III SA/Gl 1914/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 4 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wraz ze skargą kasacyjną na powyższy wyrok skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że jest po rozwodzie, ma zasądzone 1.000 zł alimentów na dwóch synów. Przez pół roku chorował i pobierał zasiłek w kwocie 950 zł. Wydaje na leki 120 zł, na wyżywienie 450 zł, na środki czystości 60 zł. Ma wypowiedziany kredyt konsolidacyjny na kwotę 450.000 zł i toczą się przeciwko niemu liczne postępowania egzekucyjne łącznie na kwotę ok. 700.000 zł. Miesięczny dochód skarżącego to 1.381 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo z matką D.B., której dochód wynosi 1.350 zł z tytułu emerytury. Strona nie posiada żadnego majątku, żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 24 lipca 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, tj.: - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. z umowy o pracę); - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez synów skarżącego (np. z umowy o pracę); - udokumentowanie zasądzonych na rzecz synów alimentów; - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów przez matkę skarżącego w postaci przekazów pocztowych czyli tzw. "odcinków" z pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych za ostatni miesiąc, decyzji o ich przyznaniu lub waloryzacji; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - nadesłanie odpisu lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2013 r.; - udokumentowanie przy pomocy zawartych umów kredytu lub pożyczki oraz ustalonych harmonogramów ich spłat wysokości posiadanego w bankach zadłużenia; - przedstawienie dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu oraz jego matce postępowań egzekucyjnych, o którym oświadcza skarżący we wniosku; - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego matkę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane, natomiast w przypadku posiadania zadłużenia z powyższego tytułu należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane, - w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania z informacją, że niezastosowanie się do tego wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: deklaracje PIT-36 za 2013 r. D.B., PIT-36 A.B., potwierdzenie zameldowania na pobyt stały z 1 sierpnia 2014 r., wyrok rozwodowy z [...] r. dokument uzupełniający do umowy leasingu z 21 marca 2007 r. z załączonym preliminarzem opłat, potwierdzenia wpłat za energię elektryczną, przekaz pocztowy odbioru świadczenia chorobowego z 1 lipca 2014 r. A.B., decyzję o waloryzacji emerytury z 1 marca 2013 r. D.B., drugą stronę prawdopodobnie umowy leasingu wraz z preliminarzem opłat z 13 września 2007 r., umowę kredytu ratalnego i umowę o kartę kredytową z 11 kwietnia 2014 r., umowę kredytu gotówkowego z 2 grudnia 2009 r. z harmonogramem, wypowiedzenie umowy pożyczki A.B. z 8 lutego 2010 r. wraz z wezwaniem z 12 czerwca 2012 r. do zapłaty weksla dla D.B. (z tytułu poręczenia pożyczki synowi), pismo z 17 lutego 2012 r. o zajęciu wierzytelności, pismo z 17 lutego 2014 r. o zajęciu wierzytelności, postanowienie Komornika Sądowego przy SR w M. z 31 lipca 2012 r. i 30 grudnia 2012 r. oraz postanowienie Komornika Sądowego przy SR w J. z 14 grudnia 2011 r. o przekazaniu właściwemu organowi celem prowadzenia egzekucji, postanowienie Komornika Sądowego przy SR w M. z 7 lutego 2012 r. o przyznaniu kosztów zastępstwa procesowego, zawiadomienie A.B. o zajęciu rachunku bankowego z 18 czerwca 2012 r. oraz 12 kwietnia 2012 r., pismo (...) Banku z 29 kwietnia 2009 r., postanowienie Dyrektora O/ZUS w C. Inspektorat w M. z 10 kwietnia 2014 r. o uznaniu się za niewłaściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmie przewodnim skarżący dodatkowo oświadczył, że jego synowie nie pracują (13 i 15 lat). Jednocześnie fachowy pełnomocnik skarżącego zawarł prośbę o przedłużenie terminu do ewentualnego uzupełnienia dokumentów z uwagi na urlop i wyjazd za granicę, gdyż kancelarię prowadzi jednoosobowo. Zgodnie z zarządzeniem z 11 sierpnia 2014 r. przedłużono skarżącemu termin do nadesłania dokumentów celem uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznaniu prawa pomocy do 31 sierpnia 2014 r. Pismo z 18 sierpnia 2014 r. informujące o przedłużeniu terminu zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego na poczcie 1 września 2014 r. W związku z brakiem odpowiedzi przedłużono skarżącemu ponownie termin do 3 dni, od odebrania przesłanego wezwania. Pełnomocnik skarżącego odebrał przesyłkę 29 września 2014 r. Wraz z pismem z 6 października 2014 r. pełnomocnik reprezentujący skarżącego nadesłał dokumentację medyczną A.B.(ostatni wpis 4 stycznia 2013 r.), wyniki badań oraz dwie recepty D.B. z lutego i marca 2012 r., umowę o rozdzielności małżeńskiej z [...]r. oraz odpisy skrócone aktów urodzenia synów (sporządzone w 2012 r.). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A.B., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z która, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że pomimo, iż skarżący nadesłał dużą ilość dokumentów, nie jest to dokumentacja kompletna, na podstawie której można ocenić w całości sytuację finansową skarżącego. Skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika przedstawił szereg dokumentów wskazujących na to, iż przeciwko niemu i jego matce od 2012 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w tym kilka postanowień, które świadczą jedynie o niewłaściwości komornika. Przesłano również kilka umów kredytowych, pożyczkowych jak i leasingowych z 2007 r., jednakże niekompletnych (np. pierwsza lub druga strona umowy z harmonogramem). Nadesłano także umowę kredytu ratalnego i o kartę kredytową z 2014 r. Zaciągnięcie nowego kredytu świadczy, że po analizie finansowej bank uznał, że matka skarżącego posiada zdolność kredytową i jest zdolna do jego spłaty. Z nadesłanego PIT-36 A.B. wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W ramach tej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu sądowego od skargi. Koszty działalności skarżącej spółki wynosiły bowiem w ubiegłym roku 597.830,06 zł (przychód 614.386,29 zł). Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Ponad przedłożony druk PIT-36 za 2013 r. skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów z zakresu prowadzonej działalności. Nie wspomniał także o prowadzonej działalności w formularzu prawa pomocy. Także z zeznania podatkowego PIT-36 D.B.za 2013 r. wynika, że matka skarżącego oprócz dochodu z emerytury prowadzi także działalność gospodarczą. Skarżący pomimo iż został o to wyraźnie wezwany nie przedłożył żadnych wyciągów z rachunków bankowych ani prywatnych ani z prowadzonej działalności gospodarczej. Z dokumentacji jednak wynika, że posiada on przynajmniej jeden rachunek bankowy, gdyż załączył zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. Na prośbę pełnomocnika skarżącego Sąd dwukrotnie przedłużał skarżącemu termin do uzupełnienia dokumentacji dotyczącej bieżącej sytuacji finansowej. Jednakże w odpowiedzi pełnomocnik nadesłał do Sądu jedynie dokumentację medyczną leczenia psychiatrycznego skarżącego i wyniki badań laboratoryjnych i recepty matki, tzn. dokumenty nie wnoszące nic do sprawy, co więcej były to dokumenty z 2012 i 2013 r. Tożsame dokumenty (prócz odpisów skróconych aktów urodzenia synów z 2012 r.) znajdują się w aktach sprawy już od marca 2013 r. Wszystkie nadesłane w uzupełnieniu dokumenty to dokumenty kilkuletnie, żadne z nadesłanych dokumentów nie uzasadnia wydłużenia terminu do ich nadesłania. Wątpliwości Sądu budzi także nadesłane potwierdzenie zameldowania na pobyt stały, z którego wynika, że oprócz skarżącego i jego matki pod wskazanym adresem zamieszkuje jeszcze pięć osób. Może to oznaczać, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy wraz z byłą żoną i dwójką dzieci, a także z zameldowanymi 27 stycznia 2014 r. J.D. i Z.P.. W orzecznictwie przyjęta jest zasada, zgodnie z którą rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak NSA w postanowieniu z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy dokonać dokładnej, szczegółowej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy. W sytuacji braku wyciągów, czy też wydruków z tych rachunków – powstaje istotna i zasadnicza luka w obrazie jego sytuacji majątkowej. Nie sposób wykluczyć, że posiada na nich środki, które pozwoliłyby jednak uiścić koszty sądowe, choćby tylko w części. W uzasadnieniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona stwierdziła, że znajduje się w krytycznej sytuacji finansowej. W rzeczywistości, strona nie zdołała jednak wykazać tego, że rzeczywiście znajduje się obecnie w takiej krytycznej sytuacji. Skarżący oświadczył, że przez pół roku był na zwolnieniu lekarskim. Na potwierdzenie tego nadesłał przekaz pocztowy świadczenia chorobowego. Jednakże pomimo wezwania skarżący nie nadesłał żadnego dokumentu wskazującego na osiągany dochód z umowy o pracę. Strona skarżąca nie wykazała więc w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego i nie zastosowała się do wezwania Sądu. W efekcie brak jest danych, aby można było zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.