III SA/Gl 1917/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na urzędowym formularzu PPF strona doprecyzowała swoje żądanie – wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój strona uzasadniła tym, że jej gospodarstwo rolne zostało przepisane na syna w listopadzie 2008 r. i w tym roku wypłacona też została dopłata. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną Z.M.. Na ich miesięczny dochód składają się świadczenia rentowe. Ich wysokość brutto to: 1.221 zł (wnioskodawca) i 670 zł (jego żona). Strona oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, żadnych zasobów pieniężnych, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżący uchylił się od wykonania wezwania do przełożenia materiałów źródłowych obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy. Strona pominęła fakt, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko ze swoją żoną, ale także i z pełnoletnimi dziećmi, nie przedłożyła pełnego wyciągu ze swojego rachunku bankowego. Ponadto, skarżący nie udokumentował wysokości wydatków, jakie ponoszone są na bieżące utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego, wydatków tych nie określono nawet w sposób szacunkowy. W efekcie niemożliwa była weryfikacja danych zawartych na urzędowym formularzu wniosku oraz ustalenie jaki uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego ojca spowoduje uiszczenie opłat sądowych. Pismem z dnia [...] r. (data wpływu do tutejszego Sądu), potraktowanym, jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, skarżący stwierdził, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem zawartym w tym postanowieniu. Stwierdził w nim, że to nie prawda, że S.M. i W.I. mieszkają razem z nim i jego żoną pod jednym dachem. Wnioskodawca oświadczył w tym piśmie, że na sam opał wydaje rocznie około 5.000 zł, a do tego "dochodzą rachunki za gaz, światło, wodę i wydatki na lekarstwa". Strona nie pije alkoholu, nie pali papierosów i żyje skromnie, obecnie nie ma renty, ani emerytury i nie stać go na dodatkowe wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że M.M. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Strona skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, jednak także przy sprzeciwie pominęła jakąkolwiek dokumentację swoich twierdzeń. Strona nie nadesłała mianowicie żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jej oświadczenia. Jeżeli strona zaprzecza temu, że dorosłe dzieci nie mieszkają razem z rodzicami, to wystarczyłoby nadesłać stosowne zaświadczenie o osobach aktualnie zameldowanych pod adresem, wskazanym, jako adres zamieszkania skarżącego. O takie zaświadczenie, wnioskodawca był już przecież wzywany pismem referendarza z dnia 20 stycznia 2012 r. Strona nadal nie nadesłała do akt sądowych wyciągów ze swojego rachunku bankowego, podczas, gdy miała świadomość, że brak tego dokumentu był jednym z powodów nieuwzględnienia jej wniosku. Ponadto należy podkreślić, że z aktu notarialnego z dnia [...]r. (Repertorium A [...]), znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, wynika, że na rzecz skarżącego M.M. oraz jego małżonki Z.M. ustanowiona została dożywotnia służebność osobista mieszkania. Prawo to jest wpisane w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości (KW nr [...]). W tej sytuacji są podstawy do tego, aby przyjąć, że skarżącego oraz jego małżonkę nie obciążają już wydatki związane z utrzymaniem całego budynku. W sytuacji, w której strona i jej małżonka mają ustanowioną na swoją rzecz służebność osobistą mieszkania, całkowitej zmianie uległy zasady wydatkowania środków pieniężnych na swoje utrzymanie. Strona taka ma już bowiem zapewnione prawo do korzystania z określonego pomieszczenia w nieruchomości i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytki mieszkańców budynku (art. 302 § 1 k.c.). Podsumowując, strona skarżąca nadal nie wykazała w sposób jasny i przejrzysty tego, jaki są jej regularne dochody (także w aspekcie przedłożenia pełnego wyciągu z posiadanego przez nią rachunku bankowego) oraz nie wykazała z kim de facto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jednocześnie wiadomo, że jest ona razem z żoną beneficjentem służebności osobistej mieszkania, co ewidentnie zmniejsza jej wydatki na utrzymanie nieruchomości, w której mieszka. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, Sąd nie może opierać się jedynie na oświadczeniach strony zawartych na urzędowym formularzu, czy na pismach procesowych sporządzonych przez stronę. Określone fakty, powinny być przez stronę wykazane poprzez nadesłanie stosownych dokumentów, wyciągów, czy zaświadczeń. Strona w przedmiotowym postępowaniu była wzywana do nadesłania takich dokumentów, jednak wezwanie pozostało bezskuteczne. Dopiero takie wykazanie pozwoliłoby na rzetelne dokonanie oceny stanu majątkowego wnioskodawcy i stwierdzenie, czy strona rzeczywiście spełnia przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. M.M. tymczasem konsekwentnie uchylał się od wykonania nałożonych na niego obowiązków w postaci udokumentowania swoich twierdzeń i oświadczeń. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.