III SA/Gl 1892/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w kwocie [...] zł, strona skarżąca złożyła w zakreślonym terminie na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca stwierdziła, że osiągnięte przez nią w [...] r. wyniki finansowe były wyjątkowo niekorzystne – strata finansowa wyniosła ponad [...] złotych. Spółka posiada jednocześnie wiele przeterminowanych obecnie zobowiązań, a z tego wynika, że w chwili obecnej wnioskodawca nie posiada środków finansowych, które można by przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. W stosunku do Spółki wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami z zapłatą składek do ZUS. Ponadto wszystkie środki finansowe, które wpłyną na konta bankowe skarżącej w "B" S.A., poza kontami walutowymi, stanowią w większości automatycznie spłatę odsetek od kredytów (z reguły przeterminowanych). Ze środków na pozostałych kontach bankowych, skarżąca stara się przede wszystkim kupować surowce i materiały niezbędne do produkcji, jak również wynagrodzenia pracowników i zobowiązania publiczno – prawne. Spółka posiada wprawdzie znaczne wierzytelności u swoich kontrahentów, jednakże zobowiązania samej spółki są jednak prawie dwukrotnie wyższe od tych wierzytelności. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, z kolei wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł. Spółka poniosła jednocześnie stratę bilansową netto w kwocie [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła bilans za rok [...] oraz bilans częściowy za pierwsze siedem miesięcy [...] r. oraz rachunki zysków i strat za te same okresy. Strona nadesłała również jako załącznik stan należności oraz stan należności w walucie od kontrahentów na dzień [...] r. oraz stan zobowiązań i stan zobowiązań w walucie wobec kontrahentów na dzień [...] r. i zestawienie zobowiązań publiczno – prawnych do zapłaty oraz stan pozostałych zobowiązań na ten sam dzień. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada aktualnie [...] kont bankowych. Pismem z dnia 24 września 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Spółka została wezwana również o przedłożenie wykazów i wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie, spółka nadesłała szereg dokumentów, w tym: zeznania CIT – 8 za lata [...] i [...], miesięczne deklaracje VAT – 7 za okres od [...] do [...]r., wyciąg z ewidencji środków trwałych spółki, raport kasowy spółki, (obrazujący stan gotówki w kasie na dzień [...] r.) oraz wyciągi i wykazy z większości rachunków bankowych (nie wszystkie obrazują jednak aktualny stan tych kont). Postanowieniem z 22 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie strona zawarła polemikę z argumentami podniesionymi w uzasadnieniu postanowienia referendarza oraz zwróciła uwagę na pogarszającą się sytuację ekonomiczną. Na dowód czego przedłożyła kopię bilansu na dzień [...] r. oraz zestawienie zadłużenia z tytułu należności publicznoprawnych na dzień [...] r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 22 października 2010 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca złożyła żądanie przyznania jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Należy stwierdzić, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Istotną przesłanką takiego wniosku jest zawarte w sprzeciwie (2 strona, 4 akapit od dołu) stwierdzenie pełnomocnika strony skarżącej, iż strona ta "osiąga niewielkie przychody, które z pewnością wystarczyłyby na dokonanie zapłaty wymaganego wpisu". Okoliczność ta wyklucza przyznanie prawa pomocy stronie skarżącej w związku z dość jednoznacznym brzemieniem art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zwłaszcza w porównaniu z odnoszącym się do osób fizycznych art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. O ile bowiem osobie fizycznej przyznaje się prawo pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, osobie prawnej prawo pomocy w takim samym zakresie może być przyznane gdy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. A strona skarżąca dostateczne środki ma, co zostało przyznane w sprzeciwie i co także wynika z nadesłanych dokumentów. Jedynie bowiem wydatki związane z utrzymaniem strony będącej osobą fizyczną i jej rodziny mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Osoba prawna z dobrodziejstwa zwolnienia od kosztów sądowych może skorzystać jedynie w sytuacji niemożności ich poniesienia w całości lub w znacznej części. U strony skarżącej sytuacja taka nie występuje, albowiem prowadzi ona działalność gospodarczą, z której osiąga stałe przychody. Co więcej z dołączonych do sprzeciwu dokumentów nie wynika drastyczne pogorszenie jej sytuacji ekonomicznej w stosunku do stanu z [...]r. Jeśli na przykład stan należności krótkoterminowych na dzień [...]r. wyniósł [...] zł a w dniu [...]r. [...] zł uznać należy, że w okresie dwóch miesięcy skarżącej spółce udało się odzyskać około [...] złotych co stawia pod znakiem zapytania tezę o niemożliwości ściągnięcia należności od dłużników. Kwota ta z pewnością wystarczyłaby na pokrycie wpisu. Podnieść również należy, że strona skarżąca poza swoim stwierdzeniem zawartym w sprzeciwie nie wykazała aby rachunki bankowe, z których nie przekazano wyciągów, były "martwymi". Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.