III SA/Gl 2010/15

Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [... r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 38.779 zł, wnioskodawca reprezentowana przez adwokata z wyboru złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnioskodawca wniosek swój uzasadniła tym, że jej firma znajduje się w trudnej sytuacji, która trwa już od kilku lat, a wynika z niezapłaconych przez jej kontrahentów faktur. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje ona w czteroosobowym gospodarstwie domowym razem z trzema swoimi synami: P.K. ([...] lat), J.K.([...] lat) i M.K.([...] lat) Na dochód wspólnego gospodarstwa skarżącej składają się jedynie jej dochody w kwocie około 80.000 zysku z działalności gospodarczej za ubiegły rok oraz z umowy o pracę. Z oświadczenia skarżącej wynika, że posiada mieszkanie "administracyjne" o powierzchni około 70 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni około 1,5 ha (łąka) o wartości około 20.000 zł. Poza tym nie posiada ona żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności i papierów wartościowych. Posiada jednak ona nieściągalne wierzytelności w kwocie około 300.000 zł. Wnioskodawca zaznaczyła, że posiada zaległości podatkowe wobec Urzędu Skarbowego w K. w kwocie około 1.000.000 zł oraz, że toczy się względem niej postępowanie egzekucyjne. Załącznikiem do wniosku jest tabelka wymieniająca 11 ciągników i 9 naczep. Służą one do prowadzenia działalności gospodarczej i są aktualnie objęte zajęciem komorniczym. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała następujące dokumenty: zeznanie PIT-36L wnioskodawcy za 2014 r.; deklaracje VAT-7 za okres od października 2015 r. do grudnia 2015 r.; oświadczenie skarżącej o tym, że jej syn jest uczniem klasy maturalnej i nie osiąga dochodu, nie będąc zarejestrowany, jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy; umowa o rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącą, a jej mężem A. K. ; odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych; wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od lipca 2015 r. do stycznia 2015 r.; umowa o pracę oraz zaświadczenie o zarobkach strony skarżącej; wykaz egzekucji prowadzonych przeciwko wnioskodawcy oraz szacunkowe określenie kosztów miesięcznego utrzymania gospodarstwa domowego strony skarżącej (822 zł – czynsz; 150 zł – energia elektryczna; około 1.500 zł – zakup żywności). Natomiast w piśmie z dnia [...] r. wnioskodawca oświadczyła, że dochody i miejsce pracy jej małżonka nie są jej znane. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przyznania prawa pomocy, uznając iż, strona skarżąca nie zdołała wykazać, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Referendarz zwrócił uwagę na szerokie braki w dokumentacji finansowej strony - brak jakichkolwiek wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy – czy to prywatnych, czy związanych z prowadzoną firmą, które pozwoliłyby ustalić szerzej rzeczywistą kondycję majątkową skarżącej, brak danych obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego – nie przedstawiono, czy wnioskodawca reguluje te zaległości "samodzielnie", wpłacając komornikowi określone kwoty pieniężne, czy też doszło do zajęć określonych składników majątkowych (np. rachunków bankowych), fakt zajęć komorniczych także nie został uprawdopodobniony stosownym materiałem źródłowym – wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego. Skarżąca całkowicie pominęła istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża, brak także w przedmiotowej sprawie wykazania i udokumentowania ponoszonych wydatków. A z kolei zobrazowany stan majątkowy skarżącej wskazuje na to, że jest ona w stanie wygospodarować środki pieniężne na uiszczenie wpisu sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i swoich synów. Skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Referendarza sądowego wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia podnosząc, iz z zebranego materiału jasno wynika, że nie jest ona w stanie uiścić kosztów sądowych. Podnosi także, że sąd skupił się jedynie na dochodach jakie skarżąca uzyskuje z umowy o pracę i działalności gospodarczej a nie wziął w ogóle pod uwagę zadłużenia zaległości podatkowych na kwotę ok. 1 000000 zł. Skarżąca podkreśliła także, że ma na utrzymaniu trzech synów więc koszty utrzymania jej rodziny są wysokie. W związku z czym podkreśliła, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i wydatków. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych. Podstawowym argumentem sformułowanym w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego jest stwierdzenie, że z zebranego materiału jasno wynika, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Podnosi także, że sąd skupił się jedynie na dochodach jakie skarżąca uzyskuje z umowy o pracę i działalności gospodarczej a nie wziął w ogóle pod uwagę zadłużenia skarżącej zaległości podatkowych na kwotę ok. 1 000000 zł. Skarżąca podkreśliła także, że ma na utrzymaniu trzech synów więc koszty utrzymania jej rodziny są wysokie. W związku z czym podkreśliła, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Analizując osobistą sytuację majątkową wnioskodawcy stwierdzić należy, że jest ona na tyle pozytywna i stabilna, że nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca posiada generalnie dwa źródła dochodów: wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę oraz dochody z prowadzonej przez nią pod firmą "A" działalności gospodarczej. Z przedłożonej do akt sprawy umowy o pracę wynika, że skarżąca jest zatrudniona w "B" Sp. z o.o. w K. na stanowisku koordynatora do spraw transportu. Jej miesięczne wynagrodzenie wynosi 40.000 zł brutto. Pracę skarżąca rozpoczęła w dniu 15 lutego 2016 r. Z zaświadczenia o dochodach, wystawionego przez pracodawcę wynika, że wypłacone jej wynagrodzenie za luty 2016 r. (de facto za niespełna połowę miesiąca) wyniosło 14.619,63 zł netto. Wynagrodzenie to jest wolne od jakichkolwiek obciążeń i zajęć sądowych. Zgodzić się zatem należy, że wynagrodzenie osiągane przez wnioskodawcę jest wysokie, a jego wysokość odbiega wyraźnie od przeciętnej płacy miesięcznej osiąganej w naszym kraju. Wynagrodzenie w takiej kwocie kwalifikuje wnioskodawcę do kategorii osób zamożnych. Niezależnie od powyższego, wnioskodawca prowadzi jednocześnie osobiście działalność gospodarczą, która również przynosi jej wymierny i realny dochód. Referendarz słusznie zauważył, że z nadesłanych do akt sprawy deklaracji VAT – 7 za okres od października 2015 r. do grudnia 2015 r. wynika, że kwota podatku należnego wyniosła 63.300 zł w grudniu 2015 r. i 74.704 zł w październiku 2015 r. Natomiast w listopadzie 2015 r. kwota ta wyniosła 1.292.506 zł. Dane wynikające z analizy tych deklaracji nie wskazują bezpośrednio na dochód prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, lecz obrazują obrót generowany przez firmę – zakres, rozmiar i częstotliwość prowadzonej działalności gospodarczej. Dane zawarte w tych deklaracjach wskazują na stabilność tego obrotu (choć w listopadzie 2015 r. firma skarżącej miała nieproporcjonalnie duży obrót w stosunku do dwóch udokumentowanych miesięcy). Z analizy podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od lipca 2015 r. do stycznia 2016 r. wynika również, że funkcjonowanie w obrocie gospodarczym firmy skarżącej wykazuje stabilność. Wszelkie transakcje stanowiące przychód są równomiernie równoważone przez transakcje stanowiące wydatki. Analiza transakcji w stosunkowo długim, siedmiomiesięcznym okresie wskazuje, że działalność ta wykazuje cechę aktywności i dynamiki. Co istotne, wnioskodawca posiada stałych kontrahentów, którym regularnie sprzedaje swoje towary i usługi. Do tych "stałych" kontrahentów należą w szczególności: ""B" Sp. z o.o. w K., "C" , "D" , "E" , "F" , "G" . Należy oczywiście mieć również na względzie regularne wydatki w postaci zakupu towarów handlowych i materiałów oraz wynagrodzeń. Po stronie wydatków regularną i wysoką pozycją są wypłacane wynagrodzenia. Jednak sumarycznie wydatki nie przekraczają w konkretnych przedziałach czasowych łącznej sumy przychodów. Faktycznie Istotnym brakiem przedłożonego materiału źródłowego jest brak jakichkolwiek wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy – czy to prywatnych, czy związanych z prowadzoną firmą. Wyciągi takie rzeczywiście pozwoliłyby ustalić szerzej rzeczywistą kondycję majątkową skarżącej. Stwierdzenie to jest szczególnie istotne w aspekcie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez komornika sądowego w stosunku do wnioskodawcy. Należy się także zgodzić z tym, iż trudno jest ustalić, jakie środki pieniężne wnioskodawca w rzeczywistości posiada na rachunkach bankowych i jak kształtuje się regulacja spłaty tych zobowiązań. Strona przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie komornika sądowego, które wymienia postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącej (siedem spraw) na dzień 25 lutego 2016 r. Brak natomiast danych obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego – nie przedstawiono, czy wnioskodawca reguluje te zaległości "samodzielnie", wpłacając komornikowi określone kwoty pieniężne, czy też doszło do zajęć określonych składników majątkowych (np. rachunków bankowych). Fakt zajęcia komorniczego licznych środków trwałych w postaci ciągników i naczep nie został wykazany za pomocą stosownych dokumentów źródłowych. Należy jednak stwierdzić, że nie ma on bezpośredniego negatywnego wpływu na działalność firmy wnioskodawcy, ponieważ składniki te będąc zajęte w toku postępowania egzekucyjnego i tak zostają oddane w dozór dłużnika egzekucyjnego (co do zasady). Składniki te pozostają więc nadal w jego posiadaniu i są wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie, fakt zajęć komorniczych nie został jednak uprawdopodobniony stosownym materiałem źródłowym – wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego. Ustalenie rzeczywistej zdolności (wydolności) płatniczej wnioskodawcy ustala się porównując dochody podmiotu z jego wydatkami – ustalając relacje pomiędzy tymi dwiema wartościami. Należy się zgodzić z referendarzem, iż w tej sprawie, skarżąca wykazała, że posiada wyraźnie znaczne dochody – z tytułu świadczonej przez nią pracy, jak również z prowadzonej przez nią firmy. Brak jednak w przedmiotowej sprawie wykazania i udokumentowania ponoszonych wydatków. W aktach znajduje się jedynie oświadczenie, z którego wynika, że miesięczne koszty utrzymania zamykają się w kwocie około 2.500 zł. Poza tym strona nie powołuje się na żadne inne wydatki, zobowiązania, czy zaległości związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Także w sprzeciwie strona nie wnosi żadnych nowych informacji do sprawy. W końcowej części uzasadnienia odnieść należy się do braku wykazania aktualnego stanu majątkowego małżonka wnioskodawcy – A.K. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z A. K., a w małżeństwie tym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W piśmie z dnia [...] r. strona oświadczyła, że dochody i miejsce pracy jej męża nie są jej znane. Strona oświadczyła na druku PPF, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe razem z trzema synami. Jednocześnie nie przedłożyła do akt sprawy zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem jej miejsca zamieszkania. Nie został więc uprawdopodobniony stan osobowy jej gospodarstwa domowego. Stwierdzić należy, za referendarzem, że nieudokumentowanie kondycji majątkowej męża wnioskodawcy jest istotnym brakiem wniosku. Jako, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Pomimo wezwania referendarza sądowego z dnia 9 marca 2016 r. mającego na celu uzyskanie materiałów wskazujących na aktualną kondycje finansową małżonka wnioskodawcy nie nadesłano do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów źródłowych w tej kwestii, co więcej, wnioskodawca oświadczyła, że dochody i miejsce pracy małżonka nie są jej znane. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca całkowicie pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Zgodzić się należy, że sformułowanie skarżącej w oświadczeniu z dnia 21 marca 2016 r., jest mało przekonujące w świetle braku innych materiałów. Z uwagi na brak zaświadczenia o osobach zameldowanych w jej miejscu zamieszkania – nie wykazała skarżąca, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim mężem. Podobnie brak rachunków obrazujących opłaty za media i użytkowanie mieszkania – stanowi jednocześnie brak informacji kogo imiennie obciążają poszczególne opłaty i zobowiązania z powyższych tytułów. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się jedynie do uzasadnionych przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (tak w postanowieniu NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt: II OZ 11/15, LEX nr 1628844). Strona skarżąca nie zdołała tymczasem wykazać, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Zgodzić się należy z referendarzem, że wykazując swoją osobistą kondycję majątkową wykazała stan przeciwny – jest ona bowiem w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie. Jej stan majątkowy wskazuje bowiem na to, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na ten cel bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i swoich synów. Nieprawdą jest także, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę zadłużenia skarżącej, jednakże, jak podkreślono powyżej, brak jest danych obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego – nie przedstawiono, czy wnioskodawca reguluje te zaległości "samodzielnie", wpłacając komornikowi określone kwoty pieniężne, czy też doszło do zajęć określonych składników majątkowych (np. rachunków bankowych), przypomnieć tutaj należy, że fakt zajęć komorniczych także nie został uprawdopodobniony stosownym materiałem źródłowym – wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego, natomiast sprzeciw nie wniósł żadnych nowych informacji do sprawy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.