III SA/Gl 194/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych w całości lub w części postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych w całości lub w części. W jego motywach podała, że choć kapitał zakładowy Spółki wynosi 154.000,00 zł, a posiadane środki trwałe oszacowane zostały na kwotę 688.076,00 zł, to z uwagi na poniesioną w 2016 r. stratę rzędu 1.135.407,08 zł nie jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania nawet w określonej części, albowiem stan jej środków zgromadzonych na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłała: deklaracje VAT, gdzie wykazana została nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za 2016 r., zeznanie podatkowe z tego okresu, gdzie wykazano przychód rzędu 6.691,87 zł, który po potrąceniu o ponoszone wydatki w kwocie 1.487,95 zł przyniósł dochód w wysokości 5.203,92 zł, a nadto wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w "A" S.A. za okres od 12 lipca 2016 r. do 8 marca 2018 r. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu, o ile ta wykaże, tj. udowodni, przedstawi w sposób przekonujący, unaoczni (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że nie ma wystarczających środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy więc od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżąca Spółka posiada kapitał (fundusz) podstawowy rzędu 154.000,00 zł, jak również kapitał zapasowy w kwocie 15.145.055,73 zł, który mimo wykazanej straty nie uległ zmniejszeniu, albowiem jej aktywa to nie tylko aktywa trwałe, które na dzień 31 grudnia 2016 r. oszacowano na kwotę 688.076,00 zł, ale również towary o wartości 526.153,18 zł, które obejmują części samochodowe oraz zaliczki na dostawy (zamówienia na zakup samochodów) w wysokości 4.310.014,42 zł. Dodatkowo wykazane w bilansie zaangażowanie z tytułu zaciągniętych pożyczek wynoszące 15.763.065,00 zł oznacza, że skarżąca Spółka posiada zdolność kredytową, jako że w 2016 r. wydatkowała 1.140.611,00 zł (vide: rachunek zysków i strat), które nie stanowiły kosztów uzyskania przychodu (vide informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego). Okoliczność ta jak ustalono z zeznania podatkowego CIT-8 wpłynęła na rozliczenie podatku dochodowego, albowiem strata nie została tam wykazana. Dlatego też powoływanie się na powyższe nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że jej poniesienie nie wpłynęło w negatywny sposób na kapitał zapasowy. Podobnie jak okoliczność zlikwidowania rachunku bankowego w "B", skoro informacja o zawieszeniu prowadzonej działalności czy o prowadzonym postępowaniu upadłościowym bądź o umorzeniu prowadzonej egzekucji z uwagi na fakt, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych nie została w Krajowym Rejestrze Sądowym zamieszczona. W tej sytuacji w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Prawo pomocy jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym stosowaną jedynie w takich przypadkach, które uzasadniają przerzucenie należnych w sprawie kosztów sądowych na pozostałych współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie zebrany materiał dowodowy nie potwierdził jakoby skarżąca Spółka nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie należnego wpisu sądowego, jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym, bo za takie należy uznać ponoszone przez Spółkę wydatki rzędu 1.140.611,00 zł, nie może stanowić o przyznaniu prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy, skoro w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa z tytułu należnych w sprawie kosztów sądowych. Te bowiem zalicza się do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.