III SA/Gl 1990/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2015 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego zwróciła się z wnioskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i pełnoletnią córką. Poza domem o pow. [...] m2, samochodami marki [...] o wartości ok. [...] zł i [...] o wartości ok. [...] zł, które zabezpieczono postanowieniem Prokuratury Okręgowej w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...], innych składników majątku nie posiada. Działalność gospodarcza, którą prowadzi stanowi jedyne źródło utrzymania całej rodziny. Z miesięcznych dochodów rzędu [...] zł pokrywa bieżące wydatki, tj. energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł) oraz raty zaciągniętego na samochód kredytu ([...] zł). W uzupełnieniu podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: umowę kredytu z dnia [...] r. zaciągniętego na zakup towaru (notebook-laptop), którego rata miesięczna wynosi [...] zł, harmonogram spłaty zaciągniętego kredytu samochodowego, którego raty ustalono na poziomie [...] zł miesięcznie a nadto harmonogram spłaty kredytu z dnia [...] r. z miesięczną ratą w kwocie [...] zł. Dodatkowo nadesłano: faktury VAT za energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł), zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r., gdzie zadeklarowano przychód skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej w formie usług budowlanych rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł, przyniósł dochód w wysokości [...] zł, zestawienie roczne księgi przychodów i rozchodów, gdzie od stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r. zaksięgowano łączny przychód wielkości [...] zł i ponoszone wydatki rzędu [...] zł, podczas gdy w deklaracji VAT-7K, wykazano podstawę opodatkowania za trzeci kwartał 2015 r. w wysokości [...] zł. Ponadto z postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r. ustalono, że na nieruchomości położonej w C. stanowiącej przedmiot wspólności ustawowej małżeńskiej, dla której SR w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...] ustanowiono zakaz jej zbywania. Natomiast pozostałe składniki majątku w postaci samochodów marki [...], [...] i [...] zostały zajęte do łącznej kwoty [...] zł. Dnia [...] r. do tut. Sądu skarżąca nadesłała elektroniczne zestawienie operacji za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 października 2015 r., legitymację studencką córki, zaświadczenie wystawione przez PUP, z którego ustalono, że mąż skarżącej nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie figuruje też w ewidencji osób ubezpieczonych z tytułu zatrudnienia oraz w ewidencji płatników składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (vide: zaświadczenie ZUS z dnia [...] r.). Mając na uwadze powyższe ustalenia referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że znajdujący się w aktach materiał dowodowy nie potwierdzał jakoby skarżąca w wyniku partycypowania w kosztach niniejszego postępowania mogła popaść w ubóstwo. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła sprzeciw. W jego motywach wskazała, że skarżąca zmaga się ze znacznymi trudnościami finansowymi, a osiągnięty przez skarżącą wraz z małżonkiem przychód musi pokryć wydatki z kilku miesięcy z uwagi na brak płynności finansowej po stronie skarżącej i prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Ponadto niewłaściwe i sprzeczne z zasadami logiki, według skarżącej, jest wnioskowanie, jakoby przychód w wysokości [...] zł był wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz zobowiązań finansowych skarżącej i jej rodziny przez okres czterech miesięcy, gdyż nie jest to kwota dochodu pozostająca do dyspozycji skarżącej, jak również wbrew twierdzeniom referendarza sądowego dochody skarżącej nie są stałe i zdarzają się miesiące, w których skarżąca nie osiąga żadnego dochodu. Skarżąca wyjaśnia także, że podniesiony brak spójności pomiędzy dokonanymi operacjami uznaniowymi na rachunku skarżącej i jej męża w wysokości [...] zł w sytuacji osiągania przez skarżącego przychodu w wysokości [...] zł nie ma w istocie takiego charakteru, gdyż kwot uznanych za wpływ na rachunek bankowy w żaden sposób nie można zrównać z dochodami (nie przychodami). Takie podejście zdaniem skarżącej oznaczałoby, że uzyskiwanie przychodów nie powoduje konieczności ponoszenia kosztów. Skarżąca podnosi również, że nie jest w stanie spieniężyć jakiegokolwiek majątku, gdyż jest on w całości zabezpieczony przez organy ścigania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W niniejszej sprawie G. Ż., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zaś jak wskazano w sprzeciwie w zakresie całkowitym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wprawdzie prowadzona przez nią działalność gospodarcza stanowi według złożonego oświadczenia jedyne źródło utrzymania trzyosobowej rodziny, jednakże z przedłożonych jako uzupełnienie wniosku dokumentów źródłowych ustalono, że mąż skarżącej choć nie jest zarejestrowany jako osoba ubezpieczona z tytułu zatrudnienia oraz w ewidencji płatników składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (vide: zaświadczenie z ZUS z dnia [...] r. oraz PUP z dnia [...] r.) to posiada własny rachunek w [...]. Jak ustalił referendarz sądowy z elektronicznego zestawienia operacji zaksięgowanych w okresie od 1 sierpnia 2015 r. do 31 października 2015 r. wynika, że łączna wartość operacji uznaniowych odnotowanych na koncie męża wynosiła w tym okresie [...] zł. Dodatkowo jak słusznie zauważył referendarz sądowy łączna kwota operacji uznaniowych odnotowanych na rachunku skarżącej i jej męża w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosząca [...]zł (podczas gdy dochód z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wynosił w tym okresie [...] zł) jednoznacznie wskazuje, że ich zdolności finansowe, odbiegają od tych, które wskazano w treści urzędowego formularza. W tym miejscu należy zaznaczyć, że Sąd podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej, dotyczącego przyjęcia przez referendarza sądowego, że kwota [...] zł stanowi przychód z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej i nie uwzględnia ona kosztów uzyskania przychodu, należy wskazać, iż referendarz sądowy prawidłowo ustalił, iż jest to kwota dochodu (a zatem kwota pomniejszona o koszty uzyskania przychodu), a nie zaś kwota przychodu. Kwota ta wynika bowiem z załączonego do akt zestawienia księgowego za okres 01.09.2015-30.09.2015 r. Również nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest fakt, że w dniu [...] r., czyli po złożeniu skargi do tut. Sądu, na koncie męża skarżącej została zaksięgowana kwota [...] zł pochodząca z Prokuratury Okręgowej w C., która prowadzi sprawę pod sygn. [...] przeciwko G. Ż. podejrzanej o przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i inne na podstawie art. 291, art. 292 i art. 293 § 1 k.p.k. W takiej sytuacji skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wnosząc skargę do tut. Sądu miała świadomość tego, że będzie musiała ponieść koszty postępowania powinna zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki. Zaznaczyć przy tym należy, że za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie może przemawiać także to, że skarżąca spłaca co miesiąc zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu. Podkreślić trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.