III SA/Gl 1993/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący działający przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że urzędy celne w całej Polsce zabezpieczyły na jego majątku łączną kwotę 267.662,26 zł tytułem kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Chociaż kary te są nieprawomocne to komornik sądowy zablokował konto bankowe oraz ruchomości należące do prowadzonej niegdyś na jego nazwisko firmy. W chwili obecnej nie ma żadnego majątku, który mógłby spieniężyć tak ruchomego jak i nieruchomości. Nie posiada też żadnych oszczędności, ponieważ wszystkie, które posiadał przeznaczył na opłaty w analogicznych sprawach. Pożyczył też pieniądze od znajomych, którzy obecnie nie chcą już kredytować jego spraw. Działalność gospodarczą zamknął we wrześniu 2015 r. w związku ze zmianą ustawy o grach hazardowych. W chwili obecnej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Praktycznie pozostaje na utrzymaniu rodziny. Dlatego też nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z niepełnosprawną córką. Na leki wydatkują 400,00 zł, natomiast na nieślubne dziecko dobrowolnie płaci 500,00 zł, a za media wraz z czynszem 1.000,00 zł. Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z [...] r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon itp.; - przedłożenie wystawionego przez właściwy organ gminy zaświadczenia zawierającego informację o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania; - nadesłanie odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii złożonych przez skarżącego za 2014 r. i 2015 r. zeznań podatkowych lub zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, że zeznania takie nie były składane z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu; - przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - wskazanie jaki jest stan cywilny wnioskodawcy (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim należało nadesłać zaświadczenie o zarobkach żony oraz jej wyciągi z konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, a nadto dodatkowe oświadczenia o posiadanych przez żonę składnikach majątku w postaci nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych, czy przedmiotów, których wartość przekracza 5.000,00 zł, natomiast w przypadku rozwiązania małżeństwa należało przedłożyć stosowne orzeczenie wydane w tym przedmiocie); - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające konieczność stałego zażywania leków; - przedłożenie wystawionego przez ZUS zaświadczenia potwierdzającego, iż w 2015 r. do nadal nie były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy potwierdzającego, iż skarżący zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych wskazujących do kogo należy mieszkanie podane jako adres zamieszkania, jaka jest jego powierzchnia, na jakich zasadach wnioskodawca z niego korzysta i kto pokrywa koszty związane z jego utrzymaniem; - nadesłanie wydruku z CEIDG potwierdzającego fakt zlikwidowania prowadzonej działalności gospodarczej; - przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych wskazujących na jakim etapie jest prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne; - złożenie dodatkowych oświadczeń podpisanych przez członków rodziny w przedmiocie udzielania pomocy ze wskazaniem jej rodzaju i wielkości; - nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających dokonywanie "dobrowolnych wpłat na nieślubne dziecko". Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczone zostało na adres pełnomocnika [...] r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości, co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący poza wskazaniem, że jest osobą bez środków do życia i bez majątku, prowadzącą gospodarstwo domowe z niepełnosprawną córką, dokumentów źródłowych potwierdzających powyższe okoliczności nie przedstawił. Wprawdzie oszacował wysokość ponoszonych wydatków na łączną kwotę 1.400,00 zł, w tym koszty leczenia, media wraz z czynszem (vide: rubryka nr 11), dodatkowo wskazał, że na drugie (nieślubne) dziecko dobrowolnie płaci kwotę ok. 500,00 zł, jednakże źródła dochodu, z którego środki te są wydatkowane już nie podał. Podobnie nie przedłożył zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku oraz wystawionego przez ZUS zaświadczenia potwierdzającego, iż 2015 r. do nadal nie były za niego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Nie nadesłał również, mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania, żadnego dokumentu źródłowego potwierdzającego fakt zlikwidowania prowadzonej działalności. W tej sytuacji weryfikacja złożonego oświadczenia nie była możliwa. Niemożliwym było też ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny spowoduje uiszczenie należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego. Bo skoro skarżący jest jak sam twierdzi osobą, która nie posiada żadnych dochodów to pojawia się pytanie skąd pochodzą środki na bieżące utrzymanie, jako że z czegoś musi żyć. Samo wskazanie, że pozostaje na utrzymaniu rodziny nie mogło być uznane za wystarczające. Nie wynika bowiem z niego jakiego rodzaju jest to pomoc i przez kogo udzielana, jako że stan cywilny skarżącego nie został podany. Dlatego też pismem z dnia [...] r. zobowiązano wnioskodawcę do przedstawienia złożonych w tym zakresie przez członków rodziny oświadczeń. Te jednak do dnia dzisiejszego nie zostały nadesłane, podobnie jak wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, do których skierowana została prowadzona przez organy egzekucja. A ponieważ uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania, czy też nierzetelne ich wykonanie stanowi przeszkodę wykluczającą uwzględnienie złożonego wniosku (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 niepubl.). Przyjąć należało, że G. B. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.