III SA/Gl 2027/15

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 7 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. 2 Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej. Jednocześnie zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Poza mieszkaniem o pow. [...] m2 i samochodem marki mercedes rocznik [...] innych składników majątku nie posiadają. Ich miesięczne dochody wynoszą łącznie [...] zł brutto (vide: zaświadczenia o zarobkach wraz z decyzją o waloryzacji emerytury wojskowej). Do wniosku dołączono szereg dokumentów obrazujących aktualną sytuację skarżącego. Małżonkowie spłacają kredyt mieszkaniowo-hipoteczny, którego rata wynosi [...] zł (vide: harmonogram spłaty kredytu) oraz pożyczki z zakładu pracy na łączną kwotę [...] zł (vide: zaświadczenia wystawione w tym przedmiocie). Dodatkowo ich miesięczne wydatki obejmują opłaty za: energię elektryczną ([...] zł), telefon i internet ([...] zł), abonament, którego odbiorcą jest "A" ([...] zł), mieszkanie i przegląd pieca ([...] zł), abonament, którego odbiorcą jest "B" S.A. ([...] zł) oraz fundusz remontowy ([...] zł) i gaz ([...] zł). Powyższe udokumentowane zostało wydrukami z rachunku bankowego. Tymczasem z zeznania podatkowego PIT-37 za [...] r. ustalono, że łączny dochód skarżącego i jego żony wyniósł [...] zł, co oznacza, że po odliczeniu należnego podatku, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne ich łączny dochód wynosił [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Przede wszystkim skarżący nie wykazał, że kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania, a tym samym zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem pełnomocnik skarżącego pismem z dnia [...] r. wniósł sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niewłaściwej analizie i ocenie nadesłanych przez skarżącego dokumentów, przyjęcie, że skarżący nie wykazał braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych oraz sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego polegającą na uznaniu, że skarżący może pokryć koszty sądowe. W opinii skarżącego do wniosku dołączono rzetelną dokumentację potwierdzającą status majątkowy skarżącego i dającą podstawy do jego uwzględnienia. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego dodaje, że sytuacja skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wystawienia tytułów wykonawczych dla skarżącego i jego małżonki W. B. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. oraz dla skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r., (vide kopie tytułów wykonawczych). W obu przypadkach dokonano zajęcia kont bankowych, wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń emerytalnych, co wiąże się z tym, że wpływy na konto bankowe w pierwszej kolejności pobierane są w związku z prowadzoną egzekucją, co niewątpliwe utrudnia jego sytuację majątkową. W związku z powyższym odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, niewątpliwe spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego, co może doprowadzić do braku zapewnienia minimum socjalnego, a w konsekwencji nawet do ubóstwa. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżący jest osobą schorowaną mi.in. zdiagnozowano u niego chorobę wiecową oraz zapalenie mięśnia sercowego a stan jego zdrowia cały czas się pogarsza i już kilkakrotnie konieczna była hospitalizacja (vide nadesłana dokumentacja medyczna). W końcowej części sprzeciwu pełnomocnik skarżącego przyznaje, że co prawda obecna sytuacja materialna i bytowa skarżącego jest wystarczająca dla zapewnienia sobie minimum socjalnego i bytowego, to jednakże poniesienie tak wysokich kosztów sądowych może przyczynić się do powstania braku płynności finansowej. Co więcej opisane trudności finansowe oraz zdrowotne z całą pewnością nie mają charakteru przejściowego i krótkotrwałego, a tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za usprawiedliwiony i zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W orzecznictwie podkreśla się także, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom w trudnej sytuacji materialnej o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącego opisu stanu majątkowego nie wynika, bowiem aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim nie można przyjąć, że skarżący należy do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy miesięczny dochód skarżącego z pobieranej emerytury i wynagrodzenia za pracę to kwota [...] zł netto. Natomiast stały dochód jego żony z tytułu zawartej umowy o pracę wynosi [...] zł netto. Nadto z dołączonych do wniosku dokumentów źródłowych wynika, że żonie skarżącego przysługuje dodatkowe wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zawartej z "C" S.A., które w [...] r. wynosiło [...] zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-37). Podczas gdy udokumentowane wydatki opiewają na łączną sumę [...] zł a obejmują: energię elektryczną ([...] zł), telefon i internet ([...] zł), abonament, którego odbiorcą jest "A" ([...] zł), mieszkanie i przegląd pieca ([...] zł), abonament, którego odbiorcą "B" S.A. ([...] zł) oraz fundusz remontowy ([...] zł) i gaz ([...] zł). Ponadto skarżący wraz z małżonką spłaca kredyt mieszkaniowo-hipoteczny, którego rata wynosi [...] zł oraz zaciągnięte w zakładzie pracy pożyczki, których miesięczne raty wynoszą łącznie dla skarżącego oraz jego małżonki [...] zł. Na zobowiązania te składają się zaciągnięta przez żonę w [...] r. pożyczka z Koleżeńskiej Kasy Oszczędnościowo-Pożyczkowej w kwocie [...] zł, oraz podobna pożyczka zaciągnięta przez skarżącego w [...] r. (ostatnia raty pożyczki skarżącego jest płata do [...] r.), a ponadto przyznana skarżącemu w dniu [...] r. z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych pożyczka w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na remont mieszkania oraz przyznana żonie skarżącego [...] r. pożyczka w tej samej kwocie i na ten sam cel. Wprawdzie zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek stanowią większą część miesięcznego budżetu domowego skarżącego tym niemniej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Odnosząc się do nadesłanej przez skarżącego obszernej dokumentacji medycznej należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących wydatków poniesionych na leczenie. Jednocześnie, mając na uwadze kwotę, jaka pozostaje do dyspozycji małżonków po uiszczeniu przez nich koniecznych kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości, spłatą zobowiązań kredytowych i pożyczkowych, które bez wątpienia stanowią większą część ich miesięcznego budżetu domowego oraz faktu wystawienia tytułów wykonawczych i zajęcie kont bankowych, wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń emerytalnych Sąd uznał, że skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe niniejszej sprawy. Również sam pełnomocnik skarżącego w końcowej części sprzeciwu przyznaje, że obecna sytuacja materialna i bytowa skarżącego jest wystarczająca dla zapewnienia sobie minimum socjalnego i bytowego. Sąd jednak nie może przychylić się do stanowiska wyrażonego przez pełnomocnika skarżącego, że koszty sądowe w niniejszej sprawie mogą przyczynić się do powstania braku płynności finansowej. Należy przy tym wyjaśnić, że koszty sądowe (które mogą zostać zwrócone przez organ w przypadku uwzględnienia skargi, bądź skargi kasacyjnej) występujące w rozpoznawanej sprawie obejmują wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł, a w wypadku oddalenia skargi opłatę kancelaryjną za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w kwocie[...] zł oraz wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Wobec powyższego przyjąć należało, że Z. B. nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Uwzględniając przytoczoną argumentację Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji. ----------------------- 6