III SA/Gl 199/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys –Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo [...] ([...]) złotych 2. odmówić zwolnienia w pozostałej części. Wnioskiem z 5 marca 2014 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzi działalność gospodarczą, która na skutek wszczętego wobec jej osoby postępowania podatkowego, przynosi dochody w kwocie 1.100,00 zł miesięcznie. Podobnie jej mąż z zarejestrowanej w lipcu zeszłego roku działalności osiąga dochody rzędu 1.500,00 zł. Ponieważ na ich utrzymaniu pozostaje ucząca się córka (lat [...]) powyższe środki z ledwością wystarczają im na bieżące opłaty i wyżywienie zważywszy, że stan ich zdrowia wymaga ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie. Tymczasem jako składniki posiadanego majątku w rubryce nr 7 formularza skarżąca zadeklarowała: [...] domu mieszkalnego o pow. [...] m2, [...]domu mieszkalnego o pow. [...] m2 oraz działkę budowlaną o pow. [...] m2. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano obszerny materiał dowodowy, z którego ustalono, że skarżąca w latach 2012/2013 wypracowała przychód z prowadzonej działalności gospodarczej rzędu [...] zł i [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł i [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł i [...] zł, podczas gdy z działów specjalnych produkcji rolnej osiągnęła dochód w wysokości [...] i [...] zł. Z kolei jej mąż z uruchomionej w lipcu 2013 r. działalności wypracował przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł. Natomiast w styczniu i lutym bieżącego roku skarżąca wypracowała przychody rzędu [...] zł (por.: zestawienie przychodów i kosztów oraz deklaracje VAT-7), które po potrąceniu o koszty ich uzyskania przyniosły dochód w kwocie zadeklarowanej w rubryce nr 10 formularza. Tymczasem jej mąż w styczniu i lutym bieżącego roku wypracował przychód rzędu [...] zł, ale po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł poniósł stratę w kwocie [...] zł (por. podatkową księgę przychodów i rozchodów oraz deklaracje VAT-7). Z powyższych kwot opłacają: czesne córki (4.700,00 zł), energię elektryczną (639,65 zł), wodę (91,16 zł), gaz (55,00 zł), raty zaciągniętych pożyczek, które ustalono na poziomie: 227,92 zł i 506,36 zł, cyfrowy Polsat (100,00 zł), UPC (120,00 zł), garaż (250,00 zł), telefon (321,35 zł) oraz leki (250,00 zł). Postanowieniem z 28 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie tym skarżąca zarzuciła postanowieniu sprzeczność z zebranym materiałem dowodowym i dowolne uznanie braku przesłanek do przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a.. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca wykazała spełnienie przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jednak winna ona partycypować w części kosztów postępowania. Z jednej bowiem strony zarówno skarżąca jak i jej małżonek osiągają stałe dochody z prowadzonej działalności gospodarczej zatem są w stanie pokryć część kosztów postępowania. Z drugiej strony należny wpis w spawie jest relatywnie wysoki (wynosi ponad [...] złotych), która to kwota faktycznie może dla budżetu rodzinnego skarżącej przynieść znaczne obciążenie w kontekście obniżenia dochodów z działalności gospodarczej i uzasadnionych kosztów związanych z edukacją córki skarżącej. Dlatego też Sad zdecydował się ograniczyć udział skarżącej w postępowaniu do każdorazowej opłaty sądowej wynoszącej [...] złotych uznając tę kwotę za adekwatną do możliwości majątkowych skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.