III SA/Gl 2029/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W jego uzasadnieniu podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, z którym od 18 czerwca 2013 r. jest w rozdzielności majątkowej. Jej miesięczne dochody w kwocie 864,40 zł pochodzą ze stażu organizowanego dla osób bezrobotnych, który został jej przyznany na okres sześciu miesięcy, to jest do 19 stycznia 2017 r. W chwili obecnej z uwagi na stan zdrowia jest na zwolnieniu lekarskim. Prowadzoną działalność gospodarczą zawiesiła 31 stycznia 2015 r., albowiem ta nie przynosiła dochodu tylko straty. Z kolei dochody jej męża to wynagrodzenie za pracę rzędu ok. 2.500,00 zł. Ponieważ pod tym samym adresem co skarżąca zamieszkuje też jej córka z [...] rocznym synkiem i zięć w ponoszonych wydatkach związanych z koniecznym utrzymaniem partycypują wspólnie. Córka nie osiąga bowiem żadnych dochodów (jest na urlopie wychowawczym), a dochody zięcia wynoszą ok. 1.400,00 zł netto. Według wyliczeń na skarżącą przypadają opłaty za media w kwocie ok. 100,00 zł. Dodatkowo wydatkuje na zakup leków ok. 200,00 zł, środków czystości ok. 100,00 zł, a na koszty dojazdów do przychodni ok. 150,00 zł. Ponadto na tzw. życie przeznacza ok. 300,00 zł. Tym samym nie posiada żadnych oszczędności. Poza ciągnikiem siodłowym MAN TGA o wartości ok. 45.000,00 zł, ciągnikiem siodłowym Renault Premium o wartości ok. 18.000,00 zł oraz naczepą Wielton o wartości ok. 8.000,00 zł, które zajęte zostały przez Urząd Skarbowy w D., innych składników majątku nie zadeklarowała. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - rachunki dotyczące opłat za tzw. media czyli wywóz odpadów, podatek od nieruchomości, gaz, energię elektryczną, wodę i węgiel; - zaświadczenie z PUP o utracie przez skarżącą prawa do stypendium z dniem 20 stycznia 2017 r.; - zaświadczenie lekarskie wskazujące na niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia (vide: karta leczenia szpitalnego); - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., z którego ustalono, że uzyskiwane przez skarżącą dochody z innych źródeł wynosiły 2.094,60 zł; - zaświadczenie o wysokości pobieranych przez zięcia dochodów wraz z zeznaniem podatkowym za 2015 r. i wyciągami z konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; - zeznanie podatkowe PIT-37 męża skarżącej wraz z wyciągami z rachunku bankowego; - zaświadczenie ZUS z dnia 23 stycznia 2017 r., z którego ustalono, że przed podjęciem opieki nad dzieckiem córka skarżącej podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność (według informacji zamieszczonych w CEIDG działalność ta została zawieszona do 30 marca 2018 r.); - dokumenty źródłowe potwierdzające zbycie przez Urząd Skarbowy w D. ciągników siodłowych marki MAN TGA i Renault Premium oraz naczepy Wielton. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu należy jednak zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) jest kolejnym wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Takim orzeczeniem jest niewątpliwie postanowienie z dnia 21 marca 2016 r., jako że odnosi się ono w swej treści do należnych kosztów sądowych, co do których strona ponownie ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należało ocenić, czy sytuacja strony skarżącej w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku uległa zmianie w takim stopniu, iż uzasadnione jest zastosowanie przewidzianej w art. 165 ustawy p.p.s.a. regulacji prawnej. Dokonując takiej analizy stwierdzić należało, że przedstawione w nadesłanym formularzu – druk PPF - informacje nie pozwalają przychylić się do zgłoszonego żądania, czyli całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że choć skarżąca w chwili obecnej nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, jak również stypendium za staż, gdyż prawo do niego utraciła 20 stycznia 2017 r. (vide: zaświadczenie z PUP z dnia 23 stycznia 2017 r.), niemniej jednak dochody jej męża w porównaniu do poprzednio składanego wniosku nieznacznie wzrosły, gdyż wynoszą 2.655,65 zł (październik i listopad) oraz 2.881,79 zł (grudzień - vide: wyciągi z rachunków bankowych). Wprawdzie posiadane w postaci wkładów na [...] oszczędności pomniejszyły się o kwotę 3.000,00 zł (vide: przelew z dnia 1 grudnia 2016 r.), niemniej jednak należy zauważyć, że mąż skarżącej jak wynika z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych poza opłatami za tzw. media, które dotyczą nieruchomości przy ul. [...] w D. opłaca też media dotyczące nieruchomości położonej przy ul. [...] (vide: nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne, to jest podatek od nieruchomości i podatek rolny), nadto nieruchomości położonej przy ul. [...] w S. (vide: opłaty za gaz czy za gospodarowanie odpadami komunalnymi). Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, pozwala bowiem stwierdzić, iż ciągnik siodłowy MAN TGA, ciągnik siodłowy Renault Premium i naczepa Wielton wymienione w rubryce nr 7.3 formularza, nie były jedynymi składnikami majątku jakimi skarżąca i jej mąż dysponowali (vide: podatki od nieruchomości i od środków transportowych). Podobnie córka skarżącej wraz z zięciem i wnukiem, wymienieni w rubryce nr 8 jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają własne składniki majątku, które nie zostały w treści formularza podane. Należy bowiem zauważyć, że rachunki za tzw. media we własnym zakresie regulują (vide: rachunki za gaz, energię elektryczną, podatek od nieruchomości czy wodę wystawione na nazwisko J. G., M. i J. G. czy G. G.), a skoro po ich opłaceniu na rachunkach bankowych, których wyciągi przedłożono pozostaje nadwyżka środków wynosząca 1.407,93 zł (vide: konto w A zięcia) i 3.173,47 zł (vide: konto w B męża skarżącej), przyjąć należy, że brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia wydanego w dniu 21 marca 2016 r. postanowienia, na mocy którego skarżąca została zwolniona z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 300,00 zł. Jej poniesienie mieści się bowiem w granicach możliwości finansowych skarżącej, które należy oceniać z uwzględnieniem posiadanego przez jej męża majątku. Twierdzenie jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało go z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego przez skarżącą postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (vide: postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 87/16, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się natomiast do zgłoszonego na obecnym etapie sprawy wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, należy zauważyć, że ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem z treści art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, iż możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego zachodzi jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 i § 1a ustawy p.p.s.a. - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryka 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga, że użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Tymczasem jak wynika z akt sprawy skarżąca przed złożeniem pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi R. K. (vide: pismo z dnia 19 listopada 2015 r. – k-77), nadto postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. uzyskała zwolnienie z każdorazowej opłaty sądowej ale jedynie w części przekraczającej 300,00 zł. A ponieważ z treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a wynika jednoznacznie, iż prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono orzec jak w sentencji.