III SA/Gl 2023/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. Pismem z dnia 27 sierpnia 2015 r. M. J. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu tego wniosku, M. J. oświadczył, iż pozostaje bez środków do życia. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z matką, albowiem stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia. Emerytura matki na utrzymaniu, której pozostaje wynosi ok. 1.600,00 zł, podczas gdy posiadane przez skarżącego zobowiązania to niespłacony kredyt w wysokości ok. 22.000,00 zł. Jako składniki majątku wymienił udziały w spółce z o.o., która nie prowadzi działalności i nie przynosi dochodu, budynek mieszkalny należący do matki oraz posiadany przez matkę 9-letni samochód. Referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających podane wyżej dane. W szczególności M. J. pismem z dnia 8 stycznia 2016 r. został wezwany do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez: - nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających zaciągnięte kredyty wraz z harmonogramem spłaty i posiadanym zadłużeniem; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego matkę obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii złożonego przez matkę skarżącego za 2014 r. zeznania podatkowego; - przedłożenie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych jaki jest stan cywilny wnioskodawcy; - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon itp.; - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należy przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych jaka jest powierzchnia nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje razem z matką; - nadesłanie odpisów bądź uwierzytelnionych kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość pobieranych przez matkę wnioskodawcy świadczeń emerytalno-rentowych; - przedłożenie odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii złożonego przez skarżącego za 2014 r. zeznania podatkowego albo zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, że wnioskodawca nie był zobligowany do jego składania z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy potwierdzającego, że skarżący nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż w 2015 r. nie były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - udokumentowanie posiadanych udziałów w sp. z o.o., która nie prowadzi działalności i nie przynosi dochodu, a nadto wielkości posiadanego przez matkę wnioskodawcy budynku mieszkalnego i wartości posiadanego przez matkę 9-letniego samochodu. W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia 9 lutego 2016 r. skarżący wystąpił o przedłużenie siedmiodniowego terminu do nadesłania dokumentów źródłowych, gdyż dokumenty, o które został wezwany dotyczyły również osoby trzeciej (matki), a jego zdaniem ich zebranie w terminie wskazanym nie było możliwe. Zarządzeniem z dnia 19 lutego 2016 r. zakreślono skarżącemu nowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych, który upłynął 17 marca 2016 r. Ten również nie został dotrzymany, a w ostatnim dniu wyznaczonego terminu skarżący po raz kolejny wystąpił o jego przedłużenie, tym razem do dnia 26 kwietnia 2016 r., co uzasadnił gromadzeniem potrzebnych dokumentów. Mając na uwadze powyższe postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stwierdził, że M. J. nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Referendarz podkreślił, iż skarżący przedstawionych danych w żaden sposób nie udokumentował, albowiem nie przedłożył zaświadczenia z urzędu pracy bądź innego dokumentu wskazującego, czy posiada status osoby bezrobotnej czy też nie. Wprawdzie wyjaśnił, że dochody matki wynoszą 1.600,00 zł, podczas gdy zobowiązania skarżącego obejmują zaciągnięty kredyt rzędu 22.000,00 zł, niemniej jednak nie wskazał czy kredyt ten jest spłacany, a nadto jaka jest wysokość ustalonych rat. Podobnie informacje odnoszące się do wysokości ponoszonych przez matkę wydatków związanych z utrzymaniem domu i samochodu nie zostały wskazane. Brak było również jakichkolwiek danych odnośnie powierzchni zajmowanego mieszkania, czy jego wartości, a także rocznika i wartości posiadanego przez matkę samochodu. Nadto wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni dokumentów źródłowych potwierdzających i precyzujących podane we wniosku dane nie zostało wykonane, gdyż do dnia wydania opisanego postanowienia wymagana dokumentacja nie została nadesłana. Podkreślono, że pismem z dnia 9 lutego 2016 r. skarżący wystąpił o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów źródłowych, który to wniosek zarządzeniem z dnia 19 lutego 2016 r. został uwzględniony, co oznacza, że ostateczny termin do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących stan finansowy skarżącego i członków jego rodziny, na utrzymaniu których pozostaje upłynął w dniu 17 marca 2016 r. Zdaniem referendarza od momentu doręczenia skarżącemu wezwania z dnia 8 stycznia 2016 r. upłynęło wystarczająco dużo czasu aby zgromadzić żądany materiał dowodowy zwłaszcza, że niektóre z elementów wezwania można było sporządzić odręcznie jak chociażby oszacowanie miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. W opisanym postanowieniu stwierdzono, iż skarżący poprzestał jedynie na ponowieniu wniosku o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów, który nie zasługiwał już na uwzględnienie. Referendarz stanął na stanowisku, iż brak było podstaw do twierdzenia, że strona nie dysponowała wystarczającym czasem na zgromadzenie żądanych dokumentów, które nawet w części nie zostały do akt przedłożone i w konsekwencji uznał, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku, gdyż nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, co uniemożliwiło poprzez nieprzedłożenie żądanych dokumentów dokonania pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej, w której się znajduje. Opierając się na postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 podkreślono, że zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r. M. J. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W jego uzasadnieniu podał, że jego zdaniem w niniejsze sprawie nie można wskazywać na jego bierność, gdyż składał wnioski o przedłużenie terminu do złożenie dokumentów potwierdzających twierdzenia zawarte we wniosku o przyznania prawa pomocy. Do sprzeciwu nie dołączona żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej zwana p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na uwadze powyższe Sąd stanął na stanowisku, iż złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Podziela zatem stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywający, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykonał bowiem nawet w części wezwania z dnia 8 stycznia 2016 r. do uzupełniania danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pomimo przedłużenia terminu do uzupełnienia tych danych. Nadto w ostatnim dniu tego terminu ograniczył się jedynie do złożenia kolejnego wniosku o przedłużenie terminu do przedłużenia stosownych dokumentów nie załączając nawet części wymaganej dokumentacji. Podkreślić należy, iż M. J. do akt sprawy nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających czy rzeczywiście pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym, nie nadesłał żadnych rachunków, dowodów opłat za media, czy też innych regularnych wydatków, podczas gdy punktem wyjścia do ustalenia aktualnej kondycji finansowej wnioskodawcy jest porównanie jego dochodów z wydatkami. Nadto nie przedłożył również oszacowania miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, którego to sporządzenie zdaniem Sądu nie wiąże się z koniecznością uzyskiwania informacji z dokumentów urzędowych czy specjalistycznej wiedzy. Zaakcentować należy, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Mając na uwadze powyższe okoliczności zaskarżone postanowienie referendarza sądowego uznano za prawidłowe i na podstawie art. 260 p.p.s.a. utrzymano je w mocy.