Skarżąca mogłaby ponieść w związku ze swoim udziałem w sprawie może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy podane w treści urzędowego formularza dane nie budzą żadnych wątpliwości. Jednakże taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy P.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Dotyczy to nie tylko jego możliwości finansowych, ale również wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Trudno wszakże oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc, albowiem w żaden sposób nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.